شوک تازه تورم شهریور؛ گرانی از سفره عبور کرد / خودرو، ارتباطات و خدمات در خط مقدم افزایش قیمت

تصویر شهریور از تورم ایران با ماه‌های قبل یک تفاوت مهم دارد. فشار شدید بر سفره خانوار همچنان ادامه دارد، اما موج افزایش قیمت به حوزه‌هایی رسیده که خانوار نمی‌تواند همیشه خرید آنها را به تعویق بیندازد؛ از رفت‌وآمد و درمان گرفته تا ارتباطات، خودرو، لوازم خانه و خدمات روزمره.

همین گسترده شدن دامنه افزایش قیمت می‌تواند تورم شهریور را از نظر اثر بر معیشت خانوار حتی نگران‌کننده‌تر از عدد ۴.۲ درصدی تورم ماهانه کند.

تورم شهریور ۱۴۰۵ چقدر شد؟

مرکز آمار ایران اعلام کرده شاخص قیمت مصرف‌کننده خانوارهای کشور در شهریور به ۷۲۹.۸ رسیده است.

این شاخص نسبت به مرداد ۴.۲ درصد، نسبت به شهریور سال گذشته ۸۹.۸ درصد و در میانگین ۱۲ ماه منتهی به شهریور نسبت به دوره مشابه قبل ۷۳.۶ درصد افزایش داشته است.

این اعداد به این معنی نیست که همه کالاها دقیقاً ۸۹.۸ درصد گران شده‌اند؛ بلکه متوسط یک سبد بزرگ از کالاها و خدمات چنین افزایشی را تجربه کرده است. جزئیات همین سبد نشان می‌دهد بعضی گروه‌ها بسیار بیشتر از میانگین رشد کرده‌اند.

موتور تورم از خوراکی‌ها به خدمات منتقل شد

مهم‌ترین تغییر شهریور در ترکیب تورم ماهانه اتفاق افتاده است.

داده‌های تفصیلی نشان می‌دهد خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در یک ماه حدود ۲.۳ درصد افزایش قیمت داشته‌اند، در حالی که کالاهای غیرخوراکی و خدمات به‌طور متوسط ۵.۷ درصد گران شده‌اند. وزن گروه غیرخوراکی و خدمات در سبد مصرف خانوار نیز حدود ۷۰.۵۶ درصد است؛ بنابراین افزایش قیمت در این بخش اثر بزرگی بر شاخص کل می‌گذارد.

در عمل، بخش عمده افزایش شاخص شهریور از حوزه‌هایی غیر از خوراک آمده است.

حمل‌ونقل به تنهایی با تورم ماهانه ۷.۹ درصد حدود ۰.۶۶ واحد درصد به تورم ماهانه اضافه کرده و کالاها و خدمات متفرقه نیز با رشد ۸.۵ درصدی سهمی حدود ۰.۴ واحد درصد داشته‌اند.

به همین دلیل کاهش شتاب افزایش قیمت مواد غذایی نتوانسته تورم کل را پایین بیاورد؛ فشار فقط از بخشی از سبد به بخش‌های دیگر منتقل شده است.

ارتباطات رکورد زد؛ جهش ۱۴.۷ درصدی در یک ماه

بیشترین تورم ماهانه در میان گروه‌های اصلی به ارتباطات تعلق دارد.

هزینه این گروه تنها در شهریور ۱۴.۷ درصد افزایش یافته است. بخشی از این جهش به افزایش قیمت تلفن همراه نسبت داده شده و رشد نرخ تجهیزات ارتباطی نیز در شاخص این گروه منعکس شده است.

پس از ارتباطات، تفریح و فرهنگ با ۹.۶ درصد، کالاها و خدمات متفرقه با ۸.۵ درصد و حمل‌ونقل با ۷.۹ درصد از گروه‌های دارای بالاترین رشد ماهانه بوده‌اند.

این تغییر یک پیام مهم دارد: خانوار دیگر فقط هنگام خرید مواد غذایی با جهش قیمت روبه‌رو نیست؛ قبض ارتباطات، خرید موبایل، سفر، تفریح و رفت‌وآمد نیز با سرعت زیادی گران شده‌اند.

خودرو در شهریور ۱۱.۴ درصد گران شد

یکی از مهم‌ترین کانون‌های تورم شهریور بازار کالاهای بادوام است.

تورم ماهانه کالاهای بادوام به ۱۳.۳ درصد رسیده و تورم نقطه‌ای این گروه نیز حدود ۱۴۸.۱ درصد گزارش شده است؛ یعنی متوسط قیمت این گروه نسبت به شهریور سال قبل نزدیک به ۲.۵ برابر شده است.

در همین گروه، شاخص «خرید وسایل نقلیه» در یک ماه ۱۱.۴ درصد افزایش یافته و تورم نقطه‌ای آن به ۱۳۵.۷ درصد رسیده است.

برای خانواری که قصد تعویض خودرو دارد، این اعداد اهمیت زیادی دارند؛ زیرا برخلاف مواد غذایی، خودرو خریدی روزانه نیست، اما افزایش ۱۰ تا ۱۵ درصدی در یک ماه می‌تواند فاصله میان پس‌انداز خانوار و قیمت بازار را به‌سرعت افزایش دهد.

سفره خانوار هنوز زیر سنگین‌ترین فشار است

اگرچه سرعت افزایش ماهانه خوراکی‌ها کمتر شده، اما در مقیاس یک‌ساله وضعیت همچنان بسیار سخت است.

تورم نقطه‌ای گروه خوراکی‌ها در شهریور در محدوده ۱۲۱ تا ۱۲۲ درصد قرار داشته است؛ یعنی خانوار برای خرید یک سبد غذایی مشابه شهریور سال گذشته، به‌طور متوسط بیش از دو برابر هزینه می‌کند.

در برخی زیرگروه‌ها ارقام به مراتب بالاتر است:

روغن‌ها و چربی‌ها با تورم ۲۵۷.۵ درصدی رکورددار هستند؛ به زبان ساده، متوسط قیمت این گروه بیش از سه‌ونیم برابر شهریور سال گذشته شده است.

۸ گروه اصلی بیش از دو برابر گران شدند

گستردگی تورم شاید مهم‌تر از هر عدد دیگری باشد.

از میان ۱۲ گروه اصلی سبد مصرف خانوار، هشت گروه تورم نقطه‌ای بالاتر از ۱۰۰ درصد ثبت کرده‌اند؛ یعنی متوسط قیمت آنها نسبت به شهریور سال قبل بیش از دو برابر شده است.

این گروه‌ها شامل خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها، دخانیات، لوازم و خدمات خانوار، حمل‌ونقل، ارتباطات، تفریح و فرهنگ، هتل و رستوران و کالاها و خدمات متفرقه هستند.

دخانیات با ۱۶۲.۷ درصد، لوازم و خدمات خانگی با ۱۲۴.۶ درصد و ارتباطات با ۱۲۲.۷ درصد در میان بالاترین نرخ‌ها قرار دارند.

حتی مهم‌تر اینکه گزارش‌های تحلیلی داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد ۹ گروه از گروه‌های اصلی غیرخوراکی برای نخستین بار همزمان تورم ماهانه بیش از پنج درصد داشته‌اند؛ نشانه‌ای از فراگیر شدن موج افزایش قیمت.

مسکن چرا با تورم کمتر هنوز فشار زیادی دارد؟

مسکن الزاماً بالاترین نرخ تورم را ندارد، اما وزن آن در سبد خانوار بسیار بالاست.

به همین دلیل حتی رشد ماهانه چنددرصدی اجاره و هزینه‌های مسکن می‌تواند سهم بزرگی از تورم کل ایجاد کند.

این نکته نشان می‌دهد در تحلیل تورم نباید فقط به بالاترین درصدها نگاه کرد. ارتباطات ممکن است در یک ماه ۱۴.۷ درصد گران شود، اما سهم آن در بودجه خانوار بسیار کمتر از مسکن یا خوراک است.

در مقابل، مسکن، خوراک و حمل‌ونقل سه هزینه‌ای هستند که حذف آنها برای خانوار تقریباً امکان‌پذیر نیست و در مجموع بخش بزرگی از افزایش ماهانه هزینه زندگی را توضیح می‌دهند.

چرا تورم کمتر خوراکی‌ها خبر کاهش قیمت نیست؟

یکی از خطاهای رایج در تفسیر آمار شهریور، برداشت «ارزان شدن خوراکی‌ها» از کاهش نرخ تورم ماهانه آنهاست.

تورم ماهانه ۲.۳ درصد یعنی قیمت‌ها نسبت به مرداد باز هم افزایش یافته‌اند؛ فقط سرعت افزایش کمتر از بعضی گروه‌های دیگر بوده است.

حتی در داخل گروه خوراکی نیز رفتار اقلام یکسان نبوده؛ هویج فرنگی در شهریور ۳۱.۹ درصد، پرتقال ۱۹.۱ درصد و پیاز ۱۴.۳ درصد گران شده‌اند، در حالی که قیمت مرغ، هندوانه، سیب و برخی میوه‌ها کاهش ماهانه داشته است.

بنابراین عدد متوسط ۲.۳ درصد نتیجه ترکیب افزایش شدید برخی کالاها و کاهش قیمت برخی دیگر است.

تورم برای دهک‌های پایین سنگین‌تر است

تورم برای همه خانوارها اثر یکسانی ندارد.

خانوارهای کم‌درآمد سهم بیشتری از درآمد خود را صرف مواد غذایی می‌کنند و به همین دلیل تورم بالای خوراکی‌ها فشار بیشتری بر آنها وارد می‌کند.

بررسی داده‌های شهریور نشان می‌دهد تورم نقطه‌ای دهک دوم به حدود ۹۹.۳ درصد رسیده و تورم خانوارهای روستایی نیز به ۱۰۸.۹ درصد افزایش یافته است؛ بالاتر از متوسط کشور.

این اختلاف نشان می‌دهد حتی اگر عدد رسمی تورم عمومی برای کل کشور ۸۹.۸ درصد باشد، تجربه واقعی گرانی برای بعضی خانوارها می‌تواند به مراتب شدیدتر باشد.

پیام اصلی تورم شهریور چیست؟

شهریور یک تغییر مهم در الگوی افزایش قیمت‌ها را نشان می‌دهد.

در ماه‌های قبل، توجه اصلی به جهش قیمت مواد غذایی معطوف بود؛ اما حالا خودرو، حمل‌ونقل، موبایل و ارتباطات، لوازم خانگی، تفریح، درمان و خدمات نیز با نرخ‌های بالایی گران شده‌اند.

همزمان تورم خوراکی هنوز سه‌رقمی باقی مانده است. بنابراین خانوار با دو فشار همزمان روبه‌روست: سطح بسیار بالای قیمت مواد غذایی و شتاب گرفتن تورم در سایر بخش‌های زندگی.

این همان نکته‌ای است که شهریور ۱۴۰۵ را متفاوت می‌کند.

تورم دیگر فقط در سفره دیده نمی‌شود؛ از خودرو و موبایل تا کرایه، درمان و تجهیز خانه، بخش بزرگ‌تری از بودجه خانوار وارد موج تازه افزایش قیمت شده است. اگر این روند در ماه‌های بعد ادامه پیدا کند، حتی کاهش نسبی تورم ماهانه خوراکی‌ها نیز برای بهبود محسوس قدرت خرید خانوار کافی نخواهد بود.