قیمت روغن موتور در مهر ۱۴۰۵ شوکه‌کننده شد؛ بهران ۳ میلیون و کاسترول ۵ میلیون تومان! پشت‌پرده فروش اجباری فیلترها

بازار روغن موتور ایران در روزهای پایانی مهر ۱۴۰۵ با مجموعه‌ای از مشکلات به‌هم‌پیوسته مواجه است؛ مشکلاتی که از افزایش هزینه تولید و کاهش عرضه آغاز می‌شود و تا شرایط فروش عمده، توزیع کالا و قیمت نهایی در فروشگاه‌ها ادامه پیدا می‌کند.

بر اساس گزارش میدانی خبرگزاری مهر که صبح چهارشنبه ۲۹ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، برخی فروشندگان روغن موتور از شرایط نامتعارف تأمین کالا گلایه دارند. آن‌ها می‌گویند برای خرید محصولات پرفروش ناچار به تهیه اقلام جانبی نیز می‌شوند؛ موضوعی که سرمایه در گردش واحدهای صنفی را درگیر می‌کند و ممکن است هزینه آن در نهایت به مصرف‌کننده منتقل شود.

در چنین شرایطی، خرید روغن موتور دیگر صرفاً انتخاب یک برند یا محصول با مشخصات فنی مناسب نیست، بلکه به تصمیمی پرهزینه تبدیل شده است؛ تصمیمی که رانندگان نمی‌توانند بدون در نظر گرفتن خطر آسیب به موتور خودرو، برای مدت طولانی به تعویق بیندازند.

جدول قیمت روغن موتور خودرو در مهر ۱۴۰۵

بررسی قیمت‌های اعلام‌شده در گزارش‌های بازار، اختلاف قابل‌توجهی میان روغن موتورهای چهارلیتری نشان می‌دهد.

اختلاف قیمت میان محصول بهران و نمونه کاسترول به یک میلیون و ۸۱۰ هزار تومان می‌رسد؛ رقمی معادل حدود ۵۷ درصد قیمت بهران در این جدول.

البته این سه محصول از نظر برند، گرانروی و سطح کیفی کاملاً یکسان نیستند. بنابراین اختلاف قیمت آن‌ها را نمی‌توان صرفاً به گران‌فروشی نسبت داد.

نکته مهم‌تر، تفاوت قیمت یک محصول مشخص در فروشگاه‌های مختلف است. برای نمونه، در یک سامانه مقایسه قیمت، آگهی‌هایی برای بهران رانا 20W-50 چهارلیتری با مبالغ پایین‌تر نیز ثبت شده است. این تفاوت ضرورت بررسی موجودی واقعی، اصالت محصول، سطح کیفی و تاریخ قیمت‌گذاری را نشان می‌دهد.

چرا روغن موتور به کالایی گران و کمیاب تبدیل شده است؟

افزایش قیمت روغن موتور تنها به معاملات روزهای اخیر محدود نمی‌شود.

در ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، حامد یزدی‌زاده، رئیس اتحادیه روغن موتور مشهد، از کاهش عرضه و افزایش حدود ۵۰ درصدی قیمت در بازار آزاد این شهر خبر داده بود.

او همچنین افزایش هزینه حمل‌ونقل، مشکلات بسته‌بندی و شرایط عرضه تولیدکنندگان را از عوامل مؤثر بر وضعیت بازار عنوان کرد.

چند ماه بعد، داریوش بهنود قاسمی، مدیرکل بازرسی سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، در ۲۲ شهریور اعلام کرد کاهش تولید و افزایش انتظارات تورمی باعث رشد قیمت روغن موتور شده است.

این مقام مسئول در همان مقطع تأکید کرده بود که سازمان حمایت مجوز تازه‌ای برای افزایش نرخ صادر نکرده است.

مجموع این اظهارات نشان می‌دهد نابسامانی بازار روغن موتور را نمی‌توان تنها به رفتار خرده‌فروشان نسبت داد؛ بلکه لازم است شرایط تولید، عرضه عمده و شبکه توزیع نیز بررسی شود.

پشت‌پرده فروش اجباری روغن موتور؛ ۶ قوطی روغن در برابر ۲۴ فیلتر!

یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش میدانی مهر، ادعای برخی فروشندگان درباره تحمیل کالاهای جانبی هنگام خرید روغن موتور است.

بر اساس روایت یکی از فعالان بازار، برخی تأمین‌کنندگان برای فروش یک کارتن حاوی شش قوطی روغن، خریدار عمده را ملزم به تهیه ۲۴ عدد فیلتر هوا یا فیلتر روغن می‌کنند.

در چنین شرایطی، فروشنده برای تأمین کالای مورد نیاز مشتریان باید سرمایه بیشتری پرداخت کند.

اگر فیلترهای تحمیلی تقاضای کافی نداشته باشند، ممکن است برای مدت طولانی در انبار باقی بمانند و نقدینگی واحد صنفی را کاهش دهند.

نتیجه احتمالی این وضعیت، افزایش هزینه تأمین روغن موتور یا انتقال بخشی از هزینه موجودی مازاد به قیمت محصولات دیگر است.

البته این موارد بر اساس اظهارات فروشندگان مطرح شده‌اند و تا زمان انتشار نتیجه بررسی نهادهای نظارتی، نمی‌توان وقوع تخلف را به تمام تولیدکنندگان یا شبکه توزیع تعمیم داد.

آیا فروش اجباری روغن موتور و فیلتر تخلف قانونی است؟

بر اساس ماده ۶۴ قانون نظام صنفی کشور، فروش اجباری زمانی رخ می‌دهد که عرضه‌کننده، خرید یک کالا یا خدمت را به خرید کالا یا خدمت دیگری مشروط کند.

در صورت احراز فروش اجباری کالا، قانون علاوه بر الزام فروشنده به پس گرفتن کالای تحمیلی، جریمه نقدی معادل پنج برابر قیمت فروش آن کالا را پیش‌بینی کرده است.

بنابراین اگر عامل توزیع، فروش روغن موتور را به خرید اجباری فیلترهای غیرضروری مشروط کرده باشد، موضوع می‌تواند از سوی مراجع مسئول بررسی شود.

البته فروش یک بسته ترکیبی با رضایت خریدار، لزوماً مصداق فروش اجباری نیست. تفاوت اصلی به وجود اجبار و محدود کردن امکان خرید مستقل کالا بستگی دارد.

فاکتور غیررسمی؛ مانع شناسایی منشأ گرانی روغن موتور

یکی دیگر از مشکلات مطرح‌شده در بازار، صدور فاکتورهای غیررسمی یا ثبت ناقص جزئیات معاملات است.

وقتی مسیر فروش کالا از تولیدکننده تا عمده‌فروش و خرده‌فروش شفاف نباشد، تعیین منشأ اختلاف قیمت دشوار می‌شود.

ممکن است روغن موتور با یک نرخ از کارخانه خارج شود، اما پس از عبور از چند واسطه با قیمتی متفاوت به دست مصرف‌کننده برسد.

صدور صورتحساب معتبر و ثبت مشخصات کالا می‌تواند به بررسی این اختلاف کمک کند.

در مرداد ۱۴۰۵ نیز معاون نظارت و بازرسی اداره کل صمت تهران از الزام ثبت قیمت کالاها و خدمات در سامانه ۱۲۴ خبر داد؛ اقدامی که هدف آن افزایش شفافیت بازار عنوان شده است.

با این حال، نظارت مؤثر زمانی امکان‌پذیر است که اطلاعات قیمت و گردش کالا در حلقه‌های مختلف زنجیره تأمین قابل پیگیری باشد.

تناقض مجوز افزایش قیمت روغن موتور؛ ۲۵ درصد گرانی تأیید شده است؟

در شهریورماه ۱۴۰۵، سازمان حمایت اعلام کرد افزایش قیمت‌هایی که بدون مجوز انجام شده‌اند، فاقد وجاهت قانونی هستند.

در برخی گزارش‌های بعدی، از مجوز افزایش ۲۵ درصدی قیمت روغن موتور نیز سخن گفته شد.

با این حال، نکته مهم آن است که متن بعضی خبرهای مربوط به افزایش ۲۵ درصدی شباهت زیادی به گزارش‌های سال ۱۴۰۱ دارد؛ از این رو، بدون مشاهده مجوز رسمی دارای تاریخ معتبر برای سال ۱۴۰۵، نمی‌توان افزایش ۲۵ درصدی را به‌عنوان تازه‌ترین تصمیم قطعی سازمان حمایت تأیید کرد.

برای روشن شدن وضعیت قیمت‌گذاری، انتشار فهرست به‌روز نرخ‌های مجاز محصولات و مشخصات دقیق روغن‌ها ضروری است.

همچنین صرف تفاوت قیمت دو فروشگاه برای اثبات گران‌فروشی کافی نیست و باید قیمت مصوب قابل اعمال، شرایط فروش و اسناد معامله بررسی شوند.

خطر روغن موتور تقلبی؛ رانندگان هنگام خرید به چه نکاتی توجه کنند؟

افزایش قیمت روغن موتور می‌تواند برخی خریداران را به استفاده از محصولات ارزان‌تر و ناشناخته سوق دهد.

اما انتخاب روغن نامناسب ممکن است هزینه‌ای بسیار بیشتر از مبلغ صرفه‌جویی‌شده به مالک خودرو تحمیل کند.

برای انتخاب محصول مناسب، توجه به گرانروی و سطح کیفی اهمیت اساسی دارد.

برای مثال، روغن‌های 10W-40 و 20W-50 از نظر رفتار گرانروی متفاوت‌اند و نباید صرفاً بر اساس قیمت، یکی را جایگزین دیگری کرد.

همچنین استانداردهای API مانند SL، SM، SN و SP نشان‌دهنده سطوح مشخصی از الزامات عملکردی روغن هستند.

طبق راهنمای مؤسسه نفت آمریکا، مالکان باید پیش از انتخاب روغن، مشخصات توصیه‌شده سازنده خودرو را بررسی کنند.

برای کاهش ریسک خرید، توجه به سلامت بسته‌بندی، مشخصات تولیدکننده، اصالت کالا و اعتبار فروشنده ضروری است.

راهکار مقابله با گران‌فروشی روغن موتور چیست؟

ساماندهی بازار روغن موتور نیازمند اقدام هم‌زمان در بخش تولید و توزیع است.

اگر تمرکز نظارت صرفاً بر خرده‌فروشان باشد، مشکلات احتمالی فروش عمده، تخصیص کالا و تحمیل محصولات جانبی ممکن است ادامه پیدا کند.

از سوی دیگر، افزایش تولید بدون اصلاح سازوکار توزیع نیز لزوماً تضمین‌کننده کاهش قیمت مصرف‌کننده نخواهد بود.

بنابراین شفاف‌سازی قیمت کارخانه، بررسی شرایط فروش شرکت‌های پخش و کنترل اصالت محصولات می‌تواند به بهبود وضعیت بازار کمک کند.

مصرف‌کنندگان نیز در صورت مشاهده تخلف می‌توانند با ارائه فاکتور، مشخصات فروشگاه و مستندات خرید، موضوع را از طریق سامانه ۱۲۴ گزارش کنند.

پیش‌بینی قیمت روغن موتور؛ آیا گرانی ادامه پیدا می‌کند؟

چشم‌انداز بازار روغن موتور در ماه‌های آینده به وضعیت تولید، هزینه مواد اولیه و شرایط عرضه بستگی دارد.

اگر تولید افزایش یابد و توزیع محصولات پرتقاضا به‌صورت منظم انجام شود، احتمال کاهش فشار بر قیمت‌های بازار آزاد وجود دارد.

در مقابل، ادامه محدودیت عرضه و افزایش هزینه‌های تولید می‌تواند باعث حفظ اختلاف میان قیمت‌های فروشگاهی شود.

نوسانات نرخ ارز نیز از مسیر هزینه افزودنی‌ها و مواد اولیه وارداتی ممکن است بر قیمت تمام‌شده اثر بگذارد.

با این حال، برای پیش‌بینی دقیق افزایش یا کاهش قیمت روغن موتور، انتشار آمار تازه تولید و قیمت‌های رسمی ضروری است.

جمع‌بندی؛ هزینه تعویض روغن خودرو تا کجا افزایش می‌یابد؟

گزارش تازه بازار روغن موتور در ۲۹ مهر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد مشکلات این بخش به افزایش قیمت محصولات محدود نشده است.

در کنار نرخ‌های چندمیلیونی روغن موتورهای چهارلیتری، برخی فروشندگان از فروش اجباری فیلتر، مشکلات تأمین کالا و نبود شفافیت در معاملات گلایه دارند.

در مجموع، روغن موتور به یکی از اقلام پرهزینه نگهداری خودرو تبدیل شده و ساماندهی بازار آن نیازمند نظارت بر تمام زنجیره تولید تا مصرف است.

برای رانندگان نیز مهم‌ترین اولویت، خرید روغن اصیل با مشخصات فنی مناسب خودرو و دریافت فاکتور معتبر است؛ زیرا صرفه‌جویی از طریق استفاده از روغن نامناسب می‌تواند خطر آسیب پرهزینه به پیشرانه را افزایش دهد.

تا زمانی که وضعیت عرضه، نرخ‌های رسمی و شیوه توزیع شفاف نشود، احتمال ادامه اختلاف قیمت‌ها و نارضایتی خریداران وجود خواهد داشت.