حمایت ویژه از خانوادههای پرجمعیت؛ یارانه جدید در راه است
یارانه نقدی در سالهای اخیر به یکی از ستونهای اصلی سیاستهای حمایتی دولت تبدیل شده و نقش تعیینکنندهای در تعدیل فشارهای اقتصادی بر اقشار کمدرآمد داشته است. در شرایطی که تورم مزمن و افزایش هزینههای زندگی، قدرت خرید بسیاری از خانوارها را تضعیف کرده، هرگونه تغییر در سیاستهای یارانهای میتواند آثار اجتماعی و اقتصادی گستردهای به همراه داشته باشد. از همین منظر، مصوبه اخیر مجلس شورای اسلامی در بررسی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، توجه افکار عمومی و کارشناسان را به خود جلب کرده است؛ مصوبهای که بهطور مشخص بر حمایت هدفمند از خانوادههای پرجمعیت دهکهای پایین درآمدی تمرکز دارد و یارانه فرزندان این خانوارها را تا سه برابر افزایش میدهد.
این تصمیم در ادامه مجموعهای از سیاستهای حمایتی دولت و مجلس اتخاذ شده که طی سالهای گذشته با محوریت تقویت معیشت، کاهش نابرابری و همزمان تشویق به فرزندآوری و جوانی جمعیت دنبال شده است. پرداخت یارانه «یسنا»، حمایت مالی از کودکان یک تا پنج سال، و اجرای طرح «کارت امید مادران» که قرار است از سال ۱۴۰۵ برای متولدین همان سال با شارژ دو میلیون تومانی آغاز شود، همگی نشاندهنده تلاش حاکمیت برای پیوند زدن سیاستهای رفاهی با اهداف جمعیتی است.
یارانه نقدی بهعنوان ابزار تنظیم معیشت
یارانه نقدی از ابتدای اجرای خود با هدف جبران بخشی از هزینههای زندگی و حمایت از دهکهای پایین درآمدی طراحی شد. با گذشت زمان و تشدید فشارهای اقتصادی، این ابزار از یک پرداخت ساده به یک سیاست تنظیمی تبدیل شد که میتواند در کوتاهمدت بخشی از شوکهای معیشتی را خنثی کند. هرچند یارانه نقدی بهتنهایی قادر به حل ریشهای مشکلات اقتصادی نیست، اما برای خانوارهایی که درآمد ثابت و محدودی دارند، نقشی حیاتی در تأمین نیازهای اولیه ایفا میکند.
در چنین بستری، افزایش هدفمند یارانه برای گروههای خاص، بهویژه خانوادههای پرجمعیت کمدرآمد، میتواند اثربخشی این سیاست را افزایش دهد. مجلس در مصوبه جدید خود تلاش کرده با تمرکز بر دهکهای اول تا چهارم و در نظر گرفتن شروط مشخص، منابع محدود بودجهای را به سمت آسیبپذیرترین اقشار هدایت کند.
جزئیات مصوبه مجلس درباره سهبرابر شدن یارانه
بر اساس مصوبه جدید مجلس شورای اسلامی در جریان بررسی بودجه سال ۱۴۰۵، یارانه فرزندان خانوادههایی که در دهکهای اول تا چهارم درآمدی قرار دارند و دارای حداقل سه فرزند تحت تکفل هستند، سه برابر یارانه مصوب سال ۱۴۰۵ پرداخت خواهد شد. شرط مهم این مصوبه آن است که هیچیک از والدین این خانوارها در دستگاههای مشمول ماده ۲۹ قانون برنامه ششم توسعه شاغل نباشند.
هدف از این شرطگذاری، جلوگیری از انحراف منابع حمایتی و تمرکز کمکها بر خانوادههایی است که از نظر درآمدی و شغلی در وضعیت ضعیفتری قرار دارند. به بیان دیگر، مجلس تلاش کرده است با حذف خانوارهای دارای شغل دولتی از این امتیاز، عدالت در توزیع یارانه را تقویت کند و حمایت را به سمت اقشار واقعاً نیازمند سوق دهد.
پیوند سیاست یارانهای با جوانی جمعیت
یکی از نکات قابل توجه در این مصوبه، همراستایی آن با سیاستهای کلان جوانی جمعیت است. در سالهای اخیر، کاهش نرخ باروری و پیر شدن جمعیت به یکی از دغدغههای اصلی سیاستگذاران تبدیل شده است. در پاسخ به این چالش، مجموعهای از مشوقهای مالی و غیرمالی برای خانوادهها طراحی شده که افزایش یارانه فرزندان، یکی از ملموسترین آنها به شمار میرود.
پرداخت یارانه سهبرابری به فرزندان خانوادههای کمدرآمد پرجمعیت، میتواند بخشی از نگرانیهای اقتصادی مرتبط با فرزندآوری را کاهش دهد. هرچند تصمیمگیری برای داشتن فرزند تنها به عوامل مالی محدود نمیشود، اما بدون تردید حمایتهای اقتصادی میتواند نقش تسهیلکننده داشته باشد و فشار هزینههای جاری را تا حدی کاهش دهد.
یارانه دهکهای اول تا سوم در سال ۱۴۰۵
در حال حاضر، خانوارهای قرارگرفته در دهکهای اول تا سوم درآمدی به ازای هر نفر ماهانه ۴۰۰ هزار تومان یارانه نقدی دریافت میکنند. این مبلغ در روز بیستوپنجم هر ماه به حساب سرپرستان خانوار واریز میشود و برای بسیاری از خانوادههای کمدرآمد، یکی از منابع ثابت تأمین هزینههای ضروری محسوب میشود.
در صورت اجرای کامل مصوبه جدید مجلس و تأمین منابع مالی لازم، یارانه فرزندان خانوادههای مشمول در این دهکها سه برابر رقم فعلی خواهد شد. به این ترتیب، دریافتی ماهانه این خانوارها افزایش محسوسی پیدا میکند و میتواند بخشی از هزینههای مرتبط با تغذیه، آموزش و سلامت فرزندان را پوشش دهد.
وضعیت یارانه دهک چهارم تا نهم
یارانه نقدی دهکهای چهارم تا نهم در حال حاضر به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان است که در روز سیام هر ماه پرداخت میشود. اگرچه این دهکها نسبت به دهکهای پایینتر از وضعیت معیشتی بهتری برخوردارند، اما دهک چهارم همچنان در مرز آسیبپذیری قرار دارد و در برابر نوسانات اقتصادی حساس است.
بر اساس مصوبه مجلس، خانوادههای دهک چهارم نیز در صورت داشتن حداقل سه فرزند تحت تکفل و عدم اشتغال والدین در دستگاههای مشمول ماده ۲۹، از افزایش سهبرابری یارانه فرزندان بهرهمند خواهند شد. این تصمیم نشان میدهد که سیاستگذار تلاش کرده دامنه حمایت را اندکی فراتر از فقیرترین دهکها گسترش دهد و خانوارهایی را که در معرض سقوط به دهکهای پایینتر هستند نیز پوشش دهد.
چالش تأمین منابع و اجرای مصوبه
با وجود اهمیت و آثار مثبت بالقوه این مصوبه، اجرای آن بهطور مستقیم به تأمین منابع مالی در بودجه سال ۱۴۰۵ وابسته است. تجربه سالهای گذشته نشان داده که بسیاری از مصوبات حمایتی در صورت عدم پیشبینی منابع پایدار، با تأخیر یا اجرای ناقص مواجه میشوند. از این رو، کارشناسان اقتصادی تأکید دارند که دولت باید همزمان با اجرای این سیاست، به اصلاح ساختار هزینهها و افزایش کارایی نظام یارانهای نیز توجه کند.
در عین حال، هدفمند بودن این مصوبه و محدود شدن آن به گروههای مشخص، میتواند احتمال موفقیت آن را افزایش دهد و فشار کمتری بر بودجه عمومی وارد کند. اگر منابع بهدرستی مدیریت شوند، افزایش یارانه فرزندان خانوادههای پرجمعیت کمدرآمد میتواند یکی از مؤثرترین سیاستهای حمایتی سالهای اخیر باشد.
جمعبندی
مصوبه مجلس درباره سهبرابر شدن یارانه فرزندان خانوادههای دهکهای اول تا چهارم دارای حداقل سه فرزند، نشانهای از تغییر رویکرد در سیاستهای حمایتی به سمت هدفمندی و پیوند با سیاستهای جمعیتی است. این تصمیم، در صورت اجرای کامل و تأمین منابع لازم، میتواند فشار معیشتی خانوادههای پرجمعیت کمدرآمد را کاهش دهد و همزمان پیام روشنی در حمایت از فرزندآوری و جوانی جمعیت ارسال کند. با این حال، موفقیت نهایی این سیاست به نحوه اجرا، پایداری منابع مالی و هماهنگی آن با سایر برنامههای رفاهی بستگی دارد؛ عواملی که میتوانند این مصوبه را از یک وعده بودجهای به یک دستاورد اجتماعی تبدیل کنند.