شوک قیمت برنج ایرانی؛ طارم هاشمی ۱۰ کیلویی به ۷.۴ میلیون تومان رسید / هاشمی از سفره خانوارها فاصله گرفت

بر اساس تازه‌ترین نرخ‌های منتشرشده از بازار، برنج طارم هاشمی کشت دوم رضوی در بسته ۱۰ کیلویی با قیمت ۷ میلیون و ۴۷۰ هزار تومان عرضه می‌شود. قیمت هر کیلو از این محصول به حدود ۷۴۷ هزار تومان می‌رسد.

همچنین برنج هاشمی گیلان ورف ۱۰ کیلویی با نرخ ۶ میلیون و ۸۸۲ هزار تومان عرضه شده است که معادل حدود ۶۸۸ هزار تومان برای هر کیلوست.

برنج هاشمی اشرافی ممتاز بی‌بی‌جون نیز ۶ میلیون و ۳۱۰ هزار تومان و طارم هاشمی فریدونکنار عالی ۵ میلیون و ۶۴۵ هزار تومان قیمت دارد. این نرخ‌ها در گزارش بازار ۱۱ مهر نیز ثبت شده‌اند.

این ارقام مربوط به محصولات ممتاز، برنددار و بسته‌بندی‌شده هستند و نباید آنها را متوسط قیمت همه برنج‌های ایرانی دانست. گزارش‌های بازار در روزهای ابتدایی مهر دامنه‌ای حدود ۳۶۰ تا ۵۶۰ هزار تومان برای هر کیلو در بسیاری از انواع برنج ایرانی ثبت کرده‌اند؛ بنابراین برند، محل کشت، کشت اول یا دوم بودن، میزان خلوص و نوع بسته‌بندی می‌تواند اختلاف بسیار زیادی در قیمت ایجاد کند.

برنج ۷.۴ میلیونی یعنی هر وعده چقدر هزینه دارد؟

رسیدن قیمت یک کیسه ۱۰ کیلویی به حدود ۷.۵ میلیون تومان تنها یک رکورد قیمتی نیست؛ این عدد مستقیماً هزینه خوراک خانوار را تغییر می‌دهد.

در این سطح، هر کیلو برنج حدود ۷۴۷ هزار تومان تمام می‌شود. بنابراین حتی یک خانواده با مصرف ماهانه ۱۰ کیلو، فقط برای تأمین برنج ممتاز باید نزدیک ۷.۵ میلیون تومان کنار بگذارد؛ بدون در نظر گرفتن هزینه گوشت، مرغ، روغن، حبوبات و سایر اقلام غذایی.

همین فشار قیمتی توضیح می‌دهد چرا بازار شاهد تغییر رفتار مصرف‌کننده است. گزارش امروز بازار نیز تأکید می‌کند که گرانی هاشمی و طارم، بخشی از خریداران را به سمت ارقام پرمحصول، برنج‌های ترکیبی، نمونه‌های وارداتی و بسته‌بندی‌های اقتصادی‌تر سوق داده است.

آیا برنج ایرانی واقعاً کم شده است؟

داده‌های تولید پاسخ متفاوتی می‌دهند.

معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی در ۱۸ شهریور اعلام کرد تولید برنج کشور امسال حدود ۱۶ درصد افزایش یافته است. در آن مقطع بیش از ۹۰ درصد محصول برداشت شده بود و وزارت جهاد پیش‌بینی می‌کرد تولید نهایی به حدود ۲ تا ۲.۲ میلیون تن برسد. افزایش بارندگی و رشد حدود ۱۰ درصدی سطح زیرکشت نیز از عوامل افزایش تولید عنوان شده است.

بنابراین بازار با کاهش شدید تولید داخلی روبه‌رو نیست؛ حتی برآورد رسمی از رشد تولید حکایت دارد.

رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی نیز در هفته‌های اخیر از وفور کالا و عرضه بالاتر از تقاضا خبر داده و گفته بود قیمت برخی انواع برنج ایرانی در عمده‌فروشی کاهش یافته است. در گزارش این اتحادیه، عرضه حدود دو برابر تقاضا عنوان شده بود.

این داده‌ها نشان می‌دهد قیمت بالای برخی بسته‌های هاشمی را نمی‌توان مستقیماً معادل «کمبود برنج در کشور» دانست.

چرا با افزایش تولید، هاشمی هنوز گران است؟

پاسخ را باید در تفاوت میان «برنج» به‌عنوان یک کالای عمومی و «ارقام ممتاز عطری» جست‌وجو کرد.

هاشمی و طارم، به‌ویژه کشت دوم، محصولات خاص بازار هستند. محدودیت سطح کشت، عطر و کیفیت پخت، درصد پایین شکستگی، یکدستی محصول، منطقه تولید و شهرت برند می‌توانند برای آنها قیمت بالاتری ایجاد کنند.

از طرف دیگر، هزینه تولید کشاورز نیز افزایش یافته است. دستمزد کارگر، ماشین‌آلات، کود و سم، حمل محصول، شالیکوبی و بسته‌بندی همگی در قیمت نهایی اثر دارند. در بسته‌های فروشگاهی ممتاز، هزینه سورت، جداسازی، بسته‌بندی و شبکه توزیع نیز به قیمت محصول اضافه می‌شود.

به همین دلیل امکان دارد همزمان با وجود برنج کافی در بازار، برخی ارقام خاص همچنان در سطح گران باقی بمانند.

اختلاف قیمت بازار عمده و بسته‌بندی چرا این‌قدر زیاد است؟

یکی از نکات مهم بازار فعلی، فاصله قابل توجه قیمت عمده با برخی بسته‌های برنددار است.

در گزارش اتحادیه بنکداران، قیمت برنج ایرانی در مقاطعی ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان در هر کیلو کاهش یافته و فعالان بازار از وفور کالا سخن گفته‌اند. در مقابل، برخی محصولات ممتاز بسته‌بندی‌شده اکنون کیلویی بیش از ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان قیمت دارند.

این اختلاف به عوامل متعددی مربوط است: کیفیت و درصد خلوص، کشت دوم بودن، محل تولید، برند، نوع بسته‌بندی، سود شبکه توزیع و خرده‌فروشی.

از همین رو برای ارزیابی واقعی قیمت برنج هاشمی، مقایسه دو محصول با نام مشابه اما کیفیت، مبدأ و نوع بسته‌بندی متفاوت می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

برنج خارجی دوباره رقیب جدی هاشمی شد

افزایش شدید قیمت برنج ممتاز ایرانی، فاصله قیمتی آن با برنج وارداتی را افزایش داده است.

در روزهای ابتدایی مهر، قیمت کیسه ۱۰ کیلویی برخی برنج‌های هندی ۱۱۲۱ حدود ۳.۱ تا ۳.۸ میلیون تومان گزارش شده بود. این یعنی یک خانواده ممکن است برای خرید ۱۰ کیلو برنج ممتاز ایرانی، تقریباً دو برابر برخی انواع هندی هزینه کند.

همین شکاف قیمتی می‌تواند بخشی از تقاضای خانوارها، رستوران‌ها و مراکز تهیه غذا را به سمت برنج وارداتی منتقل کند.

البته بازار برنج وارداتی نیز تحت تأثیر دلار و هزینه تأمین قرار دارد و نمی‌توان انتظار داشت این گروه برای مدت طولانی از نوسانات ارزی مصون بماند.

ایران سالانه چقدر برنج نیاز دارد؟

انجمن واردکنندگان برنج ایران برآورد می‌کند نیاز سالانه کشور حدود ۳.۵ میلیون تن است، در حالی که تولید داخلی نزدیک دو میلیون تن است. بر این اساس حدود ۱.۳ تا ۱.۵ میلیون تن از مصرف باید با واردات تأمین شود.

این انجمن همچنین اعلام کرده موجودی فعلی کشور مناسب است و فعلاً نگرانی جدی از بابت عرضه وجود ندارد؛ اما هشدار داده توقف واردات یا تأخیر در تخصیص ارز می‌تواند تعادل بازار در ماه‌های آینده را تحت تأثیر قرار دهد.

در پنج ماه نخست امسال نیز واردات نسبت به مدت مشابه سال قبل افت داشته است، هرچند کاهش قدرت خرید و رکود تقاضا باعث شده آثار کمبود احتمالی در بازار فعلی محسوس نباشد.

بازار برنج دچار «رکود در اوج قیمت» شده است؟

شواهد بازار به چنین وضعیتی نزدیک است.

از یک سو، عرضه و تولید داخلی در سطحی قرار ندارد که بتوان از کمبود گسترده صحبت کرد. از سوی دیگر، نرخ برخی انواع ممتاز آن‌قدر بالا رفته که تقاضای مصرفی کاهش پیدا کرده است.

در نتیجه، ممکن است فروشنده کالا داشته باشد اما خریدار با قیمت پیشنهادی وارد معامله نشود. این همان وضعیتی است که در آن موجودی بالاست، اما قدرت خرید پایین آمده است.

گزارش انجمن واردکنندگان نیز کاهش قدرت خرید و رکود تقاضا را یکی از دلایلی دانسته که فعلاً اجازه نداده کاهش واردات خود را به شکل کمبود آشکار نشان دهد.

پیش‌بینی قیمت برنج ایرانی؛ هاشمی ارزان می‌شود؟

برای هفته‌های آینده دو نیروی مخالف در بازار وجود دارد.

در سمت کاهشی، رشد ۱۶ درصدی تولید، پایان بخش عمده برداشت، موجودی مناسب انبارها و ضعف تقاضا می‌تواند جلوی جهش عمومی قیمت را بگیرد.

اما در سمت افزایشی، بالا بودن هزینه‌های تولید و بسته‌بندی، نوسان ارز و احتمال بروز اختلال در واردات می‌تواند اجازه کاهش سریع قیمت را ندهد.

بنابراین محتمل‌تر است بازار در کوتاه‌مدت شاهد پراکندگی شدید قیمت باشد؛ یعنی برنج‌های پرمحصول و اقتصادی زیر فشار ضعف تقاضا ثبات یا حتی کاهش داشته باشند، در حالی که نمونه‌های ممتاز هاشمی، طارم و کشت دوم همچنان با نرخ‌های بالاتر عرضه شوند.

در مجموع، قیمت‌های شنبه ۱۱ مهر نشان می‌دهد برنج ممتاز ایرانی عملاً وارد یک بازار لوکس‌تر شده است؛ طارم هاشمی کشت دوم ۱۰ کیلویی ۷ میلیون و ۴۷۰ هزار تومان، هاشمی گیلان نزدیک ۶.۹ میلیون و هاشمی ممتاز بیش از ۶.۳ میلیون تومان قیمت دارند. همزمان، رشد تولید و موجودی مناسب مانع از آن است که همه این گرانی را به کمبود نسبت دهیم. مسئله اصلی بازار امروز بیش از هر چیز، فاصله میان قیمت فروش و توان خرید خانوارها است.