بیتکوین به بورس تهران میرسد؟ جزئیات صندوقهای رمزدارایی/ دیجیکالا و یک شرکت هوش مصنوعی در صف عرضه اولیه
محمود گودرزی گفته بورس تهران «صفر تا صد» مدل پیشنهادی صندوقهای رمزدارایی را طراحی و برای بررسی به سازمان بورس و اوراق بهادار ارسال کرده است.
اما این خبر به معنی تأسیس صندوق یا امکان خرید آن از فردا نیست.
براساس توضیح مدیرعامل بورس تهران، از آنجا که صندوق رمزدارایی یک ابزار مالی جدید محسوب میشود، باید مراحل قانونی و نظارتی را طی کند و در نهایت مجوز شورای عالی بورس را دریافت کند. گودرزی تأکید کرده تأخیر احتمالی این فرآیند دیگر در اختیار بورس تهران نیست و مسئولیت این شرکت فعلاً طراحی و ارائه مدل بوده است.
بنابراین عبارت دقیق درباره وضعیت فعلی این است:
صندوق رمزدارایی طراحی شده، اما هنوز مجوز نهایی نگرفته و راهاندازی نشده است.
این تفاوت برای سرمایهگذاران بسیار مهم است؛ زیرا هنوز جزئیاتی مانند زمان آغاز فعالیت، ترکیب دقیق داراییها، نحوه نگهداری رمزدارایی، متولی نگهداری کلیدهای خصوصی، محدودیت سرمایهگذاری و حتی اینکه صندوق دقیقاً روی بیتکوین، مجموعهای از رمزارزها یا ابزارهای مرتبط سرمایهگذاری خواهد کرد، بهطور عمومی اعلام نشده است.
آیا قرار است بیتکوین مستقیم در بورس خریدوفروش شود؟
فعلاً نمیتوان چنین نتیجهای گرفت.
صحبت گودرزی درباره صندوق رمزدارایی است، نه پذیرش مستقیم بیتکوین به عنوان یک نماد معاملاتی مانند سهام.
در بازارهای جهانی نیز صندوقهای رمزارزی معمولاً سازوکاری متفاوت از خرید مستقیم رمزارز دارند. سرمایهگذار واحد صندوق را خریداری میکند و مدیریت دارایی، نگهداری، ارزشگذاری و کنترل ریسک برعهده ساختار حرفهای صندوق است.
مزیت چنین مدلی این است که سرمایهگذار میتواند بدون درگیری مستقیم با کیف پول، کلید خصوصی، انتقال روی شبکه و ریسک نگهداری شخصی در معرض بازده یک دارایی دیجیتال قرار گیرد.
با این حال درباره مدل ایرانی هنوز مشخص نیست صندوقها دقیقاً چگونه طراحی شدهاند. تا انتشار اساسنامه، امیدنامه و دستورالعمل رسمی، هرگونه نتیجهگیری درباره «ETF بیتکوین ایرانی» زودهنگام است.
چرا راهاندازی صندوق رمزارز در بورس اهمیت دارد؟
بازار رمزارز ایران طی سالهای اخیر رشد بزرگی داشته، اما بخش عمده فعالیت آن خارج از بازار رسمی سرمایه انجام میشود.
اگر صندوقهای رمزدارایی مجوز بگیرند، برای نخستین بار بخشی از تقاضای سرمایهگذاری در داراییهای دیجیتال میتواند وارد چهارچوب رسمی و تحت نظارت بازار سرمایه شود.
این اتفاق از چند جهت اهمیت دارد:
نخست، امکان مدیریت حرفهای دارایی و اعمال استانداردهای نظارتی فراهم میشود.
دوم، مسئله نگهداری و امنیت دارایی از دوش سرمایهگذار خرد برداشته میشود.
سوم، ارزش خالص داراییهای صندوق، حسابرسی و افشای اطلاعات میتواند شفافیت بیشتری نسبت به خرید مستقیم از بازارهای غیررسمی ایجاد کند.
اما همین مزایا دلیل اصلی سختگیری شورای عالی بورس نیز هست. کوچکترین ابهام در نحوه نگهداری دارایی، ارزشگذاری لحظهای، ریسک هک، نحوه تسویه یا محدودیتهای قانونی میتواند برای یک صندوق عمومی مشکلساز شود.
به همین دلیل احتمالاً بخش سخت کار نه طراحی اولیه، بلکه عبور از مرحله تنظیم مقررات خواهد بود.
صندوق رمزدارایی چه زمانی راهاندازی میشود؟
در حال حاضر هیچ تاریخ رسمی اعلام نشده است.
گودرزی تنها گفته فرآیند بررسی در مسیر قانونی قرار دارد و باید شورای عالی بورس درباره آن تصمیم بگیرد.
پس هر تاریخی که در شبکههای اجتماعی برای آغاز فروش یا پذیرهنویسی این صندوقها مطرح شود، تا زمان انتشار اطلاعیه سازمان بورس قابل اتکا نیست.
این مسئله شبیه سایر ابزارهای مالی جدید است؛ طراحی میتواند آماده باشد اما تصویب مقررات، انتخاب ارکان، صدور موافقت اصولی و در نهایت مجوز فعالیت چند مرحله جداگانه هستند.
پای هوش مصنوعی هم به بورس تهران باز میشود
بخش دوم صحبتهای مدیرعامل بورس تهران شاید به اندازه صندوقهای رمزارزی مهم باشد.
گودرزی گفته برای برخی شرکتهای اقتصاد دیجیتال مجوزهای لازم اخذ شده و یک شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی قرار است در سال ۱۴۰۵ وارد فرآیند عرضه اولیه شود.
نام این شرکت هنوز اعلام نشده است.
بورس تهران هفته گذشته نیز اعلام کرده بود شرکتهای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی در میان مجموعههای در حال آمادهسازی برای عرضه اولیه قرار دارند. در فهرست ۱۲ شرکت آماده عرضه، صنایع مختلفی از پتروشیمی و باتری تا دارو، کشاورزی و اقتصاد دیجیتال دیده میشود.
یک اصلاح اصطلاحی نیز لازم است: IPO مخفف Initial Public Offering و به معنی «عرضه اولیه عمومی سهام» است، نه «آمادهسازی برای عرضه اولیه».
شرکت قبل از IPO مراحل پذیرش، درج، ارزشگذاری و تهیه مدارک را طی میکند و خود IPO همان عرضه نخست سهام به عموم سرمایهگذاران است.
دیجیکالا چه زمانی وارد بورس میشود؟
پرونده دیجیکالا قدیمیتر از این شرکت هوش مصنوعی است.
سهام شرکت گروه تجارت الکترونیک دیجیکالا در جلسه هیأت پذیرش بورس تهران در ۱۹ دی ۱۴۰۳ پذیرفته شد. مدیرعامل بورس تهران نیز یک روز بعد اعلام کرده بود پس از حدود پنج سال پیگیری، مجوز پذیرش این شرکت صادر شده است.
اما «پذیرش» با «عرضه» فرق دارد.
گودرزی امروز توضیح داده مجوزهای دیجیکالا اخذ شده، اما مسئله قیمتگذاری و تصمیم سهامداران عمده هنوز باقی است. اگر سهامداران عمده با چارچوبهای بازار سرمایه و ارزشگذاری نهایی به جمعبندی برسند، بورس تهران آماده عرضه سهام شرکت خواهد بود.
بنابراین نمیتوان گفت عرضه اولیه دیجیکالا قطعی یا نزدیک است.
فعلاً وضعیت این شرکت چنین است:
پذیرش انجام شده، اما ارزشگذاری و تصمیم برای عرضه نهایی نشده است.
پیامرسان ایرانی هم بورسی میشود؟
گودرزی گفته برخی پیامرسانهای ایرانی که درآمد، سودآوری و روند رشد مناسبی دارند در برنامه بورس تهران برای پذیرش قرار گرفتهاند.
ایرنا در جمعبندی گزارش امروز نیز از اخذ مجوز عرضه سهام یک پیامرسان داخلی خبر داده است، هرچند نام آن اعلام نشده است.
این خبر از یک جهت مهم است؛ شرکتهای اقتصاد دیجیتال سالها با مشکلات متفاوتی برای ورود به بورس مواجه بودند؛ از ارزشگذاری داراییهای نامشهود و مدل درآمدی گرفته تا ملاحظات نهادهای بالادستی.
مدیرعامل بورس تهران نیز تأکید کرده مشکل ورود شرکتهای بزرگ اقتصاد دیجیتال هنوز بهطور کامل در سطوح بالادستی برطرف نشده است.
به این ترتیب ورود چند شرکت کوچکتر یا متوسط میتواند مسیر را باز کند، اما هنوز نمیتوان از ورود گسترده همه استارتاپهای بزرگ سخن گفت.
برنامه بورس تهران برای عرضههای اولیه چیست؟
بورس تهران پیشتر هدفگذاری ۱۲ عرضه اولیه در سال ۱۴۰۵ را اعلام کرده بود.
در مرداد نیز معاون پذیرش بورس تهران گفت مجموعهای از شرکتها در حوزههای پتروشیمی، باتری، دارو، صنایع غذایی، کشاورزی، پرداخت الکترونیک، اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی در فرآیند عرضه قرار دارند.
نماد «آکو باتری» نیز ۲۸ مرداد عرضه شد و بیش از ۱.۴۴ میلیون کد معاملاتی در عرضه اولیه آن مشارکت کردند.
این آمار نشان میدهد با وجود نوسان سنگین شاخص، همچنان تقاضای قابل توجهی برای عرضههای اولیه وجود دارد؛ موضوعی که میتواند بورس را برای ورود شرکتهای بزرگتر دیجیتال تشویق کند.
آخرین وضعیت نمادهای متوقفشده پس از جنگ
بخش مهم دیگری از صحبتهای امروز به نمادهای شرکتهای آسیبدیده در جنگ مربوط بود.
گودرزی گفته تصمیم نهایی بازگشایی این شرکتها با سازمان بورس است و بورس تهران فقط عملیات اجرایی و مدیریت بازار را انجام میدهد.
سه شرکت بزرگی که همچنان در این گروه قرار دارند عبارتاند از:
فولاد خوزستان با نماد فخوز، پتروشیمی فجر با نماد بفجر و پتروشیمی مبین با نماد مبین.
این موضوع نباید با نماد «فولاد» اشتباه گرفته شود.
نماد فولاد مبارکه اصفهان با نام معاملاتی «فولاد» در ۱۷ مرداد پس از چند ماه توقف بازگشایی شد.
اما «فخوز» متعلق به شرکت فولاد خوزستان است و وضعیت متفاوتی دارد.
فولاد خوزستان هنوز چرا متوقف است؟
از نظر عملیاتی خبرهای مثبتی درباره فولاد خوزستان منتشر شده است.
روز دوم شهریور، سه واحد کلیدی آسیبدیده این مجموعه شامل زمزم ۲، زمزم ۳ و کوره ۶ پس از بازسازی دوباره وارد مدار تولید شدند.
اما بازگشت تولید الزاماً به معنی بازگشایی نماد نیست.
مدیرعامل بورس تهران تأکید کرده شرکتها باید اطلاعات لازم را در کدال افشا و شفافسازی کامل کنند و سپس سازمان بورس مجوز بازگشایی را صادر کند.
مدیر نظارت بر ناشران سازمان بورس نیز پیشتر اعلام کرده بود بازگشایی «فخوز»، «مبین» و «بفجر» به انتشار اطلاعات و صورتهای مالی لازم وابسته است.
یعنی برای سهامدار، مسئله فقط بازسازی کارخانه نیست؛ بازار باید بتواند اثر مالی خسارت، توقف تولید و هزینههای بازسازی را نیز ارزیابی کند.
مبین و فجر چه زمانی به شرایط قبل برمیگردند؟
آخرین گزارش عملیاتی هلدینگ خلیج فارس نشان میدهد مبین انرژی قرار است تا پایان شهریور به ظرفیت پیش از جنگ بازگردد و فجر انرژی نیز هدف بازگشت کامل تا پایان مهر را دارد.
با این حال این زمانبندی مربوط به ظرفیت تولید است، نه زمان قطعی بازگشایی نماد سهام.
بازگشایی همچنان به انتشار اطلاعات مالی و تصمیم نهایی سازمان بورس وابسته خواهد بود.
صندوق پوشش ریسک چیست و چه تفاوتی با صندوق رمزارز دارد؟
بورس تهران علاوه بر صندوق رمزدارایی، ابزار دیگری به نام صندوق پوشش ریسک را نیز در دستور کار دارد.
گودرزی گفته دستورالعمل این صندوق از سوی سازمان بورس ابلاغ شده و قرار است صندوق به شیوه صدور و ابطال فعالیت کند. بورس تهران اکنون منتظر اطلاعیه آغاز فعالیت از سوی سازمان بورس است.
صدور و ابطال یعنی واحدهای صندوق مانند سهام در تمام ساعات بازار روی تابلو خریدوفروش نمیشوند؛ سرمایهگذار برای ورود درخواست صدور واحد و برای خروج درخواست ابطال میدهد و قیمت براساس خالص ارزش داراییها محاسبه میشود.
هدف این صندوق نیز دسترسی غیرمستقیم سرمایهگذاران به بازارهای پیچیدهتری مانند ابزارهای مشتقه است.
به گفته گودرزی، بسیاری از سرمایهگذاران علاقهمند به ابزارهای مشتقه هستند اما دانش یا تجربه کافی برای مدیریت مستقیم آنها ندارند؛ صندوق پوشش ریسک میتواند مدیریت این معاملات را به افراد حرفهای بسپارد.
آیا صندوق پوشش ریسک سود بدون ریسک میدهد؟
خیر.
نام «پوشش ریسک» نباید با «بدون ریسک» اشتباه گرفته شود.
چنین صندوقهایی معمولاً اجازه استفاده گستردهتری از ابزارهای مشتقه، موقعیتهای پوششی و استراتژیهای پیچیده دارند و ممکن است در برخی شرایط حتی نوسانیتر از صندوقهای سهامی معمولی باشند.
هدف آنها حذف کامل ریسک نیست؛ هدف این است که ریسک بهصورت حرفهای مدیریت و در مقابل بازده مورد انتظار تنظیم شود.
سازمان بورس نیز طی ماههای اخیر بازنگری دستورالعمل مدیریت ریسک صندوقهای سرمایهگذاری را در دستور کار داشته است.
بنابراین پیش از سرمایهگذاری باید امیدنامه، محدودیتها و سطح ریسک صندوق بررسی شود.
بورس تهران در حال تغییر چهره است؟
مجموع خبرهای امروز یک تصویر بزرگتر ارائه میکند.
بورس تهران میخواهد از بازاری که عمدتاً با پتروشیمی، فولاد، پالایشگاه و بانک شناخته میشود فاصله بگیرد و صنایع جدید را وارد تابلو کند:
هوش مصنوعی، اقتصاد دیجیتال، پیامرسانها، دیجیکالا، صندوقهای رمزدارایی و صندوقهای پوشش ریسک.
اما فاصله میان «برنامه» و «اجرا» همچنان مهم است.
صندوق رمزدارایی هنوز مجوز شورای عالی بورس ندارد؛ شرکت هوش مصنوعی معرفی نشده؛ دیجیکالا پذیرش شده اما ارزشگذاری نهایی نشده و چند نماد بزرگ آسیبدیده نیز همچنان در انتظار تکمیل افشا و تصمیم سازمان بورس هستند.
بنابراین خبر امروز را نباید «آغاز معامله بیتکوین در بورس» یا «عرضه قطعی دیجیکالا» تعبیر کرد.
اتفاق واقعی این است که زیرساخت حقوقی و اجرایی چند ابزار و صنعت تازه در حال شکلگیری است؛ اگر شورای عالی بورس به صندوقهای رمزدارایی چراغ سبز بدهد و عرضه شرکتهای دیجیتال نیز عملی شود، ترکیب بورس تهران میتواند در سال ۱۴۰۵ یکی از جدیترین تغییرات سالهای اخیر خود را تجربه کند.
