حباب منفی صندوقهای اهرمی به ۲۱ درصد رسید؛ فرصت خرید یا زنگ خطر بورس؟ / ارزش دلاری بازار در یک قدمی ۱۰۴ میلیارد دلار
روز دوشنبه شرایط بازارهای دارایی در ایران تصویری دوگانه داشت. دلار آزاد سقف تاریخی ۲۰۳ هزار و ۶۷۰ تومان را لمس کرد و در حدود ۲۰۳ هزار و ۱۸۰ تومان بسته شد. طلای ۱۸ عیار نیز تا رکورد ۲۲ میلیون و ۴۶۱ هزار تومان بالا رفت. چنین رشدهایی طبیعی است که احساس «جاماندگی از تورم» را در بخشی از سهامداران تشدید کند؛ بهویژه زمانی که قیمت برخی سهمها یا صندوقهای سهامی همزمان تحت فشار عرضه باشد.
با این حال، بورس در معاملات امروز برخلاف شروع بسیار منفی، توانست بخش بزرگی از فشار فروش را جذب کند. شاخص کل در پایان ۲۹ هزار و ۸۶۴ واحد رشد کرد و در ارتفاع ۶ میلیون و ۹۹ هزار و ۸۸۳ واحد قرار گرفت. شاخص هموزن نیز ۹ هزار و ۷۹۸ واحد افزایش یافت. ارزش معاملات سهام، حقتقدم و صندوقهای سهامی به بیش از ۴۱.۳ همت رسید و تنها حدود ۱۹۸ میلیارد تومان پول حقیقی از این بخش خارج شد.
این آمار نشان میدهد بازار سهام هنوز از تقاضا خالی نشده است؛ اما رفتار صندوقهای اهرمی از باقی ماندن سطح بالایی از احتیاط در میان معاملهگران خبر میدهد.
حباب منفی صندوقهای اهرمی چقدر شده است؟
آخرین دادههای زنده فاندبیس نشان میدهد تمام صندوقهای اهرمی عمده بازار در زمان بررسی با تخفیف نسبت به NAV معامله میشوند. حباب منفی «اهرم» حدود ۲۱.۳ درصد و «توان» نزدیک ۲۰.۹ درصد است. صندوق «جهش» نیز حباب منفی حدود ۱۹.۷ درصدی دارد و شتاب، موج و بیدار نیز با تخفیفهای دو رقمی معامله میشوند.
| صندوق اهرمی | حباب تقریبی |
|---|---|
| اهرم | منفی ۲۱.۳٪ |
| توان | منفی ۲۰.۹٪ |
| جهش | منفی ۱۹.۷٪ |
| شتاب | منفی ۱۷.۷٪ |
| موج | منفی ۱۶.۶٪ |
| بیدار | منفی ۱۶.۲٪ |
| نارنج اهرم | منفی ۱۵.۳٪ |
| دوایکس | منفی ۱۳.۷٪ |
| پیشران | منفی ۵.۷٪ |
این فاصلهها بزرگ هستند، اما نتیجهگیری فوری از آنها میتواند خطرناک باشد.
حباب منفی یعنی صندوق ارزان شده است؟
حباب منفی زمانی ایجاد میشود که قیمت معاملاتی واحد صندوق پایینتر از خالص ارزش داراییهای آن یا NAV قرار گیرد. در نگاه اول، ممکن است سرمایهگذار تصور کند خرید صندوق با تخفیف ۱۵ یا ۲۰ درصدی معادل خرید دارایی با قیمتی بسیار کمتر از ارزش واقعی است.
اما این نگاه همه واقعیت را نشان نمیدهد.
صندوق اهرمی برخلاف صندوق سهامی معمولی، به دلیل استفاده از اهرم حساسیت بسیار بیشتری به نوسانات بازار دارد. طبق دادههای فاندبیس، ضریب واقعی اهرم بسیاری از صندوقهای موجود بین حدود ۱.۶ تا ۱.۸ برابر قرار دارد؛ بنابراین در زمان افت بازار، زیان واحدهای ممتاز نیز میتواند با شدت بیشتری افزایش یابد.
علاوه بر این، بررسیهای قبلی بازار نشان دادهاند محدودیت دامنه نوسان، وجود نمادهای متوقف در پرتفوی و شیوه ارزشگذاری آنها نیز میتواند شکاف میان قیمت بازار و NAV را افزایش دهد. در یک بررسی صندوقهای اهرمی، سهم نمادهای متوقف یا هلدینگها در برخی پرتفویها حتی به حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد رسیده بود.
بنابراین حباب منفی را نباید به تنهایی معادل «فرصت خرید بدون ریسک» دانست.
چرا سهامداران حاضرند صندوق را ۲۰ درصد زیر NAV بفروشند؟
بخش مهمی از این رفتار به انتظارات آینده مربوط است.
اگر معاملهگران انتظار داشته باشند ارزش سهام موجود در پرتفوی صندوق کاهش پیدا کند، ممکن است حاضر باشند واحد صندوق را امروز پایینتر از NAV فعلی بفروشند. در واقع بازار میتواند پیش از آنکه کاهش ارزش داراییها به طور کامل در NAV منعکس شود، سناریوی آینده را در قیمت وارد کند.
عامل دوم، ریسک اهرم است. زمانی که فضای سیاسی نامطمئن میشود، سرمایهگذار ممکن است سهام معمولی را نگه دارد اما حاضر به پذیرش ریسک چندبرابری یک صندوق اهرمی نباشد. نتیجه، افزایش عرضه واحدهای ممتاز و عمیقتر شدن حباب منفی است.
عامل سوم نیز رقابت سایر بازارهاست. در روزی که دلار بالای ۲۰۳ هزار تومان رفته و طلا رکورد تاریخی زده است، هزینه فرصت ماندن در سهام برای بخشی از معاملهگران افزایش پیدا میکند. حتی اگر سهام بنیادی ارزان باشد، سرمایهگذار کوتاهمدت ممکن است بازاری را انتخاب کند که در همان لحظه حرکت سریعتری دارد.
یک هشدار مهم؛ سهام زیر ارزش ذاتی هم میتواند سالها ارزان بماند
همین منطق درباره سهام نیز وجود دارد. پایین بودن قیمت نسبت به یک برآورد از ارزش ذاتی به تنهایی تضمینکننده رشد نیست.
یک شرکت میتواند از نظر داراییها ارزان به نظر برسد اما اگر سودآوری ضعیف، رشد محدود، ریسک مقرراتی بالا یا مشکل نقدشوندگی داشته باشد، تخفیف آن برای مدت طولانی باقی بماند.
در مورد صندوقهای اهرمی موضوع حتی حساستر است؛ زیرا سرمایهگذار علاوه بر کیفیت داراییهای پایه باید ضریب اهرم، NAV، نقدشوندگی، حباب و ترکیب صنایع موجود در پرتفوی را همزمان بررسی کند.
به همین دلیل ممکن است دو صندوق با حباب منفی مشابه، از نظر ریسک و چشمانداز کاملاً متفاوت باشند.
ارزش دلاری بورس به ۱۰۳ میلیارد دلار رسید؛ ۱۰۴ میلیارد دلار چقدر دور است؟
یکی دیگر از اعداد مهم بازار، ارزش دلاری بورس است. گزارش پایانی معاملات دوم شهریور، ارزش دلاری بازار را حدود ۱۰۳ میلیارد دلار اعلام کرده است. روز قبل نیز برخی دادهها رقم حدود ۱۰۴ میلیارد دلار را ثبت کرده بودند.
در ظاهر، فاصله ۱۰۳ تا ۱۰۴ میلیارد دلار تنها حدود یک درصد است و اگر نرخ ارز تغییر زیادی نکند، رشد محدود قیمت سهام نیز میتواند بازار را دوباره به این سطح برساند.
اما یک نکته کلیدی وجود دارد: ارزش دلاری بورس فقط با رشد قیمت سهمها تغییر نمیکند؛ دلار نیز مخرج این محاسبه است.
اگر ارزش ریالی شرکتها افزایش یابد اما دلار همزمان سریعتر رشد کند، ارزش دلاری بازار ممکن است حتی کاهش پیدا کند. به همین دلیل جهش اخیر دلار میتواند بخشی از رشد ریالی بورس را خنثی کند.
بنابراین سناریوی بازگشت پایدار به بالای ۱۰۴ میلیارد دلار بیش از هر چیز به دو شرط نیاز دارد: ادامه رشد ارزش ریالی سهام و آرام گرفتن نرخ ارز.
پول همچنان محتاط است؛ بیش از ۴ همت به درآمد ثابتها رفت
رفتار سرمایهگذاران در پایان معاملات نیز این احتیاط را تأیید میکند. گزارش بورس۲۴ نشان میدهد بیش از چهار هزار میلیارد تومان پول خرد در معاملات دوشنبه به سمت صندوقهای درآمد ثابت حرکت کرده است؛ در حالی که بازار سهام با وجود سبز بودن، همچنان با احتیاط معاملهگران مواجه بود.
این اتفاق پیام مهمی دارد: بخشی از سرمایهگذاران هنوز صعود بورس را قطعی نمیدانند و ترجیح میدهند تا روشنتر شدن متغیرهای سیاسی و اقتصادی، بخشی از دارایی خود را در ابزارهای کمریسک نگه دارند.
همین رفتار میتواند یکی از دلایل ماندگاری حباب منفی صندوقهای اهرمی باشد.
صنایع پیشرو بورس کداماند؟
در انتخاب سهام طی هفتههای آینده، تفاوت اثر ریسکهای اقتصادی بر صنایع اهمیت زیادی خواهد داشت.
دادههای معاملات امروز نشان میدهد گروه محصولات شیمیایی حدود ۳.۶ درصد رشد کرد، بانکها بیش از یک درصد مثبت بودند و پالایشیها، کانههای فلزی و خودرو نیز در مجموع شرایط مثبتی داشتند. در مقابل، شرکتهای چندرشتهای و برخی صنایع کوچکتر عملکرد ضعیفتری ثبت کردند.
در سناریوی افزایش فشار خارجی، شرکتهایی که فروش داخلی دارند، نیاز ارزی کمتری برای مواد اولیه دارند و امکان تعدیل نرخ فروش متناسب با تورم را حفظ میکنند، میتوانند مقاومت بیشتری نشان دهند.
در مقابل، اگر ریسک سیاسی کاهش پیدا کند و جریان پول قویتری به بازار برگردد، نمادهای بزرگ و شاخصساز صادراتی، فلزی، پتروشیمی، پالایشی و بانکی ظرفیت بیشتری برای اثرگذاری بر شاخص کل خواهند داشت.
بنابراین به جای تقسیم ساده بازار به «سهم ارزان و گران»، بررسی حساسیت هر صنعت به ارز، تحریم، مواد اولیه، قیمتگذاری و تقاضای داخلی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پیشبینی بورس؛ تعادل رو به بالا ممکن است، اما یک شرط بزرگ دارد
رفتار عجیب بورس در دوم شهریور ــ افت بیش از ۴۰ هزار واحدی شاخص در شروع بازار و بسته شدن آن با حدود ۳۰ هزار واحد رشد ــ نشان داد تقاضای بالقوه هنوز در بازار حضور دارد.
از سوی دیگر، ارزش بالای معاملات، بیشتر بودن تعداد نمادهای مثبت و نزدیکی ارزش دلاری بازار به محدوده ۱۰۴ میلیارد دلار میتواند از سناریوی تعادل رو به بالا حمایت کند.
اما مهمترین ریسک همچنان خارج از تابلو معاملات قرار دارد.
تا زمانی که ریسکهای سیاسی بالا هستند و دلار حرکتهای چند هزار تومانی روزانه دارد، سرمایهگذاران برای پرداخت قیمت کامل NAV صندوقهای اهرمی محتاط خواهند بود. بنابراین انتظار اینکه حبابهای منفی ۱۵ تا ۲۰ درصدی به سرعت و صرفاً با یک روز مثبت بورس تخلیه شوند، خوشبینانه است.
بازار برای از بین بردن این تخفیفها به چیزی بیش از سبز شدن شاخص نیاز دارد: کاهش ریسک، تثبیت جریان پول و افزایش اطمینان معاملهگران به تداوم سودآوری شرکتها.
در نتیجه حباب منفی صندوقهای اهرمی بیش از آنکه به تنهایی یک سیگنال خرید باشد، اکنون به شاخصی از میزان ترس و بیاعتمادی معاملهگران تبدیل شده است. اگر این ترس کاهش یابد، همین فاصله با NAV میتواند با سرعت کم شود؛ اما اگر شوک سیاسی تازهای شکل بگیرد، اهرم میتواند همان عاملی باشد که ریسک این صندوقها را از سهام عادی بیشتر میکند.