ظرفیت تولید تخم‌مرغ ایران دو برابر نیاز کشور شد؛ پشت پرده پروژه عظیم «شهر تخم‌مرغ» و برنامه صادرات ۲۰۰ هزار تنی
بررسی اظهارات مهراب فرجی نشان می‌دهد صنعت تخم‌مرغ کشور از نظر زیرساخت‌های تولیدی، توان پاسخ‌گویی به تقاضایی به‌مراتب بیشتر از نیاز فعلی را دارد.
براساس اعلام این مقام وزارت جهاد کشاورزی، ظرفیت اسمی تولید به حدود ۲.۵ میلیون تن رسیده، درحالی‌که نیاز سالانه کشور در برنامه هفتم توسعه حدود یک میلیون و ۲۶۷ تا یک میلیون و ۲۷۰ هزار تن برآورد شده است.
به این ترتیب، فاصله ظرفیت اسمی با نیاز داخلی به حدود یک میلیون و ۲۳۰ هزار تن می‌رسد.
اما این اختلاف به معنای وجود همین میزان تخم‌مرغ مازاد در بازار نیست. بخشی از واحدها ممکن است به دلیل کمبود سرمایه در گردش، هزینه بالای خوراک طیور یا مشکلات تأمین گله، با ظرفیت کامل فعالیت نکنند.
فرجی همچنین به افزایش مجوزهای صادرشده پس از تغییر مقررات کسب‌وکار در سال ۱۴۰۱ اشاره کرده و معتقد است توسعه ظرفیت بدون توجه کافی به نیاز بازار می‌تواند مدیریت تولید را دشوار کند.
جدول مهم‌ترین آمار صنعت تخم‌مرغ ایران در مهر ۱۴۰۵
|
شاخص |
رقم اعلام‌شده |
|---|---|
|
ظرفیت اسمی تولید سالانه |
۲.۵ میلیون تن |
|
نیاز برآوردی سالانه کشور |
حدود ۱.۲۷ میلیون تن |
|
فاصله ظرفیت اسمی و نیاز داخلی |
حدود ۱.۲۳ میلیون تن |
|
ظرفیت مرغ تخم‌گذار کشور |
حدود ۱۷۹ میلیون قطعه |
|
صادرات مبنای هدف‌گذاری اعلامی |
حدود ۱۶۰ هزار تن |
|
هدف صادرات سالانه |
بیش از ۲۰۰ هزار تن |
|
سرمایه‌گذاری انجام‌شده در شهر تخم‌مرغ |
حدود ۱۷۰ میلیارد تومان |
|
برآورد هزینه تکمیل پروژه |
۴ تا ۵ همت |
|
ظرفیت عملیاتی اعلامی برای مدیریت محصول در پروژه |
حدود ۵۰۰ تن در روز |
این ارقام ترکیبی از ظرفیت‌های اسمی، برآورد نیاز، اهداف آینده و اطلاعات پیشرفت پروژه هستند و نباید همگی به‌عنوان عملکرد قطعی سال جاری تلقی شوند.
پروژه شهر تخم‌مرغ چیست و چگونه بازار را متحول می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراسم روز جهانی تخم‌مرغ، تشریح جزئیات پروژه «شهر تخم‌مرغ» بود.
محمد مرادی، مدیرعامل اتحادیه مرکزی مرغداران میهن، اعلام کرد این طرح با هدف تکمیل زنجیره نگهداری، بسته‌بندی و فرآوری محصول در دست اجراست.
براساس گزارش منتشرشده از این مراسم، تاکنون حدود ۱۷۰ میلیارد تومان برای پیشبرد پروژه هزینه شده است. همچنین زمین دوم به مساحت ۲۳ هزار مترمربع خریداری شده تا امکان توسعه بخش‌های مختلف مجموعه فراهم شود.
برآورد اولیه تکمیل تمام مراحل پروژه، حدود چهار تا پنج هزار میلیارد تومان عنوان شده است.
قرار است این مجموعه علاوه بر امکانات سردخانه‌ای، در مراحل بعدی به خطوط تولید تخم‌مرغ مایع پاستوریزه و پودر تخم‌مرغ مجهز شود.
این محصولات به دلیل امکان نگهداری و حمل مناسب‌تر، می‌توانند برای صنایع غذایی و برخی بازارهای صادراتی کاربرد بیشتری داشته باشند.
مرادی همچنین از برنامه جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی خبر داده است. بااین‌حال، هنوز جزئیات تأمین تمام منابع مالی و زمان قطعی بهره‌برداری کامل از پروژه منتشر نشده است.
ادعای پوشش ۶۰ درصد تولید کشور؛ شهر تخم‌مرغ چه ظرفیتی دارد؟
مدیرعامل اتحادیه مرغداران میهن در سخنان خود، ظرفیت پوشش ۶۰ درصد تولید تخم‌مرغ کشور را برای پروژه شهر تخم‌مرغ مطرح کرده است.
این ادعا در صورت تحقق، از نظر ابعاد بازار بسیار مهم خواهد بود؛ اما گزارش‌های دیگر از برنامه مدیریت روزانه حدود ۵۰۰ تن محصول در این مجموعه خبر می‌دهند.
برای مقایسه، ظرفیت ۵۰۰ تن در روز در صورت فعالیت در تمام روزهای سال معادل ۱۸۲ هزار و ۵۰۰ تن در سال خواهد بود.
این رقم به‌مراتب کمتر از ۶۰ درصد تولید احتمالی سالانه کشور است.
بنابراین باید مشخص شود منظور از پوشش ۶۰ درصدی، شبکه توزیع و خدمات مجموعه است یا ظرفیت فرآوری مستقیم در فازهای توسعه‌یافته آینده.
تا زمان انتشار طرح فنی کامل، نمی‌توان ادعا کرد این پروژه در مرحله نخست قادر به فرآوری ۶۰ درصد تخم‌مرغ ایران خواهد بود.
بااین‌حال، حتی مدیریت روزانه ۵۰۰ تن محصول نیز می‌تواند در دوره‌های مازاد عرضه، نقش قابل‌توجهی در کاهش ضایعات و ایجاد تعادل بازار داشته باشد.
صادرات تخم‌مرغ ایران به ۲۰۰ هزار تن می‌رسد؟
توسعه صادرات یکی دیگر از محورهای اصلی برنامه‌های صنعت تخم‌مرغ است.
محمد مرادی اعلام کرده با تقویت روابط تجاری و استفاده از بازارهای منطقه‌ای، می‌توان صادرات سالانه را از مبنای حدود ۱۶۰ هزار تن به بیش از ۲۰۰ هزار تن افزایش داد.
رسیدن از ۱۶۰ هزار به ۲۰۰ هزار تن به معنای افزایش دست‌کم ۲۵ درصدی صادرات نسبت به مبنای مورد اشاره است.
اما تازه‌ترین آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد وضعیت صادرات در سال جاری با چالش همراه بوده است.
حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن، روز ۱۸ مهر اعلام کرد صادرات تخم‌مرغ در شش‌ماهه نخست امسال حدود هفت هزار تن بوده؛ درحالی‌که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۶۰ هزار تن اعلام شده است.
اگر این ارقام مبنای مقایسه قرار گیرند، صادرات نیمه نخست سال با کاهش بسیار شدیدی مواجه شده است.
بنابراین هدف صادرات بیش از ۲۰۰ هزار تن را باید یک برنامه توسعه‌ای دانست، نه پیش‌بینی قطعی عملکرد سال ۱۴۰۵.
حذف ارز ترجیحی چه بلایی بر تولیدکنندگان تخم‌مرغ آورد؟
حذف ارز ترجیحی نهاده‌های دامی از مهم‌ترین عوامل افزایش هزینه تولید در صنعت طیور معرفی شده است.
مرغداران برای نگهداری گله‌های تخم‌گذار به تأمین مستمر خوراک، دارو، تجهیزات و انرژی نیاز دارند.
افزایش قیمت نهاده‌ها می‌تواند هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم تخم‌مرغ را بالا ببرد. از سوی دیگر، تولیدکننده همیشه قادر نیست تمام این افزایش هزینه را فوراً به مصرف‌کننده منتقل کند.
در چنین شرایطی، اگر قیمت فروش کمتر از هزینه تولید باشد، مرغدار با زیان مواجه خواهد شد.
این مسئله می‌تواند به کاهش سرمایه‌گذاری، افت جوجه‌ریزی و در نهایت محدود شدن تولید در ماه‌های آینده منجر شود.
فرجی نیز اعلام کرده در سه ماه خرداد، تیر و مرداد سال گذشته، مجموع جوجه‌ریزی حدود ۴.۵ میلیون قطعه کمتر از برنامه بوده است.
اهمیت این موضوع در آن است که اثر کاهش جوجه‌ریزی لزوماً بلافاصله در بازار ظاهر نمی‌شود و ممکن است با فاصله زمانی بر ظرفیت تولید تخم‌مرغ اثر بگذارد.
بنابراین سیاست‌گذاران باید میان کنترل قیمت مصرف‌کننده و حفظ سودآوری واحدهای تولیدی تعادل برقرار کنند.
قیمت تخم‌مرغ در مهر ۱۴۰۵؛ چرا ظرفیت بالا باعث ارزانی نشده است؟
یکی از تناقض‌های مهم بازار، همزمانی ظرفیت تولید بالا با افزایش قیمت مصرف‌کننده است.
بر اساس اظهارات روز ۱۸ مهر حمیدرضا کاشانی، قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری در آن مقطع حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تومان گزارش شده است.
او همچنین قیمت ۲۰ هزار تومان برای هر عدد تخم‌مرغ را به‌عنوان نرخ منطقی مصرف‌کننده مطرح کرده است؛ هرچند قیمت واقعی فروش با توجه به وزن، برند و نوع بسته‌بندی متفاوت خواهد بود.
ظرفیت اسمی بالا به‌تنهایی باعث ارزان شدن محصول نمی‌شود.
اگر هزینه خوراک طیور افزایش پیدا کند، تولیدکننده حتی با وجود ظرفیت خالی نیز ممکن است امکان افزایش تولید اقتصادی نداشته باشد.
از سوی دیگر، هزینه حمل‌ونقل، بسته‌بندی و توزیع بر قیمت خرده‌فروشی اثر می‌گذارد.
در چنین شرایطی، توسعه سردخانه‌ها و صنایع تبدیلی می‌تواند از نوسانات شدید عرضه بکاهد؛ اما تضمینی برای کاهش فوری قیمت تخم‌مرغ در فروشگاه‌ها نیست.
گردش مالی روزانه ۳ همتی صنعت تخم‌مرغ؛ فرصت سرمایه‌گذاری یا نیازمند شفاف‌سازی؟
محمد مرادی در مراسم روز جهانی تخم‌مرغ، گردش مالی روزانه این صنعت را حدود سه همت اعلام کرده است.
اگر این رقم به‌عنوان میانگین گردش مالی روزانه در تمام سال در نظر گرفته شود، معادل حدود یک‌هزار و ۹۵ همت در سال خواهد بود.
بااین‌حال، برای ارزیابی این ادعا باید مشخص شود منظور از گردش مالی، صرفاً ارزش فروش تخم‌مرغ است یا مجموع گردش پول در زنجیره تأمین نهاده‌ها، تولید، توزیع و صنایع وابسته.
بدون تعیین دامنه محاسبه، مقایسه مستقیم این رقم با ارزش فروش محصول نهایی می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
در کنار این موضوع، هنوز صندوق سرمایه‌گذاری موردنظر صنعت تخم‌مرغ اجرایی نشده است.
راه‌اندازی ابزارهای تأمین مالی می‌تواند به مرغداران برای تأمین سرمایه در گردش، نوسازی تجهیزات و مشارکت در پروژه‌های فرآوری کمک کند.
نقش فرآوری تخم‌مرغ در امنیت غذایی و تغذیه خانوارها
در بخش دیگری از مراسم، جوانبخت، متخصص تغذیه و استاد دانشگاه تهران، بر ارزش تغذیه‌ای تخم‌مرغ تأکید کرد.
تخم‌مرغ منبعی از پروتئین باکیفیت است و مواد مغذی مهمی مانند کولین و برخی ویتامین‌ها را در اختیار بدن قرار می‌دهد.
کولین در عملکرد طبیعی سیستم عصبی و فرآیندهای مرتبط با حافظه نقش دارد.
بااین‌حال، نیاز تغذیه‌ای افراد یکسان نیست و توصیه درباره میزان مصرف تخم‌مرغ باید با توجه به شرایط سلامت و الگوی غذایی کلی انجام شود.
از منظر صنعت، فرآوری تخم‌مرغ می‌تواند امکان استفاده گسترده‌تر از این محصول را در تولید مواد غذایی، شیرینی‌پزی و دیگر بخش‌های صنایع غذایی فراهم کند.
افزایش ماندگاری محصولات فرآوری‌شده نیز می‌تواند به توسعه صادرات و کاهش ضایعات کمک کند.
آینده قیمت تخم‌مرغ؛ افزایش صادرات بازار داخلی را گران می‌کند؟
چشم‌انداز بازار تخم‌مرغ در ماه‌های آینده به چند عامل بستگی دارد: هزینه نهاده‌ها، میزان جوجه‌ریزی، تولید واقعی، قدرت خرید خانوارها و حجم صادرات.
اگر هزینه تولید همچنان بالا بماند، احتمال فشار افزایشی بر قیمت مصرف‌کننده وجود خواهد داشت.
در مقابل، افزایش بهره‌وری، عرضه منظم و توسعه زیرساخت‌های نگهداری می‌تواند به کاهش نوسانات کمک کند.
صادرات نیز در صورتی به نفع تولیدکننده و مصرف‌کننده خواهد بود که متناسب با مازاد واقعی تولید مدیریت شود.
اگر صادرات بیش از ظرفیت مازاد انجام شود، ممکن است عرضه داخلی کاهش یابد؛ اما صادرات برنامه‌ریزی‌شده مازاد می‌تواند از زیان تولیدکنندگان در دوره افت تقاضا جلوگیری کند.
جمع‌بندی؛ صنعت تخم‌مرغ ایران در آستانه یک تغییر بزرگ قرار دارد؟
اظهارات مسئولان وزارت جهاد کشاورزی و اتحادیه مرغداران میهن نشان می‌دهد صنعت تخم‌مرغ ایران از نظر ظرفیت زیرساختی با کمبود جدی مواجه نیست.
ظرفیت اسمی ۲.۵ میلیون تنی در برابر نیاز حدود ۱.۲۷ میلیون تنی، امکان قابل‌توجهی برای توسعه تولید و صادرات ایجاد کرده است.
بااین‌حال، چالش اصلی صنعت تخم‌مرغ دیگر فقط افزایش ظرفیت نیست؛ بلکه اقتصادی کردن تولید، مدیریت مازاد عرضه، تأمین سرمایه و توسعه فرآوری است.
پروژه شهر تخم‌مرغ می‌تواند بخشی از این مشکلات را کاهش دهد، اما موفقیت آن به تأمین سرمایه چندهمتی، تکمیل مراحل اجرایی و ایجاد بازار پایدار برای محصولات فرآوری‌شده وابسته خواهد بود.
برای مصرف‌کنندگان نیز نتیجه این برنامه‌ها زمانی ملموس می‌شود که افزایش بهره‌وری و ثبات تولید، به عرضه منظم و قیمت قابل‌دسترس تخم‌مرغ در بازار داخلی منجر شود.
