مازاد تخممرغ بازار را ارزان کرد؛ تولید ماهانه به ۱۱۵ هزار تن میرسد | مرغداران دوباره زیان میکنند؟
محمد مرادی، مدیرعامل اتحادیه مرغداران میهن، در تازهترین ارزیابی از بازار اعلام کرده است که نهتنها مشکلی در تأمین تخممرغ مورد نیاز کشور وجود ندارد، بلکه بازار در حال حاضر با حدود ۶ تا ۷ هزار تن مازاد تولید ماهانه روبهروست.
برآورد اتحادیه نشان میدهد با ورود به شهریور و سپس نیمه دوم سال، تولید افزایش بیشتری پیدا خواهد کرد و متوسط تولید ماهانه میتواند به حدود ۱۱۵ هزار تن برسد. براساس گفته مرادی، حتی با افزایش معمول مصرف در پاییز و زمستان نیز احتمال باقی ماندن حدود ۵ تا ۱۰ هزار تن محصول مازاد در هر ماه وجود دارد.
این پیشبینی در ادامه روندی است که طی هفتههای گذشته نیز دیده میشد. مرادی در نیمه مرداد از حرکت تولید به سمت ۱۱۰ هزار تن در ماه خبر داده بود و اعلام کرده بود تولید مرداد در برابر نیاز داخلی، حاشیه امن مناسبی دارد.
بنابراین از نظر حجم تولید، حداقل در کوتاهمدت نشانهای از کمبود تخممرغ در بازار دیده نمیشود.
قیمت تخممرغ دوباره زیر هزینه تولید رفت
اما افزایش تولید روی دیگری نیز دارد.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران میهن میگوید قیمت تخممرغ در مقطعی به هزینه تمامشده نزدیک شده بود، اما با افزایش دوباره عرضه، نرخها بار دیگر کاهش پیدا کردهاند و تولیدکنندگان محصول خود را پایینتر از هزینه واقعی تولید میفروشند.
براساس اعلام اتحادیه، هر کیلوگرم تخممرغ درب مرغداری اکنون حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار تومان پایینتر از بهای تمامشده عرضه میشود. وزارت جهاد کشاورزی نرخ ارشادی هر کیلوگرم تخممرغ در سطح تولید را حدود ۲۳۵ هزار تومان محاسبه کرده است.
این موضوع نشان میدهد آرامش بازار برای مصرفکننده الزاماً به معنای شرایط مطلوب برای تولیدکننده نیست. اگر محصول برای مدت طولانی زیر قیمت تمامشده فروخته شود، نقدینگی مرغداریها کاهش پیدا میکند و توان آنها برای تأمین نهاده، جایگزینی گله و ادامه چرخه تولید آسیب میبیند.
اتحادیه مرغداران حتی برآورد متفاوتی از هزینه واقعی دارد؛ در گزارشهای مرداد، هزینه تمامشده براساس محاسبات اتحادیه حدود ۲۶۰ هزار تومان برای هر کیلو عنوان شده بود، در حالی که برآورد وزارت جهاد ۲۳۵ هزار تومان بود.
تخممرغ برای مصرفکننده باید چند باشد؟
نرخ ۲۳۵ هزار تومان اعلامشده از سوی وزارت جهاد مربوط به مرحله تولید است و قیمت نهایی مصرفکننده شامل هزینههای حمل، توزیع و حاشیه قانونی شبکه فروش نیز میشود.
مرادی گفته است با احتساب حاشیه قانونی حدود ۲۳ درصد در زنجیره عرضه، تخممرغ باید متناسب با همین نرخ ارشادی به دست مصرفکننده برسد.
البته قیمت واقعی شانه تخممرغ میتواند براساس وزن، بستهبندی، برند و محل فروش متفاوت باشد. همین مسئله یکی از دلایلی است که گاهی مصرفکننده افزایش قیمت را احساس میکند، در حالی که تولیدکننده میگوید محصولش را زیر هزینه تولید فروخته است.
در واقع فاصله میان قیمت درب مرغداری و قیمت روی قفسه فروشگاه همیشه مستقیماً به سود مرغدار تبدیل نمیشود و بخش مهمی از آن مربوط به زنجیره بستهبندی و توزیع است.
چرا با وجود مازاد تولید، تخممرغ ارزانتر میشود؟
تخممرغ برخلاف بسیاری از کالاهای صنعتی قابلیت نگهداری طولانیمدت ندارد. مرغدار نمیتواند در زمان افت قیمت، محصول را برای چند ماه در انبار نگه دارد و منتظر افزایش نرخ بماند.
تخممرغ باید تقریباً بهطور مستمر وارد بازار شود و همین ویژگی باعث میشود افزایش تولید خیلی سریع روی قیمت درب مرغداری فشار وارد کند.
در تابستان نیز معمولاً مصرف خانوار کاهش پیدا میکند. گرمای هوا، تعطیلی مدارس و کاهش فعالیت بخشی از صنایع غذایی باعث میشود تقاضا نسبت به نیمه دوم سال کمتر باشد.
در مردادماه نیز مسئولان اتحادیه گفته بودند کاهش مصرف فصلی همراه با افزایش تولید، فشار بیشتری بر مرغداران وارد کرده است. با بازگشایی مدارس و افزایش فعالیت صنایع غذایی انتظار میرود بخشی از تقاضا در پاییز افزایش پیدا کند، اما پیشبینی ۱۱۵ هزار تن تولید ماهانه نشان میدهد احتمالاً حتی این افزایش مصرف نیز تمام مازاد بازار را جذب نخواهد کرد.
صادرات تخممرغ چرا برای مرغداران حیاتی شده است؟
در چنین شرایطی، صادرات یکی از مهمترین راههای جمعآوری مازاد تولید از بازار داخلی است.
ایران سال گذشته بیش از ۱۰۰ هزار تن تخممرغ صادر کرد و توانست در بازارهایی مانند کشورهای حوزه خلیج فارس، افغانستان و عراق حضور داشته باشد. گزارشهای صنعت رقم صادرات سال ۱۴۰۴ را حدود ۱۰۰ تا ۱۰۶ هزار تن اعلام کردهاند.
اما فعالان صنعت میگویند صادرات امسال به قدرت سال گذشته نیست.
رقبای منطقهای فعالتر شدهاند و برخی کشورهای همسایه نیز در حال افزایش تولید داخلی خود هستند. در نتیجه بخشی از ظرفیتی که سال گذشته به خارج از کشور ارسال میشد، امسال باید در بازار داخلی جذب شود.
این اتفاق مستقیماً فشار عرضه را افزایش میدهد.
اگر فرض شود تنها ماهانه پنج هزار تن مازاد باقی بماند، در شش ماه دوم سال حدود ۳۰ هزار تن محصول اضافه باید از طریق صادرات، خرید حمایتی یا افزایش مصرف جذب شود. اگر مازاد به ۱۰ هزار تن در ماه برسد، این رقم دو برابر خواهد شد.
خرید حمایتی تخممرغ دوباره روی میز
راهکار دوم مورد تأکید اتحادیه، خرید حمایتی است.
منطق خرید حمایتی این است که زمانی که قیمت بازار به شکل غیرمنطقی زیر هزینه تولید میرود، بخشی از محصول از بازار جمعآوری شود تا تعادل عرضه و تقاضا دوباره برقرار شود.
مرادی نیز صادرات و خرید حمایتی را دو ابزار اصلی برای حفاظت از مرغداران معرفی کرده است.
این سیاست بیش از آنکه برای افزایش قیمت مصرفکننده طراحی شده باشد، هدف دیگری دارد: جلوگیری از خروج تولیدکنندگان از چرخه.
اگر مرغدار چند ماه متوالی محصول خود را با زیان بفروشد، ممکن است اقدام به حذف زودهنگام گله یا کاهش سرمایهگذاری برای دوره بعد کند. نتیجه چنین رفتاری میتواند چند ماه بعد ظاهر شود؛ زمانی که تولید کاهش مییابد و بازار از مازاد ناگهان به کمبود میرسد.
به همین دلیل کارشناسان صنعت طیور معمولاً تأکید میکنند که تنظیم بازار باید همزمان منافع مصرفکننده و پایداری تولید را در نظر بگیرد.
تولید سالانه تخممرغ ایران چقدر میشود؟
پیشبینیهای قبلی فعالان این صنعت نشان میداد تولید کل تخممرغ ایران در سال ۱۴۰۵ میتواند به حدود یک میلیون و ۲۵۰ هزار تن برسد.
جالب اینکه ظرفیت اسمی صنعت از این مقدار نیز بسیار بیشتر است. رئیس هیئتمدیره اتحادیه مرغداران میهن پیشتر گفته بود کشور توان تولید بیش از دو میلیون تن تخممرغ را دارد؛ بنابراین مسئله فعلی صنعت کمبود ظرفیت نیست، بلکه تنظیم مقدار تولید با تقاضای داخلی و بازار صادراتی است.
اگر متوسط تولید در نیمه دوم سال واقعاً به ۱۱۵ هزار تن در ماه برسد، در این شش ماه حدود ۶۹۰ هزار تن تخممرغ تولید خواهد شد؛ رقمی که اهمیت مدیریت بازار را بیشتر میکند.
پیشبینی قیمت تخممرغ در نیمه دوم سال
با اطلاعات فعلی، احتمال جهش شدید قیمت تخممرغ از سمت کمبود عرضه پایین به نظر میرسد.
تولید در حال افزایش است و اتحادیه از مازاد مستمر خبر میدهد. این مسئله میتواند قیمت درب مرغداری را در کوتاهمدت تحت فشار نگه دارد.
اما مسیر بازار به سه عامل بستگی خواهد داشت: میزان واقعی صادرات، حجم خرید حمایتی و رشد مصرف با شروع مدارس و فصل سرد.
اگر صادرات افزایش پیدا کند و بخشی از مازاد ۵ تا ۱۰ هزار تنی ماهانه از بازار خارج شود، قیمت درب مرغداری احتمالاً به هزینه واقعی تولید نزدیک خواهد شد.
در مقابل، اگر صادرات همچنان محدود باقی بماند و خرید حمایتی نیز کافی نباشد، فشار فروش میتواند ادامه پیدا کند و مرغداران باز هم مجبور شوند تخممرغ را پایینتر از قیمت تمامشده عرضه کنند.
وفور تخممرغ، زنگ خطر برای تولیدکنندگان
در ظاهر، خبر رسیدن تولید تخممرغ به ۱۱۵ هزار تن در ماه خبر مثبتی برای امنیت غذایی است. بازار با کمبود مواجه نیست و حتی با افزایش مصرف در نیمه دوم سال نیز اتحادیه انتظار مازاد دارد.
اما همین نقطه قوت میتواند به ضعف تبدیل شود.
در شرایطی که صادرات به اندازه سال گذشته نیست، تولید بیش از نیاز داخلی قیمت را پایین میآورد و زیان را به واحدهای مرغداری منتقل میکند. ادامه این وضعیت در نهایت میتواند انگیزه تولید را کاهش دهد و ثبات امروز بازار را در ماههای بعد به خطر بیندازد.
به همین دلیل مسئله اصلی بازار تخممرغ در نیمه دوم سال احتمالاً «تأمین کالا» نخواهد بود؛ چالش اصلی این است که ۵ تا ۱۰ هزار تن مازاد ماهانه چگونه از بازار جذب شود تا هم قیمت برای خانوار قابل تحمل بماند و هم مرغدار مجبور نباشد محصولش را زیر هزینه تولید بفروشد.
