جهش ۴ درصدی نفت با بازگشت جنگ به هرمز؛ برنت در یک قدمی ۸۰ دلار

قیمت جهانی نفت هفته جدید را با موج تازه‌ای از خرید آغاز کرد. در یکی از آخرین به‌روزرسانی‌های معاملات آسیایی، هر بشکه نفت برنت با ۳ دلار و ۱۰ سنت افزایش به ۷۹ دلار و ۱۱ سنت رسید و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۲ دلار و ۹۵ سنتی در محدوده ۷۴ دلار و ۳۶ سنت معامله شد. قیمت‌ها در طول روز تغییر می‌کنند، اما جهت بازار به‌طور آشکار صعودی بوده است.

برنت در پایان معاملات جمعه روی ۷۶ دلار و یک سنت بسته شده بود. بنابراین، جهش روز دوشنبه تقریباً تمام کاهش پایان هفته را جبران کرد و قیمت را دوباره به مرز روانی ۸۰ دلار رساند. با وجود این افزایش، بازار هنوز به محدوده‌های بسیار بالاتر بازنگشته؛ موضوعی که نشان می‌دهد معامله‌گران میان خطر اختلال واقعی عرضه و احتمال مهار دوباره درگیری‌ها گرفتار شده‌اند.

چرا قیمت نفت امروز چهار درصد افزایش یافت؟

محرک اصلی صعود نفت، افزایش خطر برای انتقال انرژی از تنگه هرمز است. ارتش آمریکا از انجام دور جدید حملات علیه اهدافی در ایران خبر داده و ایران نیز حملات خود را به تأسیسات و مواضع مرتبط با آمریکا در چند کشور منطقه گسترش داده است. گزارش‌های خبری از حملات در بحرین، کویت، قطر و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس حکایت دارند؛ تحولاتی که نگرانی شرکت‌های کشتیرانی و بیمه‌گران را افزایش داده‌اند.

در بازار نفت، لازم نیست تأسیسات تولیدی حتماً تخریب شوند تا قیمت افزایش پیدا کند. کافی است احتمال عبور نکردن نفتکش‌ها، افزایش هزینه بیمه، تأخیر در بارگیری یا خروج خدمه از منطقه بالا برود. در چنین شرایطی، خریداران برای اطمینان از دسترسی به محموله‌های آینده، حاضر می‌شوند قیمت بیشتری پرداخت کنند.

پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز اعلام کرده بود جریان نفت در این مسیر در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ به‌طور متوسط روزانه ۲۰.۹ میلیون بشکه بوده است؛ رقمی معادل حدود یک‌پنجم مصرف جهانی فرآورده‌های نفتی.

آیا تنگه هرمز واقعاً بسته شده است؟

پاسخ این پرسش در حال حاضر ساده نیست. ایران اعلام کرده مسیر برای کشتی‌هایی که از مسیرهای مورد تأیید تهران استفاده نکنند بسته است. در مقابل، دونالد ترامپ و فرماندهی مرکزی آمریکا گفته‌اند تنگه برای ترافیک تجاری باز است و نیروهای آمریکایی برای تضمین آزادی کشتیرانی آماده‌اند.

بنابراین، نمی‌توان تنها براساس اظهارات یکی از طرف‌ها از «بسته‌شدن کامل و حقوقی» تنگه صحبت کرد. اما از نظر عملیاتی، وضعیت به‌شدت مختل شده است. داده‌های شرکت ردیابی کشتی کپلر نشان می‌دهد روز یکشنبه تنها شش شناور از تنگه عبور کردند؛ پایین‌ترین تعداد ثبت‌شده در پنج هفته اخیر.

در میان شناورهای عبوری، نفتکش غول‌پیکر Humanity با حدود دو میلیون بشکه نفت ایران و نفتکش Capetan Andreas با نزدیک به ۵۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی کویت دیده شدند. سه نفتکش خالی نیز برای بارگیری وارد خلیج فارس شدند. بسیاری از کشتی‌ها هنگام عبور فرستنده‌های موقعیت‌یابی خود را خاموش کردند و هیچ نفتکش حامل گاز طبیعی مایع در داده‌های قابل مشاهده آخر هفته ثبت نشد.

این آمار نشان می‌دهد حتی اگر مسیر از نظر رسمی کاملاً بسته نباشد، تردد تجاری عادی نیست. برای بازار جهانی نیز تفاوت زیادی میان «انسداد رسمی» و «خودداری کشتی‌ها از عبور به دلیل خطر» وجود ندارد؛ هر دو وضعیت می‌توانند عرضه قابل تحویل را کاهش دهند.

چرا نفت با وجود این خطر فقط چهار درصد گران شد؟

اگر هرمز یک‌پنجم جریان انرژی جهان را پوشش می‌دهد، افزایش چهاردرصدی نفت ممکن است محدود به نظر برسد. تحلیلگران سه دلیل اصلی برای این واکنش محتاطانه مطرح می‌کنند.

نخست اینکه معامله‌گران هنوز احتمال می‌دهند دور جدید حملات، تشدید موقتی در چارچوب یک آتش‌بس شکننده باشد و نه آغاز فروپاشی کامل توافق. تونی سایکامور، تحلیلگر بازار آی‌جی، معتقد است رشد نسبتاً کنترل‌شده قیمت نشان می‌دهد بازار فعلاً همین سناریو را مبنا قرار داده است، هرچند درستی آن هنوز مشخص نیست.

دوم اینکه کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده طی ماه‌های گذشته بخشی از مسیرهای جایگزین را فعال کرده‌اند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده است بعضی تولیدکنندگان خلیج فارس توانسته‌اند بخشی از نفت را از مسیرهای دورزننده هرمز صادر کنند. افزایش صادرات قاره آمریکا و آزادسازی ذخایر راهبردی کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز بخشی از کمبود را جبران کرده است.

سوم اینکه قیمت بالای انرژی خود باعث کاهش مصرف می‌شود. محدودیت عرضه، افزایش هزینه سوخت و سیاست‌های صرفه‌جویی باعث شده تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ کاهش پیدا کند. برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا از افت متوسط ۱.۲ میلیون بشکه‌ای مصرف روزانه در سال جاری حکایت دارد. این کاهش تقاضا مانع از آن می‌شود که هر اختلال عرضه فوراً به جهش نامحدود قیمت منجر شود.

توافق موقت ایران و آمریکا در آستانه فروپاشی؟

آمریکا و ایران در ماه ژوئن یک تفاهم موقت را برای توقف درگیری، بازگشایی تدریجی تنگه و انجام مذاکرات بیشتر امضا کردند. این توافق به دو طرف ۶۰ روز فرصت می‌داد تا درباره ترتیبات بلندمدت گفت‌وگو کنند؛ بنابراین، توافق پس از ۶۰ روز مذاکره امضا نشده بود، بلکه یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات آینده تعریف کرده بود.

پس از امضای تفاهم‌نامه، تردد نفتکش‌ها افزایش یافت و بخشی از تولید متوقف‌شده کشورهای خلیج فارس به بازار بازگشت. اما حملات تازه و اختلاف بر سر حق کنترل مسیر عبور کشتی‌ها، آینده این چارچوب را با ابهام روبه‌رو کرده است. ترامپ نیز پیش‌تر اعلام کرده بود تفاهم موقت را پایان‌یافته می‌داند، هرچند کانال‌های دیپلماتیک به‌طور کامل بسته نشده‌اند.

تحلیلگران بانک ANZ نوشته‌اند امیدها به حل‌وفصل سریع درگیری‌ها پس از تشدید تنش‌های آخر هفته تضعیف شده است. اگر کشتی‌های بیشتری از عبور خودداری کنند، توافق موقت عملاً حتی بدون اعلام رسمی نیز کارایی خود را از دست خواهد داد.

عرضه نفت جهان هنوز ۹.۴ میلیون بشکه کمتر از قبل از جنگ است

آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش ماه ژوئیه اعلام کرد عرضه جهانی نفت در ماه ژوئن با افزایش روزانه ۴.۱ میلیون بشکه‌ای به ۹۸.۸ میلیون بشکه رسید. این بهبود عمدتاً به ازسرگیری بخشی از انتقال نفت از هرمز مربوط بود، اما تولید جهانی همچنان روزانه ۹.۴ میلیون بشکه پایین‌تر از سطح پیش از جنگ قرار داشت.

صادرات کل نفت کشورهای خلیج فارس، با احتساب مسیرهای جایگزین هرمز، در ژوئن روزانه ۶.۵ میلیون بشکه افزایش یافت و به ۱۶.۱ میلیون بشکه رسید. این رقم همچنان به‌طور محسوسی پایین‌تر از متوسط ۲۴ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ بود. همچنین فعالیت پالایشگاه‌های صادراتی خلیج فارس هنوز به حالت عادی بازنگشته و عرضه فرآورده‌هایی مانند بنزین، گازوئیل و گاز مایع محدود مانده است.

این وضعیت باعث شده بازار نفت خام در ظاهر عرضه بیشتری داشته باشد، اما بازار فرآورده‌های نفتی همچنان فشرده باشد. به همین دلیل، اختلال تازه در هرمز می‌تواند نه‌تنها قیمت نفت خام، بلکه قیمت بنزین، سوخت هواپیما، گازوئیل و هزینه حمل‌ونقل جهانی را نیز بالا ببرد.

سه سناریو برای قیمت نفت در روزهای آینده

سناریوی اول؛ عبور برنت از ۸۰ دلار

اگر تعداد نفتکش‌های عبوری پایین بماند، حملات ادامه پیدا کند و نشانه‌ای از مذاکره دیده نشود، برنت می‌تواند از سطح ۸۰ دلار عبور کند. در این سناریو بازار احتمال اختلال طولانی‌تر عرضه را قیمت‌گذاری خواهد کرد و محدوده‌های بالاتر دوباره در دسترس قرار می‌گیرند.

سناریوی دوم؛ نوسان میان ۷۵ تا ۸۰ دلار

اگر درگیری‌ها ادامه داشته باشند اما صادرات کاملاً متوقف نشود، بازار احتمالاً در یک دامنه محدود نوسان خواهد کرد. این سناریو با دیدگاه فعلی بخشی از معامله‌گران مطابقت دارد که تشدید اخیر را هنوز فروپاشی کامل آتش‌بس نمی‌دانند.

سناریوی سوم؛ عقب‌نشینی دوباره نفت

بازگشت مذاکرات، افزایش تعداد کشتی‌های عبوری یا تضمین امنیت مسیر می‌تواند برنت را به محدوده ۷۶ دلار یا پایین‌تر برگرداند. آژانس بین‌المللی انرژی پیش از تشدید تازه درگیری‌ها پیش‌بینی کرده بود با عادی‌شدن تردد، بازار در ادامه سال به سمت مازاد عرضه حرکت کند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز در سناریوی کاهش تنش، متوسط قیمت برنت در سه‌ماهه چهارم را حدود ۷۰ دلار پیش‌بینی کرده است.

پیش‌بینی نفت؛ بازار به شمارش کشتی‌ها نگاه می‌کند

جهش چهاردرصدی نفت نشان می‌دهد بازار خطر هرمز را جدی گرفته، اما هنوز وقوع بدترین سناریو را قطعی نمی‌داند. آنچه در روزهای آینده اهمیت دارد، تعداد بیانیه‌های نظامی نیست؛ بلکه تعداد نفتکش‌هایی است که واقعاً از آبراه عبور می‌کنند.

اگر آمار شش کشتی به یک روند چندروزه تبدیل شود، قیمت‌ها احتمالاً فشار صعودی بیشتری خواهند داشت. اما اگر تردد افزایش یابد و کانال دیپلماتیک دوباره فعال شود، بخشی از حق بیمه جنگ از قیمت نفت حذف خواهد شد.

در مجموع، هرمز از نظر سیاسی محل مناقشه و از نظر عملیاتی نیمه‌مختل است. همین وضعیت خاکستری باعث شده برنت به مرز ۸۰ دلار برسد، اما هنوز جهش انفجاری را تجربه نکند. بازار نفت اکنون میان دو روایت تصمیم می‌گیرد: یک آتش‌بس شکننده که هنوز قابل ترمیم است یا آغاز دور تازه‌ای از جنگ که می‌تواند مهم‌ترین مسیر انرژی جهان را دوباره قفل کند.