قیمت مرغ تا ۴۵۰ هزار تومان رسید؛ معمای گرانی مرغ با وجود افزایش ۹ درصدی تولید چیست؟

بازار مرغ در روزهای پایانی مهر و آغاز آبان ۱۴۰۵ با شرایطی متفاوت روبه‌رو شده است. از یک سو، مصرف‌کنندگان با افزایش قیمت گوشت مرغ و قطعات پرمصرف آن مواجه‌اند و از سوی دیگر، فعالان صنعت مرغداری معتقدند درآمد حاصل از فروش محصول، هزینه واقعی تولید را پوشش نمی‌دهد.

بررسی گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد قیمت مرغ در برخی مراکز خرده‌فروشی به محدوده ۳۸۰ تا ۴۵۰ هزار تومان رسیده است. این در حالی است که مرکز آمار ایران از رشد تولید گوشت طیور در شهریورماه خبر داده و مسئولان وزارت جهاد کشاورزی نیز بر افزایش بهره‌وری، تأمین نهاده‌ها و اصلاح نظام توزیع تأکید کرده‌اند.

گزارش ۲۹ مهرماه نیز افزایش قیمت مرغ کامل در برخی خرده‌فروشی‌ها تا کیلویی ۴۵۰ هزار تومان را تأیید می‌کند.

جدول قیمت مرغ در بازار؛ مرغ کامل، سینه، ران و فیله چند؟

بررسی قیمت‌های منتشرشده در روزهای اخیر نشان می‌دهد اختلاف قابل‌توجهی میان مرغ کامل و قطعات بسته‌بندی‌شده وجود دارد. تازه‌ترین فهرست قابل بررسی مربوط به ۶ آبان ۱۴۰۵ است که بخش مهمی از نرخ‌های گزارش‌شده در بازار را تأیید می‌کند.

این ارقام مربوط به نمونه‌هایی از فهرست‌های خرده‌فروشی روزهای اخیر است و نرخ یکسان یا مصوب همه فروشگاه‌ها محسوب نمی‌شود. *برای رقم ۵۵۰ هزار تومانی فیله، وزن دقیق بسته در فهرست بررسی‌شده روشن نیست.

با این قیمت‌ها، خرید تنها دو کیلوگرم مرغ کامل برای یک خانواده بین ۷۶۰ تا ۹۰۰ هزار تومان هزینه خواهد داشت. اگر خانواده‌ای در ماه چهار مرتبه چنین خریدی انجام دهد، هزینه ماهانه آن فقط برای مرغ کامل به حدود سه میلیون و ۴۰ هزار تا سه میلیون و ۶۰۰ هزار تومان می‌رسد.

این محاسبه نشان می‌دهد افزایش قیمت مرغ چگونه می‌تواند سهم بیشتری از بودجه غذایی خانوارهای حقوق‌بگیر را به خود اختصاص دهد.

افزایش قیمت مرغ از ۲۵۰ به ۳۲۰ هزار تومان؛ چه اتفاقی افتاد؟

یکی از نشانه‌های آشکار افزایش قیمت مرغ به گزارش ۲۸ مهرماه بازمی‌گردد. در آن مقطع، خبرگزاری تسنیم اعلام کرد قیمت هر کیلوگرم مرغ گرم در میادین میوه و تره‌بار، با مجوز وزارت جهاد کشاورزی، از ۲۵۰ هزار تومان به ۳۲۰ هزار تومان افزایش یافته است.

این تغییر معادل رشد ۲۸ درصدی قیمت در آن کانال عرضه بود. هم‌زمان، قیمت‌های مشاهده‌شده در سطح شهر بین ۲۶۰ تا ۳۴۰ هزار تومان گزارش شدند.

انتشار قیمت‌های بالاتر در خرده‌فروشی‌های روزهای بعد نشان می‌دهد دامنه نرخ‌های بازار به‌شدت وابسته به محل خرید و نوع عرضه بوده است.

البته نمی‌توان نرخ میادین و فروشگاه‌های آزاد را بدون درنظرگرفتن تفاوت تاریخ، کیفیت محصول و هزینه خدمات مستقیماً مقایسه کرد. بااین‌حال، گستردگی اختلاف قیمت‌ها ضرورت شفاف‌سازی سازوکار توزیع مرغ را افزایش داده است.

چرا مرغداران با وجود گرانی مرغ همچنان زیان می‌کنند؟

یکی از مهم‌ترین تناقض‌های بازار مرغ، اختلاف میان قیمت فروش مرغ زنده و نرخ پرداختی مصرف‌کننده است.

حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، در اظهارات منتشرشده در مهرماه اعلام کرده بود که قیمت تمام‌شده تولید هر کیلوگرم مرغ زنده دست‌کم ۲۵۰ هزار تومان است؛ درحالی‌که برخی مرغداران محصول خود را با نرخ ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان به فروش رسانده‌اند.

بر اساس این ارقام، زیان ادعایی تولیدکنندگان در آن مقطع برای هر کیلوگرم مرغ زنده حدود ۷۰ تا ۹۰ هزار تومان بوده است. گزارش ۲۶ مهرماه نیز از زیان ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تومانی مرغداران به نقل از مدیرعامل اتحادیه خبر می‌دهد.

این مسئله نشان می‌دهد گرانی مرغ در بازار مصرف لزوماً به معنای افزایش سود مرغداران نیست.

البته مرغ زنده با مرغ کشتارشده و بسته‌بندی‌شده تفاوت دارد. افت وزن هنگام کشتار، هزینه فرآوری، حمل‌ونقل، نگهداری و خرده‌فروشی بخشی از فاصله قیمت را توضیح می‌دهد. برای مشخص شدن سهم سود هر حلقه، انتشار اطلاعات دقیق هزینه و قیمت معاملات ضروری است.

جهش قیمت ذرت و سویا؛ هزینه تولید مرغ چقدر افزایش یافت؟

یکی از مهم‌ترین دلایل فشار اقتصادی بر مرغداران، افزایش قیمت نهاده‌های تولید است.

به گفته مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی، قیمت هر کیلوگرم ذرت از حدود ۴۳ هزار تومان به محدوده ۶۹ تا ۷۰ هزار تومان افزایش یافته است. قیمت کنجاله سویا نیز از حدود ۷۰ هزار تومان به بیش از ۱۰۰ هزار تومان رسیده است.

این افزایش هزینه در صنعتی که وابستگی بالایی به خوراک دارد، می‌تواند حاشیه سود تولیدکنندگان را به‌شدت کاهش دهد.

مسئله دیگری که شرایط را دشوارتر کرده، افزایش نیاز واحدهای مرغداری به نقدینگی است. اکبر فتحی، معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی، ۲۶ مهرماه اعلام کرد نیاز صنعت دام و طیور به سرمایه در گردش پس از آزادسازی نرخ ارز دست‌کم چهار برابر شده است.

وی تأکید کرد روش‌های سنتی تأمین مالی بانکی به‌تنهایی پاسخگوی نیاز تولیدکنندگان نیست و باید از ظرفیت تأمین مالی زنجیره‌ای، بازار سرمایه و مشارکت بانک‌ها استفاده شود.

در چنین شرایطی، حتی مرغداری‌هایی که ظرفیت تولید مناسبی دارند، ممکن است برای تأمین خوراک دوره بعدی پرورش با محدودیت منابع مالی مواجه شوند.

افزایش ۹ درصدی تولید مرغ؛ چرا قیمت‌ها ارزان نشد؟

آمار رسمی تولید گوشت طیور یکی از مهم‌ترین نکات در بررسی وضعیت فعلی بازار است.

بر اساس گزارش مرکز آمار ایران که ۲۶ مهر منتشر شد، تولید گوشت انواع طیور در کشتارگاه‌های رسمی کشور طی شهریور ۱۴۰۵ به ۲۴۳ هزار و ۸۶۶ تن رسید که نسبت به شهریور سال گذشته ۹ درصد افزایش داشت.

از این میزان، ۲۳۷ هزار و ۷۲۲ تن مربوط به گوشت مرغ بوده است. این رقم در شهریور سال گذشته ۲۱۸ هزار و ۸۰۵ تن گزارش شده بود. بنابراین تولید ثبت‌شده گوشت مرغ نیز نسبت به سال گذشته افزایش داشته است.

بااین‌حال، افزایش تولید الزاماً به کاهش قیمت منجر نمی‌شود. نخست آنکه این آمار مربوط به شهریور است و به‌تنهایی وضعیت عرضه روزانه در پایان مهر و آغاز آبان را مشخص نمی‌کند.

دوم آنکه افزایش هزینه نهاده‌ها، کشتار، بسته‌بندی و حمل‌ونقل می‌تواند حتی در شرایط رشد تولید، قیمت نهایی را بالا ببرد.

سومین عامل، نحوه توزیع محصول است. اگر مرغ به‌اندازه کافی تولید شود اما عرضه آن میان مناطق و کانال‌های فروش متوازن نباشد، ممکن است برخی مصرف‌کنندگان همچنان با قیمت‌های بالا مواجه شوند.

بنابراین، مسئله بازار مرغ فقط مقدار تولید نیست؛ بلکه هزینه تولید، قیمت‌گذاری در حلقه‌های مختلف و قدرت خرید مردم نیز نقش تعیین‌کننده دارند.

فشار گرانی مرغ بر سفره خانوارها؛ پروتئین ارزان هم گران شد

مرغ طی سال‌های گذشته یکی از جایگزین‌های مهم گوشت قرمز برای خانوارهای ایرانی بوده است. با افزایش قیمت گوشت قرمز، بسیاری از مصرف‌کنندگان تلاش کرده‌اند بخش بیشتری از نیاز پروتئینی خود را از طریق گوشت مرغ تأمین کنند.

اکنون افزایش قیمت مرغ می‌تواند این امکان را نیز محدودتر کند.

در چنین شرایطی، خانوارهای کم‌درآمد ممکن است مقدار خرید مرغ را کاهش دهند، به سراغ قطعات ارزان‌تر بروند یا فاصله زمانی خرید محصولات پروتئینی را افزایش دهند.

این مسئله از منظر امنیت غذایی اهمیت دارد؛ زیرا فراوانی محصول در بازار لزوماً به معنای دسترسی اقتصادی تمام خانوارها به آن نیست.

اگر درآمد خانوار متناسب با قیمت مواد غذایی افزایش پیدا نکند، حتی تولید بیشتر نیز نمی‌تواند به‌تنهایی مصرف کافی محصولات پروتئینی را تضمین کند.

راهکار کنترل قیمت مرغ؛ حمایت از تولیدکننده یا مصرف‌کننده؟

برای کاهش نوسانات بازار مرغ، سیاست‌گذاری باید هم‌زمان شرایط تولیدکننده و مصرف‌کننده را در نظر بگیرد.

تأمین به‌موقع نهاده‌های دامی، کاهش هزینه‌های غیرضروری توزیع و فراهم کردن سرمایه در گردش، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند به استمرار تولید کمک کند.

از طرف دیگر، توسعه عرضه مستقیم، شفاف‌سازی قیمت در مراحل مختلف زنجیره و تقویت نظارت بر بازار می‌تواند از شکل‌گیری اختلاف‌های غیرمتعارف قیمت جلوگیری کند.

معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی نیز در اظهارات اخیر بر نگاه یکپارچه به زنجیره تأمین نهاده، پرورش، کشتار و توزیع تأکید کرده است.

در کنار این اقدامات، حمایت هدفمند از قدرت خرید خانوارهای آسیب‌پذیر اهمیت دارد؛ زیرا انتقال تمام افزایش هزینه تولید به مصرف‌کننده می‌تواند تقاضای مؤثر را کاهش دهد.

پیش‌بینی قیمت مرغ در روزهای آینده؛ گرانی ادامه دارد؟

با توجه به شرایط فعلی، آینده بازار مرغ به چند متغیر مهم وابسته است.

اگر تأمین نهاده‌ها بهبود پیدا کند، نقدینگی واحدهای تولیدی افزایش یابد و عرضه مرغ در بازار استمرار داشته باشد، احتمال کاهش فشار افزایشی قیمت وجود خواهد داشت.

در مقابل، رشد دوباره قیمت خوراک طیور، اختلال در شبکه توزیع یا کاهش جوجه‌ریزی می‌تواند زمینه افزایش بیشتر قیمت‌ها را فراهم کند.

سناریوی دیگر، تداوم قیمت‌های بالا همراه با نوسانات محدود است؛ وضعیتی که در آن هزینه تولید اجازه کاهش محسوس نرخ‌ها را نمی‌دهد، اما ضعف قدرت خرید نیز مانع افزایش سریع‌تر قیمت می‌شود.

با اطلاعات موجود نمی‌توان وقوع قطعی هیچ‌یک از این سناریوها را پیش‌بینی کرد.

جمع‌بندی؛ معمای گرانی مرغ چگونه حل می‌شود؟

بازار مرغ در آبان ۱۴۰۵ با یک چالش دوطرفه روبه‌روست؛ مصرف‌کنندگان از قیمت بالای محصول ناراضی‌اند و تولیدکنندگان از افزایش هزینه‌ها و زیان فعالیت اقتصادی سخن می‌گویند.

آمار رشد ۹ درصدی تولید گوشت طیور در شهریور نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها را نمی‌توان تنها به کمبود تولید نسبت داد. از طرف دیگر، افزایش چندبرابری نیاز به سرمایه در گردش و رشد قیمت نهاده‌های دامی نشان می‌دهد فشار اقتصادی بر واحدهای مرغداری نیز قابل چشم‌پوشی نیست.

نتیجه آنکه کاهش پایدار قیمت مرغ تنها با افزایش تولید امکان‌پذیر نخواهد بود؛ اصلاح زنجیره توزیع، تأمین مالی تولیدکنندگان و حمایت از قدرت خرید مصرف‌کنندگان باید هم‌زمان دنبال شود.

در غیر این صورت، ممکن است تولید مرغ افزایش پیدا کند، اما مصرف‌کنندگان همچنان برای خرید یکی از اصلی‌ترین اقلام پروتئینی سفره خود با دشواری مواجه باشند.