قیمت برنج ایرانی امروز ۹ مهر ۱۴۰۵؛ کیسه ۱۰ کیلویی به ۵.۵ میلیون رسید / چرا فصل برداشت برنج را ارزان نکرد؟

براساس تازه‌ترین فهرست منتشرشده از بازار خرده‌فروشی، قیمت چهار نمونه پرتقاضای برنج ایرانی به این شرح است:

به این ترتیب، فاصله ارزان‌ترین و گران‌ترین محصول این فهرست در یک کیسه ۱۰ کیلویی به بیش از یک میلیون و ۱۱۰ هزار تومان می‌رسد.

این اختلاف فقط ناشی از نوع رقم برنج نیست؛ برند، محل کشت، کیفیت سورت، درصد شکستگی، عطر، کشت اول یا دوم بودن و شیوه بسته‌بندی نیز می‌تواند قیمت نهایی را تغییر دهد.

برنج کشت دوم کیلویی ۵۵۰ هزار تومان شد

گران‌ترین محصول در این فهرست، برنج کشت دوم آقاجانیان است که قیمت هر کیلو آن به حدود ۵۵۰ هزار تومان می‌رسد.

این عدد با دامنه کلی بازار کشت دوم در روزهای اخیر نیز همخوانی دارد. در گزارش ششم مهر، برنج کشت دوم کارخانه‌ای حدود ۵۴۰ هزار تومان و نوع فوق ممتاز آن حدود ۵۹۰ هزار تومان برای هر کیلو قیمت‌گذاری شده بود.

بنابراین قیمت ۵۵۰ هزار تومانی امروز را نمی‌توان یک نرخ کاملاً استثنایی دانست؛ دست‌کم در بخش برنج‌های کشت دوم مرغوب، بازار طی روزهای اخیر در همین محدوده حرکت کرده است.

هاشمی همچنان یکی از گران‌ترین برنج‌های بازار است

هاشمی گیلان نیز با قیمت بیش از پنج میلیون و ۲۷۶ هزار تومان برای ۱۰ کیلو در بخش بالای بازار قرار دارد.

بررسی نرخ‌های عرضه مستقیم در گیلان نیز نشان می‌دهد برنج هاشمی در ۹ مهر، بسته به کیفیت و حجم سفارش، در محدوده حدود ۴۵۵ تا ۵۳۳ هزار تومان برای هر کیلو عرضه شده است.

این مقایسه نشان می‌دهد قیمت ۵۲۷ هزار و ۶۰۰ تومانی محصول مورد بررسی، نزدیک به بخش بالایی دامنه هاشمی مرغوب است.

اما نکته مهم این است که عنوان «هاشمی» به‌تنهایی برای مقایسه قیمت کافی نیست. امروز در بازار محصولات مختلفی با همین نام اما کیفیت، منطقه کشت، درصد خلوص و بسته‌بندی متفاوت وجود دارد و همین مسئله می‌تواند فاصله چند ده یا حتی چند صد هزار تومانی میان قیمت هر کیلو ایجاد کند.

چرا برنج با وجود افزایش تولید ارزان نشد؟

شاید مهم‌ترین سؤال بازار همین باشد.

مجید آنجفی، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، در ۱۸ شهریور اعلام کرد تولید برنج امسال حدود ۱۶ درصد افزایش یافته است. طبق همان گزارش، بیش از ۹۰ درصد محصول تا آن تاریخ برداشت شده و تولید کل کشور بین دو تا ۲.۲ میلیون تن برآورد شده است. سطح زیرکشت نیز حدود ۱۰ درصد افزایش یافته بود.

از نظر تئوری، افزایش عرضه باید فشار کاهشی بر قیمت ایجاد کند.

اما بازار خرده‌فروشی فقط به حجم تولید شلتوک وابسته نیست. فاصله میان مزرعه تا قفسه فروشگاه شامل هزینه خشک‌کنی، تبدیل شلتوک به برنج سفید، سورتینگ، افت وزنی، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، انبارداری، سود عمده‌فروش و خرده‌فروش است.

در نتیجه ممکن است تولید در مزرعه افزایش یابد، اما رشد سایر هزینه‌ها مانع از کاهش متناسب قیمت مصرف‌کننده شود.

دلار چقدر در قیمت برنج ایرانی اثر دارد؟

برنج ایرانی یک کالای تولید داخل است، بنابراین برخلاف موبایل یا خودرو وارداتی، نمی‌توان تمام رشد قیمت آن را مستقیماً به دلار نسبت داد.

با این حال نرخ ارز به‌صورت غیرمستقیم روی بخشی از هزینه‌ها اثر دارد.

ماشین‌آلات کشاورزی، قطعات، کود و برخی نهاده‌ها، مواد بسته‌بندی، کرایه حمل و هزینه جایگزینی سرمایه می‌توانند از تورم عمومی و تغییر نرخ ارز تأثیر بگیرند.

از طرف دیگر، زمانی که سطح عمومی قیمت کالاها بالا می‌رود، کشاورز و فروشنده نیز محصول خود را با توجه به هزینه جایگزینی و تورم مورد انتظار قیمت‌گذاری می‌کنند.

بنابراین دلار یکی از متغیرهای اثرگذار است، اما نسبت دادن کل گرانی برنج داخلی به نرخ ارز ساده‌سازی بیش از حد مسئله خواهد بود.

واردات برنج هم امسال در فصل برداشت ممنوع نشد

عامل دیگری که theoretically باید به تعدیل بازار کمک کند، سیاست واردات است.

در تیرماه، وزارت جهاد کشاورزی ممنوعیت سنتی ترخیص برنج خارجی در فصل برداشت را برای سال ۱۴۰۵ لغو کرد. در سال‌های معمول، واردات از ابتدای مرداد تا پایان آبان محدود می‌شد، اما امسال تصمیم گرفته شد امکان ترخیص برنج وارداتی در همین بازه نیز وجود داشته باشد.

هدف چنین تصمیمی افزایش عرضه و کمک به تنظیم بازار است.

با این حال برنج خارجی و برنج مرغوب ایرانی کاملاً جانشین یکدیگر نیستند. خانوارهایی که مشخصاً به دنبال هاشمی، طارم یا کشت دوم شمال هستند ممکن است حتی با افزایش عرضه برنج پاکستانی یا هندی همچنان همان محصول داخلی را خریداری کنند.

به همین دلیل واردات بیشتر می‌تواند در بازار عمومی برنج اثر کاهنده داشته باشد، اما الزاماً قیمت ارقام ممتاز داخلی را به همان نسبت پایین نمی‌آورد.

شیرودی و عنبربو؛ جایگزین ارزان‌تر هاشمی؟

افزایش شدید قیمت ارقام ممتاز باعث شده برنج‌های میان‌رده دوباره مورد توجه قرار گیرند.

در فهرست امروز، شیرودی پارس گوهر کیلویی حدود ۴۳۹ هزار تومان و عنبربو عزیزان حدود ۴۴۸ هزار تومان تمام می‌شود؛ یعنی هر کیلو تقریباً ۸۰ تا ۱۱۰ هزار تومان ارزان‌تر از نمونه‌های هاشمی و کشت دوم همین فهرست است.

در یک خرید ۱۰ کیلویی، این تفاوت به حدود ۸۰۰ هزار تا بیش از یک میلیون تومان می‌رسد.

برای خانواری که مصرف ماهانه برنج بالایی دارد، همین اختلاف می‌تواند دلیل مهمی برای حرکت از ارقام ممتاز شمال به سمت شیرودی، فجر، ندا یا عنبربو باشد.

البته کیفیت پخت، عطر و میزان قدکشیدن این ارقام یکسان نیست و انتخاب نهایی به ذائقه مصرف‌کننده بستگی دارد.

همه برنج‌های بازار ۵۰۰ هزار تومان نیستند

یکی از نکاتی که در تفسیر جدول قیمت امروز باید رعایت شود، تفاوت «محصول برنددار» با متوسط کل بازار است.

برای مثال یک پایگاه تخصصی فروش برنج در ۹ مهر نرخ شیرودی اعلا را حدود ۳۶۰ هزار تومان، فجر ممتاز را ۴۰۰ هزار تومان و عنبربو کامفیروز را حدود ۴۲۰ هزار تومان اعلام کرده است.

این اختلاف نشان می‌دهد قیمت‌های ۴.۳ تا ۵.۵ میلیون تومانی بسته‌های ۱۰ کیلویی را نباید به همه تولیدکنندگان و همه نقاط کشور تعمیم داد.

در بازار برنج، تفاوت کیفیت، برند، محل خرید و بسته‌بندی بسیار زیاد است و مصرف‌کننده ممکن است برای یک رقم مشابه با چند نرخ متفاوت روبه‌رو شود.

آیا برنج در مهر ارزان می‌شود؟

با توجه به افزایش تولید داخلی و باز بودن مسیر واردات، از سمت عرضه عواملی وجود دارند که می‌توانند مانع جهش بی‌وقفه قیمت شوند.

اما در سمت مقابل، هزینه‌های بالای تولید و توزیع و انتظارات تورمی نیز پابرجاست.

بنابراین فعلاً نشانه کافی برای پیش‌بینی یک کاهش شدید و عمومی در قیمت همه ارقام وجود ندارد.

محتمل‌تر این است که بازار میان محصولات مختلف تفکیک شود؛ ارقام ممتاز و کشت دوم به دلیل تقاضای خاص خود قیمت بالاتری حفظ کنند، در حالی که فشار قدرت خرید خانوارها تقاضا را به سمت شیرودی، فجر، ندا، عنبربو و نیم‌دانه سوق دهد.

این جابه‌جایی تقاضا می‌تواند بیش از کاهش اسمی قیمت‌ها، الگوی مصرف خانوار را تغییر دهد.

بازار برنج؛ محصول بیشتر اما قیمت همچنان بالا

تصویر بازار در ۹ مهر یک تناقض ظاهری دارد: تولید بیشتر شده، برداشت تقریباً به پایان رسیده و محدودیت فصلی واردات نیز کنار گذاشته شده، اما قیمت برنج مرغوب همچنان بالاست.

این تناقض نشان می‌دهد برای توضیح قیمت برنج نباید فقط به میزان محصول برداشت‌شده نگاه کرد.

هزینه تبدیل و توزیع، کیفیت و رقم برنج، فاصله مزرعه تا بازار، قدرت چانه‌زنی زنجیره فروش و تورم عمومی نیز بخش دیگری از معادله هستند.

امروز کشت دوم آقاجانیان با قیمت ۵.۵ میلیون تومان برای ۱۰ کیلو در صدر چهار محصول مورد بررسی قرار دارد و هاشمی گیلان نیز بیش از ۵.۲ میلیون تومان قیمت دارد.

در چنین شرایطی، فشار اصلی بر مصرف‌کننده احتمالاً نه با حذف کامل برنج از سبد غذایی، بلکه با کاهش مصرف ارقام ممتاز و حرکت به سمت گزینه‌های ارزان‌تر خود را نشان خواهد داد؛ تغییری که شاید مهم‌ترین پیام بازار برنج در آغاز نیمه دوم سال ۱۴۰۵ باشد.