برنج پاکستانی دوباره گران شد؛ قیمت کیسه ۱۰ کیلویی تا ۳ میلیون و ۹۵۰ هزار تومان بالا رفت

تازه‌ترین بررسی بازار نشان می‌دهد قیمت انواع برنج پاکستانی در روز یکشنبه ۱۲ مهر ۱۴۰۵ در سطوح بالایی قرار گرفته است. برنج پاکستانی سوپر باسماتی پلو در بسته ۱۰ کیلویی سه میلیون و ۷۰۰ هزار تومان قیمت خورده و کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی ۳۸۶ انجیر با نرخ سه میلیون و ۹۵۰ هزار تومان عرضه می‌شود.

برنج پاکستانی سوپر باسماتی خوش‌نشاء نیز در بسته ۱۰ کیلویی به حدود سه میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. گزارش امروز برای برنج دانه‌بلند ۱۱۲۱ یال نیز رقم سه میلیون و ۳۵۰ هزار تومان را ثبت کرده است. البته در منبع اولیه، وزن این قلم «هر کیلوگرم» درج شده که با ساختار قیمت سایر محصولات و نرخ‌های اخیر انواع ۱۱۲۱ همخوانی ندارد و به نظر می‌رسد وزن بسته در گزارش اولیه نیازمند بررسی مجدد باشد. برای نمونه در ابتدای شهریور، برنج سوپر باسماتی یال در بسته ۱۰ کیلویی حدود ۳.۴ میلیون تومان عرضه می‌شد.

چرا قیمت برنج پاکستانی بالا رفت؟

عامل نخست را باید در سمت هزینه‌های تامین جست‌وجو کرد. گزارش‌های بازار امروز از رشد هزینه‌های ترخیص، حمل‌ونقل و انبارداری در کنار نوسان نرخ ارز به‌عنوان متغیرهای اثرگذار بر قیمت برنج وارداتی نام می‌برند. این هزینه‌ها از زمان خرید محصول در مبدأ تا ورود به انبار عمده‌فروش و شبکه خرده‌فروشی، مرحله به مرحله روی بهای نهایی کالا قرار می‌گیرند.

نرخ ارز نیز همچنان متغیر مهم انتظارات بازار مواد غذایی است. دلار آزاد امروز نوسانات شدیدی داشته؛ فرارو در مقطعی از معاملات قیمت حدود ۲۷۰ هزار و ۳۰۰ تومان را گزارش کرده و داده‌های بعدازظهر تجارت‌نیوز نشان می‌دهد نرخ دلار تا حدود ۲۶۶ هزار و ۵۰۰ تومان عقب‌نشینی کرده و دامنه روزانه آن تا بیش از ۲۷۱ هزار تومان نیز رسیده است. این نوسان بالا برای واردکننده به معنی دشوارتر شدن برآورد هزینه جایگزینی محموله‌های آینده است.

البته قیمت دلار آزاد الزاماً همان نرخی نیست که تمام واردات برنج با آن تامین مالی می‌شود؛ اما جهش ارز آزاد، هزینه‌های جانبی، انتظارات تورمی و ارزیابی فروشندگان از قیمت جایگزینی کالا را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

برنج پاکستانی از کالای اقتصادی به مرز چهار میلیون تومان رسید

نکته مهم‌تر برای خانوارها، سطح مطلق قیمت‌هاست. وقتی یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی ۳.۶ تا ۳.۹۵ میلیون تومان قیمت دارد، هزینه هر کیلو از این گروه عملاً در محدوده تقریبی ۳۶۰ تا ۳۹۵ هزار تومان قرار می‌گیرد.

این ارقام نشان می‌دهد مزیت قیمتی سنتی برنج وارداتی نسبت به محصولات مرغوب داخلی در حال کوچک‌تر شدن است. برنج پاکستانی سال‌ها یکی از جایگزین‌های اقتصادی‌تر برای خانوارهایی بود که امکان خرید مداوم برنج ایرانی ممتاز را نداشتند؛ اما افزایش هزینه واردات باعث شده همین گزینه جایگزین نیز سهم بیشتری از بودجه خوراک خانوار را مطالبه کند.

مقایسه با نرخ‌های پنجم مهر نیز نشان می‌دهد بازار از قبل در سطوح بالایی قرار داشته است. در آن تاریخ، کیسه ۱۰ کیلویی سوپرکرنل باسماتی انبه ۳.۳ میلیون تومان، باسماتی ۳۸۶ ستاره ۳.۹ میلیون تومان و دانه‌بلند ۱۱۲۱ کیهان سبز حدود ۳.۵۶۹ میلیون تومان قیمت داشت. بنابراین بازار مهرماه به‌طور کلی وارد محدوده‌ای شده که سه تا چهار میلیون تومان برای یک کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی دیگر نرخ غیرعادی محسوب نمی‌شود.

افزایش تقاضا برای برنج پاکستانی با کاهش قدرت خرید خانوار

گرانی برنج ایرانی یک اثر جانبی مهم برای بازار برنج خارجی دارد: افزایش تقاضای جایگزین.

گزارش بازار امروز نیز تاکید می‌کند بخشی از خانوارهایی که توان خرید انواع گران‌تر داخلی را ندارند به سمت برنج دانه‌بلند و سوپر باسماتی پاکستانی حرکت کرده‌اند. در نتیجه، برخلاف انتظار معمول که رشد قیمت باید تقاضا را کاهش دهد، بخشی از بازار پاکستانی از محل مهاجرت مصرف‌کننده از محصولات گران‌تر داخلی تقویت می‌شود.

این وضعیت یک چرخه حساس ایجاد می‌کند؛ قیمت برنج ایرانی بالا می‌رود، تقاضا به سمت برنج خارجی منتقل می‌شود و اگر عرضه وارداتی متناسب با این تقاضا افزایش پیدا نکند، خود برنج خارجی نیز با فشار قیمتی بیشتری مواجه می‌شود.

هشدار واردکنندگان؛ ایران سالانه به بیش از یک میلیون تن برنج خارجی نیاز دارد

بررسی داده‌های انجمن واردکنندگان برنج ایران نشان می‌دهد موضوع فقط تغییرات روزانه قیمت نیست.

رئیس هیات‌مدیره انجمن واردکنندگان برنج ایران در شهریورماه اعلام کرده بود تولید سالانه برنج داخلی حدود دو میلیون تن است، در حالی که نیاز کشور در حدود ۳.۵ میلیون تن برآورد می‌شود. بر این اساس، سالانه حدود ۱.۳ تا ۱.۵ میلیون تن واردات برای پوشش فاصله تولید و مصرف نیاز است. نیاز ماهانه کشور به برنج وارداتی نیز حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تن برآورد شده است.

همین آمار توضیح می‌دهد چرا اختلال در واردات می‌تواند به سرعت روی قیمت بازار اثر بگذارد.

این انجمن همچنین اعلام کرده واردات برنج در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه سال قبل کاهش قابل‌توجهی داشته و مشکلات مربوط به زمان‌بندی و تامین ارز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های این بازار بوده است. فعالان این حوزه هشدار داده‌اند که حتی در صورت کافی بودن موجودی فعلی، وقفه در ثبت سفارش یا تامین ارز می‌تواند با چند ماه تأخیر خودش را در قیمت مصرف‌کننده نشان دهد.

آیا احتیاط واردکنندگان باعث کمبود برنج می‌شود؟

در حال حاضر نمی‌توان از کمبود سراسری برنج صحبت کرد. انجمن واردکنندگان در آخرین ارزیابی خود موجودی بازار را مناسب توصیف کرده است؛ با این حال همین انجمن تأکید دارد حفظ ثبات در ماه‌های آینده به استمرار جریان واردات وابسته است.

مسئله اصلی بنابراین «موجودی امروز» نیست، بلکه هزینه و امکان جایگزینی موجودی فروخته‌شده است.

وقتی واردکننده نسبت به نرخ ارز، زمان تامین مالی یا هزینه محموله بعدی اطمینان ندارد، انگیزه برای فروش سریع موجودی کاهش پیدا می‌کند. همین رفتار احتیاطی می‌تواند سرعت عرضه در عمده‌فروشی را کم کند و در بازاری که تقاضای مصرفی همچنان بالاست، قیمت‌ها را در سطوح بالا نگه دارد.

پیش‌بینی قیمت برنج پاکستانی؛ گرانی ادامه دارد؟

برای هفته‌های آینده سه متغیر بیشترین اهمیت را دارند: نرخ ارز، جریان واردات و میزان عرضه در شبکه عمده‌فروشی.

اگر ارز در محدوده‌های فعلی پرنوسان باقی بماند و مشکلات تامین مالی واردکنندگان حل نشود، کاهش پایدار قیمت برنج پاکستانی دشوار خواهد بود. در چنین سناریویی حتی اگر قیمت‌ها هر روز افزایش پیدا نکنند، احتمال تثبیت کیسه‌های ۱۰ کیلویی مرغوب در محدوده سه تا چهار میلیون تومان زیاد است.

در سناریوی دوم، افزایش ثبت سفارش و ورود مستمر محموله‌های تازه می‌تواند رقابت بین فروشندگان را بالا ببرد و بخشی از فشار قیمت را تخلیه کند. خود انجمن واردکنندگان نیز افزایش منظم و هدفمند عرضه را موثرترین راه برای تنظیم بازار می‌داند و هشدار داده واردات کمتر از نیاز می‌تواند به کاهش عرضه و افزایش قیمت منجر شود.

برنج پاکستانی دیگر گزینه ارزان سفره نیست

تصویر بازار در ۱۲ مهر ۱۴۰۵ روشن است: برنج پاکستانی نیز وارد دوره گرانی جدی شده است. کیسه‌های ۱۰ کیلویی برخی ارقام محبوب اکنون بین حدود ۳.۶ تا نزدیک چهار میلیون تومان قیمت دارند و بازار همزمان با دو فشار روبه‌روست؛ رشد هزینه تامین از یک سو و افزایش تقاضای خانوارهایی که از بازار برنج ایرانی عقب رانده شده‌اند از سوی دیگر.

در کوتاه‌مدت، آرام شدن نرخ ارز می‌تواند سرعت رشد قیمت‌ها را کاهش دهد، اما برای یک افت محسوس و پایدار، تنها کاهش دلار کافی نیست. استمرار واردات، تامین به‌موقع ارز، کاهش هزینه‌های جانبی و افزایش رقابت در شبکه توزیع باید همزمان اتفاق بیفتد.

در غیر این صورت، مرز چهار میلیون تومان برای کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی که امروز فقط برخی برندها به آن نزدیک شده‌اند، می‌تواند به محدوده رایج‌تری در بازار تبدیل شود؛ سناریویی که فشار تازه‌ای را مستقیماً به سبد غذایی خانوارهای متوسط و حقوق‌بگیر منتقل خواهد کرد.