بورس زیر فشار سیاست، در آستانه یک چرخش بزرگ؟
بازار سرمایه ایران در هفتهها و ماههای اخیر یکی از پرتنشترین دورههای خود را تجربه کرده است؛ دورهای که بیش از آنکه ریشه در متغیرهای اقتصادی و عملکرد شرکتها داشته باشد، مستقیماً از تحولات سیاسی و افزایش سطح نااطمینانیهای سیستماتیک تأثیر پذیرفته است. سهیلا نقیپور، کارشناس بازار سرمایه، در گفتوگویی تحلیلی با اشاره به همین واقعیت تأکید میکند که بورس تهران عملاً در معرض فشارهای بیرونی قرار گرفت و همین امر سبب شد رفتار معاملهگران بیش از هر زمان دیگری هیجانی، محافظهکارانه و مبتنی بر ترس از آینده باشد.
سقوط شاخص کل زیر فشار نااطمینانیهای سیاسی
بررسی دادههای معاملاتی هفتههای گذشته بهروشنی نشان میدهد که تشدید تنشهای سیاسی، نخستین و مهمترین ضربه را به سمت تقاضا در بازار سهام وارد کرد. در چنین فضایی، شاخص کل بورس با افتی کمسابقه مواجه شد و بیش از ۵۵۰ هزار واحد کاهش را به ثبت رساند؛ ریزشی که در نهایت منجر به عقبنشینی شاخص از کانال روانی ۴ میلیون واحدی شد. این سطح، نهتنها یک عدد تکنیکال بلکه نمادی از اعتماد نسبی سرمایهگذاران به آینده بازار بود و از دست رفتن آن، پیام روشنی از غلبه هیجانات منفی در تالار شیشهای مخابره کرد.
نقیپور معتقد است که این افت سنگین، بیش از آنکه حاصل ضعف بنیادین شرکتها باشد، نتیجه مستقیم افزایش ریسکهای غیراقتصادی و نگرانی فعالان بازار از سناریوهای بدبینانه سیاسی بود. در چنین شرایطی، نقدشوندگی کاهش یافت، ارزش معاملات افت کرد و بازار عملاً وارد فاز رکودی شد که خروج از آن بدون تغییر در متغیرهای کلان سیاسی دشوار به نظر میرسید.
نقش هیجانات منفی در تعمیق رکود بورسی
یکی از نکات کلیدی در تحلیل وضعیت اخیر بورس، نقش پررنگ رفتار هیجانی معاملهگران است. به گفته این کارشناس بازار سرمایه، فضای مبهم سیاسی باعث شد حتی سرمایهگذاران حرفهای نیز رویکردی کاملاً محتاطانه در پیش بگیرند. نتیجه این رویکرد، افزایش عرضه در بسیاری از نمادها و عقبنشینی تقاضا حتی در سهام ارزنده و بنیادی بود. چنین رفتاری بهطور طبیعی به تشدید رکود، کاهش P/E بازار و تضعیف انتظارات مثبت منجر شد و عملاً بورس را در وضعیت شکنندهای قرار داد.
چرخش فضای سیاسی و مخابره سیگنالهای متفاوت
با این حال، نقیپور تأکید میکند که تحولات اخیر در عرصه دیپلماسی، سیگنالهای تازهای را به بازار مخابره کرده است. برگزاری مذاکرات اخیر و تأکید همزمان ایران و ایالات متحده بر تداوم این مسیر، از نگاه تحلیلگران بهمنزله نشانهای از گشایش در بنبستهای پیشین تلقی میشود. گزارشها حاکی از آن است که هر دو طرف از نتایج مذاکرات ابراز رضایت کردهاند و همین موضوع فضای انتظاری بازار را تا حدی تغییر داده است.
اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر اینکه دستیابی به توافقی محدود و متمرکز بر موضوع هستهای میتواند قابل قبول باشد، از جمله عواملی است که چشمانداز جدیدی را پیش روی فعالان بازار سرمایه قرار داده است. این موضعگیریها اگرچه هنوز به مرحله توافق عملی نرسیده، اما بهعنوان یک عامل روانی قدرتمند توانسته سطح بدبینی حاکم بر بازار را تعدیل کند.
پالسهای سیاسی مثبت و احتمال واکنش تهاجمی بازار
نقیپور با اشاره به مجموع این تحولات میگوید که پالسهای سیاسی مثبت، بیش از هر چیز نشاندهنده احتمال کاهش سطح تنشهای نظامی در آینده نزدیک است. همین عامل میتواند مهمترین محرک برای بازگشت اعتماد از دسترفته به بازار سرمایه باشد. به باور او، بازار سهام در روزهای آتی ممکن است واکنشی تهاجمی به کاهش ریسکهای غیراقتصادی نشان دهد؛ واکنشی که نخستین نشانه آن میتواند بازگشت شاخص کل به بالای کانال ۴ میلیون واحدی باشد.
عبور دوباره از این سطح، نهتنها یک اتفاق تکنیکال بلکه یک سد روانی بزرگ را از پیش روی سهامداران برمیدارد و میتواند زمینهساز افزایش ورود نقدینگی جدید به بازار شود. تجربه دورههای مشابه در گذشته نیز نشان داده است که تغییر انتظارات سیاسی، معمولاً با تأخیر کوتاهی خود را در قیمت سهام منعکس میکند.
تمرکز اولیه تقاضا بر نمادهای بزرگ و شاخصساز
به گفته این کارشناس بازار سرمایه، در صورت تداوم فضای مثبت سیاسی، انتظار میرود که موج نخست تقاضا در نمادهای بزرگ و شاخصساز شکل بگیرد. صنایع پتروپالایشی و فلزات اساسی که بیشترین آسیب را از تحریمها و تنشهای سیاسی متحمل شده بودند، در اولویت توجه سرمایهگذاران قرار خواهند گرفت. این گروهها به دلیل وزن بالا در شاخص کل و برخورداری از مزیتهای صادراتی، معمولاً نخستین گزینه برای ورود نقدینگی در دورههای کاهش ریسک سیاسی محسوب میشوند.
پس از آن، بهتدریج امکان سرایت تقاضا به نمادهای کوچک و متوسط بازار نیز وجود دارد؛ روندی که در صورت پایداری میتواند به بهبود کلی وضعیت بازار و افزایش عمق معاملات منجر شود.
تأثیر کاهش تنشها بر نرخ تنزیل و ارزش ذاتی سهام
نقیپور بر این نکته تأکید دارد که کاهش احتمالی سطح تنشهای نظامی، آثار مستقیمی بر مدلهای ارزشگذاری سهام خواهد داشت. کاهش ریسک سیستماتیک به معنای کاهش نرخ تنزیل در محاسبات تحلیلی است و این موضوع بهطور طبیعی ارزش ذاتی سهام را افزایش میدهد. در کنار آن، تثبیت نسبی بازار ارز میتواند یکی دیگر از پیامدهای مثبت این تحولات باشد؛ عاملی که به کاهش جذابیت داراییهای موازی و افزایش تمایل به سرمایهگذاری در بورس منجر میشود.
در چنین شرایطی، بخشی از نقدینگی که در ماههای گذشته در صندوقهای درآمد ثابت و بازار طلا پارک شده بود، ممکن است به سمت خرید سهام حرکت کند و موتور تقاضا را دوباره روشن سازد.
چشمانداز میانمدت بورس در صورت پیشرفت مذاکرات
این کارشناس بازار سرمایه در تحلیل افق میانمدت بازار عنوان میکند که اگر روند مذاکرات از مرحله اعلام رضایت سیاسی عبور کرده و به سمت تدوین پیشنویس توافق حرکت کند، میتوان انتظار داشت که بورس تهران با اصلاح تدریجی نسبت P/E کل بازار وارد یک رالی صعودی پایدار شود. چنین سناریویی، بیش از هر چیز ناشی از تغییر انتظارات تورمی، بهبود افق سودآوری شرکتها و افزایش اطمینان سرمایهگذاران نسبت به آینده خواهد بود.
به باور نقیپور، همین خوشبینی دیپلماتیک بهتنهایی قادر است تقاضای خرید را در سطوح قیمتی فعلی بهشدت تقویت کند و بازار را از وضعیت شکننده کنونی به سمت یک صعود معتبر و مبتنی بر تحلیل هدایت کند؛ صعودی که اینبار میتواند پشتوانهای فراتر از هیجان کوتاهمدت داشته باشد.
جمعبندی
آنچه از مجموع تحلیلها برمیآید این است که بازار سرمایه ایران در مقطع حساسی قرار گرفته و بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی گره خورده است. ریزش سنگین شاخص در هفتههای گذشته، نتیجه مستقیم افزایش نااطمینانیها و غلبه ترس بر رفتار سرمایهگذاران بود، اما تحولات اخیر دیپلماتیک توانسته روزنهای از امید را در فضای بازار بگشاید. اگر این سیگنالهای مثبت تداوم یابد و به کاهش واقعی ریسکهای سیستماتیک منجر شود، بورس تهران این ظرفیت را دارد که از فاز رکودی عبور کرده و وارد مسیر بازسازی اعتماد و رشد تدریجی شود؛ مسیری که هرچند خالی از چالش نخواهد بود، اما میتواند نقطه عطفی در بازگشت نقش بازار سرمایه بهعنوان آیینه اقتصاد کشور باشد.