نفت ۹۰ دلاری در سایه تنش ایران و آمریکا؛ تنگه هرمز دوباره بازار انرژی را لرزاند
نفت هفته جدید را با یک جهش فوری آغاز کرد. در ساعت ۰۴:۳۶ گرینویچ، قراردادهای آتی نفت برنت با ۲ دلار و ۲۱ سنت افزایش، معادل ۲.۵۱ درصد، به ۹۰ دلار و ۳۱ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افزایش یک دلار و ۸۳ سنتی در سطح ۸۵ دلار و ۲۳ سنت معامله شد.
اما بازار در همان سطوح باقی نماند. بهروزرسانی بعدی رویترز در ساعت ۰۷:۳۳ گرینویچ نشان داد برنت با رشد ۲ درصدی در ۸۹.۸۷ دلار و WTI با رشد ۱.۷۴ درصدی در ۸۴.۸۵ دلار قرار گرفته است. بنابراین عدد ۹۰.۳۱ دلار را باید اوج اولیه معاملات دوشنبه دانست، نه آخرین قیمت ثبتشده هنگام تنظیم این گزارش.
همین عقبنشینی محدود نیز نکتهای مهم درباره رفتار معاملهگران دارد: بازار برای تشدید تنش «حق بیمه ریسک» بیشتری روی نفت گذاشته، اما هنوز وقوع اختلالی شدیدتر و طولانیمدت در عرضه را قطعی نمیداند.
حمله به لارک چگونه نفت را تکان داد؟
عامل اصلی جهش قیمت، حمله نیروهای آمریکایی به دو پرتابگر در جزیره لارک بود؛ منطقهای که به دلیل موقعیتش در تنگه هرمز مستقیماً با امنیت مسیر صادرات انرژی خلیج فارس ارتباط دارد. مقامهای آمریکایی گفتهاند این حمله دو پرتابگر ایرانی را هدف قرار داده است. تهران نیز اعلام کرد در واکنش، مواضع نظامی آمریکا در اردن را هدف قرار داده است.
وزارت امور خارجه ایران در بیانیهای، حمله آمریکا به لارک را نقض حاکمیت و تمامیت سرزمینی ایران توصیف و اعلام کرد حملات متقابل ایران در چارچوب آنچه تهران «حق ذاتی دفاع مشروع» میداند انجام شده است. این وزارتخانه همچنین گفته پایگاههای مورد هدف در اردن در پشتیبانی از حمله به لارک نقش داشتهاند. این موضع، روایت رسمی ایران از رخداد است.
در مقابل، طرف آمریکایی حمله خود را در چارچوب مقابله با تهدیدهای مرتبط با امنیت کشتیرانی و فعالیت نظامی ایران در منطقه توصیف کرده است. به همین دلیل، بازار نفت با دو ریسک همزمان مواجه شده: خطر گسترش مستقیم درگیری و خطر افزایش ناامنی برای نفتکشهایی که قصد عبور از هرمز را دارند.
تنگه هرمز؛ چرا چند کشتی کمتر میتواند نفت را گران کند؟
اهمیت اتفاق اخیر را نمیتوان بدون درنظر گرفتن جایگاه تنگه هرمز در بازار انرژی فهمید.
براساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰.۹ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی در روز از هرمز عبور میکرد؛ رقمی معادل حدود ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی. آژانس بینالمللی انرژی نیز اعلام کرده در سال ۲۰۲۵ تقریباً ۲۰ میلیون بشکه در روز نفت از این مسیر جابهجا شده و هرمز حدود یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان را به خود اختصاص داده است.
جنگی که از پایان فوریه آغاز شد این جریان را بهشدت مختل کرد. تازهترین آمار EIA نشان میدهد متوسط عبور نفت از هرمز در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ به حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز سقوط کرده بود؛ هرچند در هفتهها و ماههای بعد بخشی از جریان کشتیرانی دوباره برقرار شد.
به همین دلیل هر نشانه تازهای از ناامن شدن مسیر میتواند روند عادیسازی را معکوس کند.
هشدار جدی از تردد نفتکشها؛ پنج کشتی شنبه، صفر کشتی یکشنبه
موضوع فقط واکنش معاملهگران روی صفحه معاملات نیست. دادههای کشتیرانی نیز نشانههایی از افزایش احتیاط شرکتها نشان میدهد.
اطلاعات Kpler که روز دوشنبه منتشر شد نشان میدهد پنج کشتی حامل کالا روز شنبه از تنگه عبور کردند و برای روز یکشنبه هیچ عبور قابل مشاهدهای ثبت نشد؛ در حالی که در آخر هفته قبل مجموعاً ۳۱ کشتی از این مسیر گذشته بودند. البته خاموش بودن سامانههای شناسایی خودکار برخی کشتیها میتواند باعث شود آمار واقعی کمی بیشتر از تعداد قابل مشاهده باشد.
همزمان اداره عملیات تجارت دریایی بریتانیا، UKMTO، اعلام کرد یک نفتکش هنگام ورود به تنگه هرمز در روز شنبه با یک پرتابه ناشناس برخورد کرده است. این حادثه در حدود ۱۲ مایل دریایی شمال خصب عمان رخ داد و طبق گزارش اولیه، تلفات انسانی یا آلودگی زیستمحیطی به دنبال نداشت.
برای شرکتهای کشتیرانی، همین اتفاقها کافی است تا هزینه بیمه، کرایه حمل و ارزیابی ریسک بالا برود؛ هزینههایی که در نهایت میتوانند به قیمت نفت و فرآوردههای نفتی منتقل شوند.
چرا جایگزین کردن هرمز آسان نیست؟
حتی اگر تولید نفت کشورهای منطقه بدون اختلال ادامه پیدا کند، مسئله اصلی رساندن آن به بازار جهانی است.
عربستان سعودی و امارات خطوط لولهای دارند که بخشی از نفت را بدون عبور از هرمز به دریای سرخ یا بندر فجیره منتقل میکند، اما ظرفیت جایگزین محدود است. آژانس بینالمللی انرژی ظرفیت قابل استفاده برای دور زدن تنگه را حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز برآورد میکند؛ رقمی بسیار کمتر از حدود ۲۰ میلیون بشکهای که در شرایط عادی از هرمز عبور میکرد.
وابستگی آسیا نیز بسیار بالاست. حدود ۸۰ درصد نفت عبوری از تنگه هرمز راهی بازارهای آسیایی میشود و چین و هند رویهم حدود ۴۴ درصد نفت خام عبوری از این مسیر را دریافت میکنند. بنابراین ادامه اختلال میتواند بیش از همه بر اقتصادهای واردکننده انرژی در آسیا فشار وارد کند.
بحران فقط به نفت محدود نیست. نزدیک به ۲۰ درصد تجارت جهانی LNG نیز در شرایط عادی به صادرات قطر و امارات از مسیر هرمز وابسته است؛ عاملی که میتواند قیمت گاز در آسیا و اروپا را نیز بالا نگه دارد.
پیشبینی نفت ۸۵ تا ۹۵ دلاری؛ بازار منتظر پاسخ یک سؤال است
سوورو سرکار، رئیس تحقیقات انرژی بانک DBS، معتقد است دور جدید درگیری احتمال بازگشت سریع ایران و آمریکا به مذاکرات را کاهش داده است. به ارزیابی او، نفت ممکن است تا زمانی که درباره وضعیت تنگه هرمز شفافیت بیشتری به وجود نیامده، در محدوده ۸۵ تا ۹۵ دلار در هر بشکه باقی بماند.
نکته مهم این است که نفت پیش از این تنش تازه در حال کاهش بود. برنت و WTI هفته گذشته بیش از ۴ درصد افت کرده بودند و در مسیر ثبت کاهش جزئی ماهانه در اوت قرار داشتند. بنابراین جهش دوشنبه بیشتر از آنکه ادامه یک روند صعودی قدرتمند باشد، بازگشت ناگهانی «ریسک ژئوپلیتیک» به بازار است.
نفت ۱۰۰ دلاری در راه است؟
عبور مقطعی برنت از ۹۰ دلار بهخودیخود به معنای حرکت قطعی به سمت ۱۰۰ دلار نیست. برای چنین سناریویی بازار احتمالاً نیاز دارد نشانههای روشنتری از کاهش پایدار صادرات، حمله به زیرساختهای نفتی یا محدودیت طولانیمدت کشتیرانی در هرمز ببیند.
سناریوی معکوس نیز وجود دارد. اگر درگیری محدود بماند، عبور نفتکشها دوباره افزایش پیدا کند یا مذاکرات بر سر سازوکار عبور کشتیها از هرمز پیشرفت کند، بخشی از حق بیمه ریسک میتواند دوباره از قیمت نفت حذف شود. تجربه همین معاملات دوشنبه، که برنت پس از لمس ۹۰.۳۱ دلار به زیر ۹۰ دلار برگشت، نشان میدهد بازار هنوز میان این دو سناریو مردد است.
اما آنچه فعلاً تغییر کرده، درجه حساسیت معاملهگران است. هر حمله به کشتی، هر کاهش در تعداد عبورها و هر درگیری تازه در اطراف تنگه هرمز میتواند مستقیماً روی قیمت نفت اثر بگذارد.
در چنین شرایطی مهمترین عدد بازار دیگر فقط قیمت ۹۰ دلار نیست؛ تعداد نفتکشهایی است که حاضرند از هرمز عبور کنند. تا زمانی که پاسخ این سؤال روشن نشود، نفت احتمالاً همچنان با یک «حق بیمه جنگ» معامله خواهد شد و دامنه ۸۵ تا ۹۵ دلاری میتواند میدان اصلی جدال خریداران و فروشندگان باقی بماند.