بازار خودرو در دوراهی سیاست و اقتصاد؛ آیا رشد قیمتها متوقف میشود؟
بازار خودرو ایران که طی یک ماه گذشته رشدی معادل ۱۵.۳۵ درصد را تجربه کرده، اکنون در میانه زمستان با نشانههایی از تغییر فاز مواجه شده است. تقویت اخبار مرتبط با احتمال ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا، در کنار کاهش نسبی انتظارات تورمی، فضای روانی بازار را تعدیل کرده و موجب شده روند افزایشی قیمتها با احتیاط بیشتری دنبال شود. این وضعیت، بازار خودرو را به نقطهای حساس رسانده که در آن، سیاست بیش از هر عامل دیگری بر مسیر آینده قیمتها سایه انداخته است.
بازار خودرو در وضعیت انتظار
در شرایط کنونی، بازار خودرو بیش از آنکه به متغیرهای درونبخشی واکنش نشان دهد، به تحولات سیاسی و سیگنالهای دیپلماتیک چشم دوخته است. معاملهگران و خریداران بالقوه، رفتار خود را بر اساس اخبار مذاکرات تنظیم میکنند و همین موضوع باعث شده بازار در وضعیتی نیمهمنجمد قرار بگیرد. کاهش شتاب رشد قیمتها لزوماً به معنای آغاز روند نزولی نیست، بلکه نشانهای از تردید فعالان بازار نسبت به آینده است؛ آیندهای که میتواند با یک خبر سیاسی، بهسرعت تغییر مسیر دهد.
اثر روانی مذاکرات بر قیمت خودرو
بابک صدرایی، کارشناس صنعت خودروسازی، معتقد است که نفس مطرح شدن مذاکرات، فارغ از نتیجه نهایی، اثر روانی مستقیمی بر بازار خودرو دارد. به گفته او، در صورت دستیابی به نتایج سازنده، انتظار کاهش قیمتها از منظر روانی قابل تصور است، چراکه کاهش ریسکهای سیاسی معمولاً انتظارات تورمی را تعدیل میکند. در مقابل، اگر مذاکرات به نتیجه مشخصی نرسد، بازار یا با افزایش قیمت مواجه میشود یا دستکم در سطوح فعلی تثبیت خواهد شد.
رکود؛ سناریوی مشترک هر دو مسیر
نکته قابلتوجه در تحلیل صدرایی، اشتراک هر دو سناریوی سیاسی در یک نتیجه اقتصادی است؛ رکود بازار خودرو. او توضیح میدهد که در صورت کاهش قیمتها، خریداران برای رسیدن بازار به نقطه تعادل، خرید خود را به تعویق میاندازند. از سوی دیگر، در صورت بینتیجه ماندن مذاکرات و تداوم ابهام، نگرانی از آینده باعث میشود افراد نقدینگی خود را حفظ کنند. در هر دو حالت، کاهش معاملات و افت رونق، چشمانداز محتمل بازار خودرو در ماههای پیشرو خواهد بود.
وابستگی کامل بازار به تحولات سیاسی
بازار خودرو اکنون در شرایطی قرار گرفته که بهنوعی قفل شده و به تحولات سیاسی وابستگی کامل پیدا کرده است. بخشی از فعالان بازار نگران ریزش قیمتها هستند و بخشی دیگر بیم آن دارند که شرایطی رقم بخورد که خرید خودرو توجیه اقتصادی خود را از دست بدهد و نقدپذیری این دارایی کاهش یابد. این دوگانگی، فضای سردرگمی را در بازار تشدید کرده و تصمیمگیری را برای خریداران و فروشندگان دشوار ساخته است.
ریشههای جهش اخیر قیمت خودرو
صدرایی برای توضیح جهش اخیر قیمت خودرو، به انباشت فشار قیمتی در سال گذشته اشاره میکند. به گفته او، با وجود آنکه نرخ ارز طی یک سال گذشته حدود دو برابر شده، قیمت خودرو کمتر از ۱۰ درصد رشد داشته است. این عدم همخوانی میان نرخ ارز و قیمت خودرو، نوعی فشار پنهان ایجاد کرده که اکنون بهصورت جهشی آزاد شده و خود را در رشد سریع قیمتها نشان داده است.
نقش نرخ ارز و هزینه تولید
از نگاه این کارشناس، افزایش قیمت خودرو بیش از هر چیز تابع واقعیتهای اقتصادی است و ارتباط مستقیمی با رونق یا رکود بازار ندارد. نرخ ارز، تورم عمومی و هزینههای تولید، سه متغیر اصلی تعیینکننده قیمت خودرو هستند. زمانی که بهای تمامشده یک خودرو بر اساس نرخ ارزی مشخص محاسبه میشود، هر تغییر در نرخ ارز بهطور مستقیم قیمت نهایی را جابهجا میکند. همانگونه که سایر کالاها در شرایط تورمی افزایش قیمت را تجربه میکنند، خودرو نیز از این قاعده مستثنا نیست.
محدودیت عرضه و اختلال در زنجیره تأمین
علاوه بر هزینههای تولید، محدودیت عرضه یکی دیگر از عوامل اثرگذار بر بازار خودرو است. خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی همگی در مقاطعی با کاهش عرضه مواجه بودهاند. مسائل مرتبط با انرژی، اختلال در زنجیره تأمین و رویدادهای مقطعی مانند جنگ ۱۲ روزه، بر حجم تولید و توزیع خودرو اثر گذاشته و به تشدید نوسانات بازار دامن زده است.
نقش عوامل روانی و ورود نقدینگی
در کنار عوامل اقتصادی، متغیرهای روانی نیز سهم قابلتوجهی در تحولات بازار خودرو دارند. با جهش سریع نرخ ارز، بخشی از سرمایهها برای حفظ ارزش یا فعالیتهای سوداگرانه وارد بازار خودرو میشود. این ورود نقدینگی، حتی در غیاب افزایش واقعی تقاضای مصرفی، میتواند قیمتها را بالا ببرد. صدرایی تأکید میکند که در سالهای گذشته، بازار خودرو گاه حتی جلوتر از بازار ارز حرکت کرده و اکنون نیز با فاصلهای کمتر، همچنان از آن تأثیر میپذیرد.
تثبیت قیمت در سطوح بالاتر
یکی از نگرانیهای جدی کارشناسان، تثبیت قیمت خودرو در سطوح بالاتر است. صدرایی توضیح میدهد که اگر معاملات در قیمتهای جدید و بالاتر تکرار شود، همان سطح قیمتی بهعنوان قیمت پذیرفتهشده بازار تثبیت خواهد شد. این روند، بهویژه در شرایطی که توان خرید مصرفکننده واقعی کاهش یافته، از دید بسیاری از تحلیلگران مطلوب تلقی نمیشود و میتواند شکاف میان قیمت و تقاضای واقعی را عمیقتر کند.
همجهتی قیمت خودروهای داخلی و مونتاژی
همزمانی نوسانات قیمت در خودروهای داخلی و مونتاژی، به کشش قیمتی هر سگمنت بازار بازمیگردد. هر خودرو در محدودهای مشخص از تقاضا قرار دارد و تغییرات قیمتی در یک بخش، میتواند بخشهای دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد. بخشی از رشد اخیر خودروهای داخلی، به جبران عقبماندگی آنها نسبت به خودروهای مونتاژی مربوط میشود. در صورت ثابت ماندن شرایط کلان، انتظار میرود خودروهای مونتاژی نیز همچنان مسیر افزایشی خود را حفظ کنند.
چالشهای بازار خودروهای وارداتی
بازار خودروهای وارداتی نیز با مشکلات ساختاری جدی روبهرو است. نبود عرضه شفاف و پیوسته، ابهام در آینده واردات و ضعف خدمات پس از فروش بسیاری از محصولات، اعتماد خریداران را تضعیف کرده است. افزون بر این، برخی خودروهای وارداتی با نیاز و سلیقه بازار ایران همخوانی ندارند و به همین دلیل نتوانستهاند نقش تنظیمکننده مورد انتظار را ایفا کنند.
واردات؛ فرصت یا ابزار سوداگری
صدرایی معتقد است در صورت حرکت فضای سیاسی به سمت ثبات و تعامل، امکان افزایش واردات خودرو وجود دارد. اما در شرایط بیثبات، حتی بدون اعلام رسمی، واردات ممکن است متوقف شود. در وضعیت فعلی، بسیاری از خودروهای وارداتی و بهویژه خودروهای جانبازی، به ابزار سوداگری تبدیل شدهاند و با قیمتهای غیرمنطقی دستبهدست میشوند یا برای کسب سود در آینده نگهداری میشوند.
سرنوشت طرحهای واردات خودرو
در سالهای اخیر، بارها از طرحهایی مانند واردات خودرو توسط ایرانیان مقیم خارج یا واردات خودروهای کارکرده سخن گفته شده است. با این حال، به گفته صدرایی، تاکنون نمونه عملی روشنی از اجرای این طرحها مشاهده نشده است. این خبرها معمولاً در مقاطع التهاب بازار مطرح میشوند و بیش از آنکه اثر واقعی داشته باشند، جنبه مدیریت انتظارات را ایفا میکنند. تحقق چنین طرحهایی، به ثبات اقتصادی و سیاسی نیاز دارد؛ امری که در شرایط فعلی هنوز نشانههای عملی آن دیده نمیشود.
جمعبندی
بازار خودرو ایران در نقطهای تعیینکننده قرار گرفته است؛ نقطهای که سیاست و اقتصاد بیش از هر زمان دیگری به هم گره خوردهاند. رشد قابلتوجه قیمتها در ماه گذشته، اکنون با فضای انتظار و احتیاط جایگزین شده و سرنوشت بازار به تحولات سیاسی گره خورده است. چه مذاکرات به نتیجه برسد و چه بینتیجه بماند، رکود کوتاهمدت سناریوی محتمل بازار خواهد بود. در چنین شرایطی، حفظ ثبات اقتصادی، مدیریت انتظارات و شفافیت در سیاستگذاری میتواند نقش کلیدی در جلوگیری از تثبیت قیمتهای غیرواقعی و بازگشت تدریجی تعادل به بازار خودرو ایفا کند.