هشدار فوری به خریداران شیائومی و آیفون؛ ۱۰۰ هزار گوشی در خطر قطع آنتن، ۱۰ هزار دستگاه مسدود شد؟
بازار تلفن همراه ایران در روز یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵ با انتشار جزئیات تازه‌ای از تخلفات مربوط به رجیستری گوشی مواجه شده است.
در بخشی از این پرونده، شناسه‌های ثبت‌شده برای تعدادی از گوشی‌های شیائومی در اصل به دستگاه‌های پایانه فروشگاهی یا همان کارتخوان تعلق داشته‌اند.
این موضوع نشان می‌دهد برخی دستگاه‌ها احتمالاً بدون طی کردن فرایند متعارف واردات تجاری و ثبت اطلاعات واقعی، امکان اتصال به شبکه تلفن همراه را پیدا کرده‌اند.
رضا عالیان در تشریح ابعاد پرونده اعلام کرده است که برآوردها از فعال‌سازی غیرقانونی ۷۰ تا ۸۰ هزار گوشی حکایت دارد و در برخی گزارش‌ها این رقم تا ۱۰۰ هزار دستگاه عنوان شده است.
همچنین به گفته این کارشناس، خبرهایی درباره مسدود شدن حدود ۱۰ هزار گوشی منتشر شده است.
نکته مهم این است که این آمار برآوردهای نقل‌شده از فعالان بازار است و در منابع بررسی‌شده، تأیید مستقل و نهایی آن از سوی متولیان رسمی رجیستری مشاهده نشد. بنابراین نباید نتیجه گرفت که قطع آنتن تمام ۱۰۰ هزار دستگاه قطعی شده است.
رجیستری گوشی با شناسه کارتخوان چگونه انجام شده است؟
شناسه بین‌المللی تجهیزات موبایل یا IMEI، کدی ۱۵ رقمی است که برای شناسایی تجهیزات ارتباطی به کار می‌رود.
در فرایند قانونی رجیستری، اطلاعات این شناسه باید با مشخصات واقعی دستگاه، برند، مدل و مسیر ورود آن مطابقت داشته باشد.
اما در تخلف گزارش‌شده، گفته می‌شود اطلاعات هویتی برخی تجهیزات دیگر، از جمله کارتخوان‌های دارای قابلیت ارتباط سیم‌کارتی، به‌جای اطلاعات واقعی گوشی استفاده شده است.
در نتیجه، ممکن است یک گوشی در ظاهر به شبکه متصل باشد، اما اطلاعات ثبت‌شده درباره آن با هویت واقعی دستگاه تطابق نداشته باشد.
چنین مغایرتی در صورت شناسایی و تأیید تخلف می‌تواند به ابطال وضعیت رجیستری و محدود شدن دسترسی دستگاه به شبکه تلفن همراه منجر شود.
البته جزئیات فنی این پرونده هنوز به‌طور کامل از سوی مراجع مسئول منتشر نشده و نمی‌توان درباره روش دقیق اجرای تخلف یا گستردگی آن نتیجه قطعی گرفت.
چرا برخی گوشی‌های بازار ده‌ها میلیون تومان ارزان‌تر فروخته شده‌اند؟
یکی از نکات قابل توجه در اظهارات عالیان، نحوه شناسایی تخلفات توسط فعالان بازار است.
به گفته او، برخی واردکنندگان رسمی متوجه شدند گوشی‌هایی با قیمت بسیار پایین‌تر از هزینه تمام‌شده واردات قانونی عرضه می‌شوند.
برای مثال، در حالی که هزینه واردات قانونی یک گوشی با احتساب تعرفه، گارانتی و سایر مخارج حدود ۱۴۰ میلیون تومان برآورد می‌شد، همان محصول از سوی بعضی عرضه‌کنندگان با قیمت ۱۰۰ تا ۱۰۵ میلیون تومان ارائه شده بود.
این اختلاف چشمگیر، باعث شد فعالان بازار نسبت به اصالت مسیر واردات دستگاه‌ها تردید کنند و نمونه‌هایی را برای بررسی خریداری کنند.
عالیان می‌گوید بررسی این محصولات به کشف مغایرت در اطلاعات شناسایی و ثبت دستگاه‌ها منجر شد.
بااین‌حال، ارزان‌تر بودن یک گوشی به‌تنهایی اثبات‌کننده قاچاق یا رجیستری غیرقانونی نیست. قیمت می‌تواند تحت تأثیر شرایط فروش، موجودی انبار یا نوع گارانتی نیز متفاوت باشد.
چرا تعداد واردکنندگان موبایل به ۱۳۰۰ شرکت رسید؟
سخنگوی سابق انجمن تلفن همراه ایران معتقد است بخشی از مشکلات کنونی به ساختار بازار واردات موبایل بازمی‌گردد.
به گفته او، در سال‌های ابتدایی اجرای رجیستری تعداد شرکت‌های واردکننده از حدود هفت یا هشت شرکت به ۲۰ و سپس ۵۰ شرکت افزایش یافت، اما در ادامه شمار فعالان این حوزه از ۱۳۰۰ شرکت فراتر رفت.
عالیان یکی از انگیزه‌های ورود فعالان عمده‌فروشی به واردات مستقیم را تفاوت حاشیه سود در زنجیره تأمین عنوان کرده است.
بر اساس ارقام مطرح‌شده از سوی او، سقف سود واردات تجاری ۱۵ درصد، عمده‌فروشی سه درصد و خرده‌فروشی هفت درصد است.
در چنین ساختاری، یک عمده‌فروش با ورود مستقیم به واردات می‌تواند در شرایط مشخص سهم سود هر دو مرحله را به دست آورد.
البته این درصدها به معنای سود خالص تضمین‌شده نیستند و هزینه‌های مالی، عملیاتی و ریسک تجارت می‌توانند سود واقعی را کاهش دهند.
از منظر تحلیلی، تعداد زیاد واردکنندگان به‌خودی‌خود نشانه تخلف نیست؛ مسئله اصلی کیفیت نظارت، شفافیت زنجیره تأمین و قابلیت ردیابی کالاهاست.
آموزش استعلام اصالت گوشی در سامانه همتا؛ چگونه از قطع آنتن جلوگیری کنیم؟
مهم‌ترین توصیه به خریداران تلفن همراه، بررسی اصالت دستگاه پیش از پرداخت وجه است.
کدهای ضروری بررسی رجیستری گوشی
راهنمای کاربردی
نمایش شناسه دستگاه
*#06#
استعلام از سامانه همتا
*7777#
برای بررسی وضعیت گوشی، مراحل زیر را انجام دهید:
-
کد
*#06#را شماره‌گیری کنید تا شناسه یا شناسه‌های IMEI دستگاه نمایش داده شود. -
شناسه نمایش‌داده‌شده را با اطلاعات درج‌شده روی جعبه گوشی تطبیق دهید.
-
کد
*7777#را شماره‌گیری کرده و گزینه استعلام اصالت را انتخاب کنید. -
شناسه ۱۵ رقمی IMEI را وارد کنید و نتیجه استعلام را بررسی کنید.
-
مطمئن شوید برند، مدل، وضعیت قانونی و اطلاعات واردکننده با گوشی موردنظر مطابقت دارد.
در گوشی‌های دوسیم‌کارته، اطلاعات هر دو شناسه باید با دستگاه و سوابق ثبت‌شده سازگار باشد.
این مراحل بر اساس راهنمای سامانه همتا و آموزش‌های منتشرشده درباره رجیستری تلفن همراه است.
اگر گوشی رجیسترشده ناگهان آنتن نداشت چه کنیم؟
قطع آنتن گوشی همیشه به معنای تخلف رجیستری نیست. مشکلات سیم‌کارت، تنظیمات شبکه یا اختلال اپراتور نیز می‌توانند باعث قطع ارتباط شوند.
اما اگر دستگاه پیش‌تر فعال بوده و اکنون پیام مربوط به غیرقانونی بودن شناسه یا مسدودسازی دریافت کرده است، باید وضعیت آن را در همتا بررسی کرد.
کاربران می‌توانند از بخش ثبت و پیگیری مشکلات سامانه همتا برای بررسی وضعیت شناسه استفاده کنند.
همچنین نگهداری فاکتور خرید، شماره IMEI، کارت گارانتی و اطلاعات فروشنده برای پیگیری احتمالی ضروری است.
در صورت وجود اختلاف با فروشنده، ثبت شکایت از طریق اتحادیه صنفی مرتبط، سامانه ۱۲۴ یا مراجع رسیدگی به تخلفات مصرف‌کنندگان امکان‌پذیر است. نتیجه شکایت و شیوه جبران خسارت به اسناد خرید و بررسی پرونده بستگی خواهد داشت.
آیا تمام گوشی‌های شیائومی و آیفون در خطر قطع آنتن هستند؟
خیر. اخبار اخیر به مجموعه‌ای از دستگاه‌های مشکوک با مسیر ثبت غیرمتعارف مربوط می‌شود و نمی‌توان آن را به تمام گوشی‌های شیائومی یا آیفون موجود در ایران تعمیم داد.
گوشی‌هایی که از مسیر قانونی وارد شده‌اند و اطلاعات رجیستری و مالکیت آن‌ها صحیح است، صرفاً به دلیل تعلق داشتن به این دو برند مشمول پرونده تخلف نمی‌شوند.
همچنین در گزارش‌های منتشرشده، فهرست رسمی و جامعی از مدل‌ها یا شناسه‌های مشمول ارائه نشده است.
بنابراین مهم‌ترین معیار برای خریداران، وضعیت شناسه دستگاه خودشان است، نه صرفاً نام برند.
البته حتی داشتن پاسخ مثبت استعلام در یک زمان مشخص، تضمین مطلق در برابر کشف تخلف‌های پنهان در آینده نیست؛ به همین دلیل خرید از فروشنده معتبر و دریافت اسناد قانونی اهمیت دارد.
وزارت صمت چه مسئولیتی در پرونده رجیستری غیرقانونی دارد؟
رضا عالیان معتقد است وزارت صنعت، معدن و تجارت نباید تنها به شناسایی و بستن مسیرهای سوءاستفاده سامانه‌ای اکتفا کند.
او تأکید کرده که علاوه بر اصلاح زیرساخت‌ها، پیگیری حقوقی تخلفات و حمایت از خریداران آسیب‌دیده ضروری است.
از منظر اقتصادی، این پرونده می‌تواند به اعتماد مصرف‌کنندگان و رقابت سالم بازار لطمه وارد کند.
واردکننده‌ای که تمام هزینه‌های قانونی را پرداخت می‌کند، در رقابت با کالایی که بدون تحمل همان هزینه‌ها عرضه شده، با شرایط نابرابر روبه‌رو خواهد شد.
از سوی دیگر، مصرف‌کننده نهایی ممکن است بدون اطلاع از تخلف، محصولی خریداری کند که بعداً استفاده از خدمات شبکه تلفن همراه برای آن محدود شود.
بنابراین بررسی مسئولیت واردکننده، توزیع‌کننده و فروشنده، همراه با تعیین تکلیف حقوق خریداران، از بخش‌های مهم رسیدگی به چنین پرونده‌ای است.
جمع‌بندی؛ هشدار جدی به خریداران موبایل در مهر ۱۴۰۵
پرونده تازه رجیستری غیرقانونی در بازار موبایل، بار دیگر اهمیت امنیت خرید گوشی را آشکار کرده است.
بر اساس اظهارات رضا عالیان، احتمال دارد ده‌ها هزار دستگاه از مسیرهای غیرمتعارف وارد شبکه شده باشند و بخشی از آن‌ها نیز با مشکل قطع ارتباط مواجه شده باشند؛ بااین‌حال، تعداد نهایی دستگاه‌های متخلف هنوز به تأیید مستقل و رسمی نیاز دارد.
مهم‌ترین اقدام برای خریداران، استعلام شناسه IMEI در سامانه همتا، تطبیق دقیق مشخصات گوشی و دریافت فاکتور معتبر پیش از خرید است.
در نهایت، حل این پرونده تنها به شناسایی دستگاه‌های متخلف محدود نمی‌شود. اصلاح نظارت سامانه‌ای، شفافیت واردات و تعیین تکلیف خسارت خریداران، عواملی هستند که می‌توانند از تکرار چنین مشکلاتی جلوگیری کنند.
تا زمان انتشار اطلاعیه‌های رسمی درباره تعداد دقیق دستگاه‌های مشمول و نحوه رسیدگی به آن‌ها، خریداران بهتر است به‌جای تصمیم‌گیری بر اساس شایعات یا نام برندها، وضعیت قانونی گوشی خود را مستقیماً از سامانه همتا بررسی کنند.