کالابرگ ۱.۵ میلیون تومانی در راه است؟ / جزئیات افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار یارانه‌بگیران
اعتبار فعلی کالابرگ برای هر فرد یک میلیون تومان است. مرحله اخیر کالابرگ نیز با همین اعتبار شارژ شده و اعتبار شهریور تا پایان مهرماه قابلیت استفاده دارد.
رنجبر پیش‌تر اعلام کرده بود دولت افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار را برای بخشی از مشمولان بررسی می‌کند و قرار نیست لزوماً میزان افزایش برای همه افراد یکسان باشد. بنابراین اگر برای یک فرد سقف افزایش ۵۰۰ هزار تومان اعمال شود، اعتبار او از یک میلیون تومان فعلی به ۱.۵ میلیون تومان خواهد رسید.
اما این نکته اهمیت زیادی دارد: یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان هنوز مبلغ نهایی و عمومی کالابرگ برای همه یارانه‌بگیران نیست.
سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، روز ۸ مهر اعلام کرد حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت اعتبار اضافه شناسایی شده‌اند و رقم نهایی افزایش پس از تعیین منابع و تأمین بودجه از سوی سازمان برنامه و بودجه مشخص خواهد شد. او گفته است دولت امیدوار است افزایش برای هر فرد حداقل ۳۰۰ هزار تومان باشد.
چه کسانی کالابرگ بیشتری می‌گیرند؟
یکی از تغییرات مهم در سازوکار جدید، استفاده گسترده‌تر از داده‌های اقتصادی خانوارها برای شناسایی مشمولان است.
به گفته سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، تعیین افراد واجد شرایط با همکاری وزارت اقتصاد و سازمان امور مالیاتی انجام می‌شود و مجموعه‌ای از شاخص‌ها برای شناسایی خانوارهای برخوردار و کم‌برخوردار مورد استفاده قرار خواهد گرفت. رنجبر گفته است همین داده‌ها هم برای حذف برخی افراد پردرآمد و هم برای تعیین افرادی که باید اعتبار بیشتری دریافت کنند به کار گرفته می‌شود.
وزیر اقتصاد نیز گفته حدود ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر با سطح درآمدی پایین‌تر و فاقد برخی دارایی‌ها از جمله ملک یا خودرو در گروه هدف اولیه افزایش اعتبار قرار گرفته‌اند.
در نتیجه، جهت‌گیری فعلی طرح به سمت پرداخت هدفمندتر اعتبار اضافی به خانوارهای ضعیف‌تر است، نه افزایش یکسان کالابرگ برای تمام افرادی که اکنون مشمول طرح هستند.
نقش سازمان امور مالیاتی در تعیین یارانه‌بگیران چیست؟
ورود اطلاعات سازمان امور مالیاتی به فرآیند شناسایی خانوارها می‌تواند دقت ارزیابی تمکن اقتصادی را افزایش دهد. اطلاعات درآمدی، دارایی‌ها و سایر داده‌های ثبتی در کنار پایگاه رفاه ایرانیان می‌تواند تصویر کامل‌تری از وضعیت اقتصادی خانوار ارائه دهد.
رنجبر نیز تأکید کرده است که در جلسات اخیر، داده‌های دقیق‌تری از سازمان امور مالیاتی در اختیار فرآیند شناسایی قرار گرفته و قرار است شاخص‌های جدید در حذف پردرآمدها و تعیین دریافت‌کنندگان اعتبار اضافی نقش داشته باشند. او پیش‌تر گفته بود برنامه‌ریزی‌ها برای اجرای مراحل مرتبط با طرح تا حوالی ۱۵ مهر انجام شده است.
با این حال، حذف یارانه یا کالابرگ یک خانوار باید بر اساس شاخص‌های رسمی و سازوکارهای قانونی انجام شود و اعلام یک رقم کلی درباره تعداد افرادی که قرار است حذف شوند، به معنای حذف قطعی همه آن افراد نیست.
آیا ۱۵ میلیون یارانه‌بگیر حذف می‌شوند؟
در اظهارات تازه سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، تأمین بخشی از منابع از محل حذف افرادی با تمکن مالی بالاتر مطرح شده است. رنجبر از هدف‌گذاری برای حذف جمعیتی از برخورداران و انتقال منابع به گروه‌های نیازمندتر سخن گفته است.
با این حال، در تازه‌ترین اعلام رسمی وزیر اقتصاد درباره افزایش کالابرگ، تمرکز اصلی بر شناسایی ۴۰ تا ۴۴ میلیون نفر برای دریافت اعتبار بیشتر بوده و رقم نهایی منابع و تعداد حذف‌شدگان هنوز به‌عنوان یک تصمیم نهایی دولتی اعلام نشده است.
بنابراین مطرح شدن عددهایی مانند ۱۵ میلیون نفر را باید فعلاً در چارچوب برنامه شناسایی و پالایش مشمولان دید، نه اینکه همه این افراد در حال حاضر به‌طور قطعی از فهرست یارانه خارج شده باشند.
منابع کالابرگ ۱.۵ میلیون تومانی از کجا می‌آید؟
تأمین منابع، مهم‌ترین مسئله پیش روی افزایش اعتبار است.
سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس گفته است دولت برای تأمین منابع به صرفه‌جویی، حذف برخی افراد پردرآمد و سایر ظرفیت‌های درآمدی متکی خواهد بود و از نظر او اجرای افزایش اعتبار الزاماً به مصوبه جدید مجلس نیاز ندارد.
وزیر اقتصاد اما صریح‌تر اعلام کرده است رقم نهایی زمانی مشخص می‌شود که سازمان برنامه و بودجه میزان منابع قابل تأمین را تعیین کند.
این تفاوت ظریف اهمیت زیادی دارد؛ زیرا افزایش ۳۰۰ هزار تومانی برای ده‌ها میلیون نفر، ماهانه بار مالی قابل توجهی ایجاد می‌کند و اگر افزایش برای بخشی از مشمولان به ۵۰۰ هزار تومان برسد، هزینه اجرای طرح بیشتر خواهد شد.
به همین دلیل، تا پیش از اعلام رسمی دولت نباید رقم ۱.۵ میلیون تومان را مبلغ قطعی همه کالابرگ‌های مهر یا ماه‌های آینده تلقی کرد.
افزایش حقوق کارکنان دولت در نیمه دوم سال چه شد؟
در کنار موضوع کالابرگ، رنجبر از پیگیری مجلس برای افزایش حقوق کارکنان و بهبود وضعیت بازنشستگان سخن گفته و تأکید کرده است کمیسیون اجتماعی به‌دنبال راهکارهایی برای ترمیم قدرت خرید حقوق‌بگیران است.
اما در این بخش یک نکته مهم وجود دارد: موضع رسمی دولت هنوز با خبر افزایش قریب‌الوقوع حقوق متفاوت است.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، روز ۷ مهر اعلام کرد در شرایط فعلی دولت تصمیمی برای افزایش حقوق کارکنان دولت نگرفته است و به دلیل محدودیت منابع پایدار، اولویت فعلی دولت تخصیص منابع به حمایت‌های معیشتی و کالابرگ است.
بنابراین اظهارات نمایندگان مجلس درباره ترمیم حقوق را در حال حاضر باید به‌عنوان پیگیری و پیشنهاد در دست بررسی تلقی کرد و نه مصوبه اجرایی یا ابلاغ‌شده.
وضعیت بازنشستگان و متناسب‌سازی حقوق
موضوع دیگر، افرادی هستند که به گفته رنجبر از اجرای متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان سهم ناچیزی دریافت کرده یا عملاً بهره‌ای نبرده‌اند. کمیسیون اجتماعی در حال پیگیری راهکارهایی برای جبران وضعیت این گروه است.
اصل مرحله سوم متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان در بودجه ۱۴۰۵ پیش‌بینی شده بود.
اما بسته جدید حمایتی یا افزایش اضافی برای گروه‌هایی که مورد اشاره سخنگوی کمیسیون اجتماعی قرار گرفته‌اند، تا زمان تصویب در دولت و ابلاغ رسمی، نباید به‌عنوان افزایش قطعی حقوق در نظر گرفته شود.
کالابرگ ۱.۵ میلیونی از چه زمانی اجرا می‌شود؟
طبق اظهارات قبلی رنجبر، هدف این بود که فرآیند افزایش اعتبار و شناسایی مشمولان تا ۱۵ مهرماه به مرحله اجرا برسد.
سخنگوی دولت نیز پیش‌تر از افزایش اعتبار برای دست‌کم بخشی از مردم از نیمه مهر سخن گفته بود و وزیر اقتصاد نیز کف افزایش را ۳۰۰ هزار تومان عنوان کرده است.
با این حال، تا امروز جمعه ۱۰ مهر ۱۴۰۵، آخرین اعلام وزیر اقتصاد همچنان این است که رقم نهایی و منابع طرح باید مشخص شود. بنابراین سناریوی فعلی را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد: افزایش کالابرگ در دستور کار و اصل افزایش حداقل ۳۰۰ هزار تومانی مطرح است؛ سقف ۵۰۰ هزار تومان برای برخی مشمولان می‌تواند اعتبار آنها را به ۱.۵ میلیون تومان برساند، اما مشمولان دقیق و رقم نهایی هنوز نیازمند اعلام رسمی دولت هستند.
کالابرگ بیشتر؛ آیا قدرت خرید خانوار جبران می‌شود؟
هدف اصلی طرح کالابرگ حفظ قدرت خرید کالاهای اساسی است. رنجبر نیز گفته است تورم باعث شده اعتبار یک میلیون تومانی فعلی نتواند قدرت خرید مورد انتظار هنگام طراحی طرح را به‌طور کامل حفظ کند.
افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی می‌تواند بخشی از این فاصله را جبران کند، اما اثر واقعی آن به قیمت مواد غذایی در زمان اجرا بستگی دارد. اگر هزینه کالاهای اساسی همزمان افزایش پیدا کند، بخشی از ارزش واقعی افزایش اعتبار از بین خواهد رفت.
در نتیجه، مهم‌ترین خبر برای خانوارهای یارانه‌بگیر در روزهای آینده فقط رقم افزایش کالابرگ نیست؛ بلکه باید مشخص شود چه کسانی مشمول رقم ۱.۵ میلیون تومان می‌شوند، منابع آن چگونه تأمین می‌شود و اولین شارژ با مبلغ جدید دقیقاً چه زمانی انجام خواهد شد.
