نفت دوباره روی مرز ۱۰۰ دلار؛ چرا بازار با وجود آزادسازی ذخایر G7 آرام نمی‌شود؟
در معاملات ابتدایی روز سه‌شنبه، قراردادهای آتی نفت خام برنت با افزایش ۲۷ سنتی معادل ۰.۳ درصد به ۱۰۰ دلار و ۵۹ سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز ۳۰ سنت افزایش یافت و در محدوده ۸۹ دلار و ۷۳ سنت معامله شد.
اما تصویر بازار تنها چند ساعت بعد تغییر کرد. تازه‌ترین به‌روزرسانی رویترز در حدود ساعت ۰۶:۵۰ به وقت گرینویچ نشان داد برنت تا ۹۹ دلار و ۴۹ سنت و WTI تا ۸۸ دلار و ۴۳ سنت عقب‌نشینی کرده است. این نوسان درون‌روزی به‌خوبی نشان می‌دهد که بازار نفت در شرایط فعلی فاقد جهت قطعی است و هر خبر تازه درباره صادرات خلیج فارس، حمله به نفتکش‌ها یا ذخایر اضطراری می‌تواند مسیر قیمت را تغییر دهد.
در واقع، یک نیروی کاهشی و یک نیروی افزایشی همزمان در بازار فعال هستند. افزایش صادرات کشورهای خلیج فارس و آزادسازی ذخایر استراتژیک به کاهش قیمت کمک می‌کند، اما نااطمینانی امنیتی در تنگه هرمز اجازه نمی‌دهد معامله‌گران ریسک ژئوپلیتیکی را به‌طور کامل از قیمت نفت حذف کنند.
صادرات نفت خلیج فارس برگشت؛ اما بازار هنوز عادی نشده است
یکی از مهم‌ترین تحولات هفته‌های اخیر، بازیابی قابل‌توجه صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس است. داده‌های منتشرشده در ۶ اکتبر نشان می‌دهد جریان نفت کشورهای خلیج فارس به‌جز ایران در ماه سپتامبر به بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ رسیده است.
براساس داده‌های Vortexa، صادرات نفت خام، میعانات و فرآورده‌های نفتی عربستان، کویت، قطر، عمان، بحرین، عراق و امارات در سپتامبر به‌طور متوسط حدود ۱۹.۲ میلیون بشکه در روز بوده است. نکته مهم‌تر اینکه صادرات نفت خام و میعانات به حدود ۹۱ درصد سطح قبل از جنگ برگشته، هرچند صادرات فرآورده‌های پالایشی همچنان فقط حدود ۶۰ درصد شرایط پیشین است.
عربستان نقش اصلی را در این بازیابی داشته است. صادرات نفت خام و میعانات این کشور در سپتامبر حدود ۴.۲ میلیون بشکه در روز نسبت به اوت افزایش یافت و به نزدیک ۶.۶ میلیون بشکه در روز رسید.
این افزایش عرضه از یک سو مانع جهش شدیدتر نفت شده، اما از سوی دیگر هنوز نمی‌توان آن را به معنای بازگشت کامل بازار به شرایط عادی دانست.
تنگه هرمز همچنان بزرگ‌ترین ریسک قیمت نفت است
پریانکا ساچدوا، مدیر تحلیل بازار شرکت فیلیپ نووا، معتقد است افزایش صادرات منطقه نشان می‌دهد تولیدکنندگان توانسته‌اند با استفاده از مسیرهای جایگزین و تغییرات لجستیکی، جریان نفت را حفظ کنند؛ اما افزایش دوباره حملات به نفتکش‌ها نشان می‌دهد شرایط هنوز عادی نشده است.
گزارش‌های کشتیرانی نیز این نگرانی را تأیید می‌کنند. در هفته نخست اکتبر دست‌کم هفت مورد حمله به نفتکش‌ها گزارش شده و مؤسسات امنیت دریایی نسبت به افزایش غیرقابل پیش‌بینی تهدیدها در اطراف تنگه هرمز هشدار داده‌اند. هرمز همچنان یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان است و حدود یک‌پنجم تجارت جهانی نفت و LNG به این مسیر وابسته است.
بنابراین ممکن است نفت از نظر فیزیکی از منطقه خارج شود، اما هزینه رساندن همان بشکه نفت به مشتری به‌شدت افزایش یافته باشد؛ موضوعی که یکی از تفاوت‌های مهم بحران فعلی با شوک‌های سنتی عرضه است.
انفجار هزینه حمل نفت؛ روزانه ۱.۲ میلیون دلار برای یک نفتکش
شاید مهم‌ترین عامل پنهان در قیمت فعلی نفت، جهش بی‌سابقه کرایه نفتکش‌ها باشد.
طبق داده‌های مورد استناد رویترز، هزینه روزانه اجاره یک نفتکش غول‌پیکر VLCC برای مسیر خلیج فارس به چین به بیش از ۱.۲ میلیون دلار در روز رسیده است؛ در حالی که این رقم در ابتدای سال حدود ۳۰ هزار دلار در روز بود.
در نتیجه سهم هزینه حمل‌ونقل از قیمت نفت تحویلی که پیش‌تر حدود ۳ درصد بود، اکنون در برخی مسیرها به حدود ۲۷ درصد رسیده است.
همین هزینه‌ها باعث شده عربستان برای حفظ مشتریان آسیایی، قیمت رسمی فروش نفت خود برای نوامبر را به شکل غیرمنتظره‌ای کاهش دهد. آرامکو قیمت برخی گریدهای نفتی برای آسیا را تا ۵ دلار در هر بشکه پایین آورده؛ اقدامی که تحلیلگران آن را تا حدی جبران هزینه فوق‌العاده بالای حمل می‌دانند.
به بیان ساده، مشکل امروز بازار نفت فقط «وجود یا نبود بشکه نفت» نیست؛ رساندن آن بشکه به پالایشگاه مقصد نیز به یک چالش پرهزینه تبدیل شده است.
آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه‌ای G7 قیمت نفت را پایین می‌آورد؟
کشورهای گروه هفت برای مهار فشار قیمت انرژی توافق کرده‌اند ۱۰۰ میلیون بشکه نفت خام، گازوئیل و سایر فرآورده‌ها را از ذخایر اضطراری آزاد کنند.
براساس توافق اعلام‌شده، این آزادسازی به‌صورت هماهنگ و طی حدود چهار ماه انجام خواهد شد و بخش قابل‌توجهی از عرضه گازوئیل نیز قرار است در هفته‌های ابتدایی وارد بازار شود. کشورهای عضو همچنین متعهد شده‌اند از اعمال محدودیت بر صادرات انرژی میان خود خودداری کنند.
این تصمیم در کوتاه‌مدت می‌تواند بخشی از نگرانی بازار را کاهش دهد، به‌خصوص در بازار گازوئیل که کمبود عرضه آن جدی‌تر از نفت خام است.
اما ۱۰۰ میلیون بشکه در مقایسه با حجم مصرف روزانه جهانی نفت چندان بزرگ نیست و اگر اختلال‌های منطقه‌ای ادامه پیدا کند، اثر آن بیشتر نقش یک مُسکن موقت خواهد داشت تا راه‌حل ساختاری.
هشدار آرامکو؛ ذخایر جهانی نفت به منطقه خطر رسیده است
هشدار امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، یکی دیگر از عواملی است که مانع خوش‌بینی بیش از حد معامله‌گران شده است.
ناصر در مجمع هوش انرژی لندن اعلام کرد ذخایر جهانی نفت که در آغاز بحران حدود ۱۰ میلیارد بشکه برآورد می‌شد، اکنون به کمتر از ۶ میلیارد بشکه کاهش یافته و تنها بخش کوچکی از این ذخایر از نظر عملیاتی به‌راحتی قابل استفاده است.
برآورد آرامکو نشان می‌دهد حدود ۳ میلیارد بشکه عرضه نفت در جریان بحران از دست رفته و بیش از یک میلیارد بشکه از ذخایر برای جبران کسری برداشت شده است. حتی اگر شرایط تنگه هرمز عادی شود، بازسازی ذخایر جهانی ممکن است تا دو سال زمان ببرد.
این موضوع می‌تواند کف قیمتی نفت را در ماه‌های آینده بالاتر نگه دارد؛ زیرا بازار در صورت وقوع یک شوک جدید، ذخیره احتیاطی بسیار کمتری برای واکنش در اختیار خواهد داشت.
پیش‌بینی قیمت نفت؛ برنت بالای ۱۰۰ دلار می‌ماند؟
در کوتاه‌مدت بازار نفت احتمالاً میان دو سناریو در نوسان خواهد بود.
در سناریوی نزولی، افزایش پایدار صادرات عربستان و دیگر تولیدکنندگان خلیج فارس، ورود ذخایر اضطراری G7 و کاهش تنش در مسیرهای دریایی می‌تواند برنت را بار دیگر به زیر محدوده ۱۰۰ دلار هدایت کند.
اما سناریوی صعودی همچنان قدرتمند است. هر حمله تازه به نفتکش‌ها، اختلال در هرمز یا باب‌المندب، آسیب به زیرساخت نفتی عربستان یا افزایش دوباره هزینه بیمه و کشتیرانی می‌تواند به‌سرعت «پریمیوم ریسک ژئوپلیتیکی» را به قیمت نفت بازگرداند.
حتی مدیران بزرگ صنعت نفت نیز نسبت به بازگشت سریع شرایط عادی خوش‌بین نیستند. رئیس کونوکو فیلیپس معتقد است کف بلندمدت قیمت نفت آمریکا ممکن است به محدوده ۷۰ دلار رسیده باشد و آثار بحران فعلی بر تقاضا و عرضه جهانی می‌تواند تا سال‌های ۲۰۲۸ و ۲۰۲۹ ادامه داشته باشد.
بازار نفت وارد مرحله تازه‌ای شده است
آنچه بازار نفت اکتبر ۲۰۲۶ را متفاوت می‌کند، این است که مسئله دیگر صرفاً کمبود تولید نیست. نفت وجود دارد و حتی صادرات خلیج فارس در برخی روزهای سپتامبر از سطح پیش از جنگ عبور کرده، اما حمل آن گران‌تر، پرریسک‌تر و پیچیده‌تر شده است.
به همین دلیل آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه ذخایر اضطراری می‌تواند برای مدتی قیمت‌ها را آرام کند، اما تا زمانی که امنیت پایدار به تنگه هرمز و مسیرهای اصلی کشتیرانی بازنگردد و ذخایر جهانی دوباره تقویت نشود، احتمال ماندگاری نفت در محدوده‌های بالا همچنان جدی است.
در چنین بازاری، مرز ۱۰۰ دلار برای برنت بیش از آنکه یک سقف قطعی باشد، به نقطه‌ای تبدیل شده که هر خبر امنیتی یا لجستیکی می‌تواند نفت را بار دیگر به بالا یا پایین آن پرتاب کند.
