درآمد ریالی شفن چه چیزی را پنهان می‌کند؟ فروش ۷۵ درصد و ارزآوری ۶۵ درصد پایین آمد
عملکرد پتروشیمی فن‌آوران در نیمه نخست ۱۴۰۵ نمونه قابل توجهی از فاصله میان «ارزش ریالی فروش» و «حجم واقعی عملیات» در شرکت‌های کالایی است. افزایش نرخ ارز، رشد قیمت محصولات و تغییر نرخ‌های فروش می‌تواند درآمد اسمی یک شرکت را در سطحی نگه دارد که در نگاه نخست از وقوع تغییر بزرگی در فعالیت آن حکایت نکند، اما بررسی مقدار تولید و فروش تصویر دیگری ارائه می‌دهد. در مورد «شفن»، این فاصله بسیار بزرگ است؛ تولید به کمتر از ۴۰ درصد دوره مشابه رسیده، مقدار فروش تقریباً به یک‌چهارم کاهش یافته و منابع ارزی نیز حدود یک‌سوم سال قبل شده است.
تولید از ۴۷۴ هزار تن به ۱۸۵ هزار تن رسید
پتروشیمی فن‌آوران در شش‌ماهه نخست دوره مشابه حدود ۴۷۴ هزار تن محصول تولید کرده بود. این عدد در نیمه نخست امسال به حدود ۱۸۵.۵ هزار تن رسیده است.
اختلاف دو دوره نزدیک به ۲۸۹ هزار تن است؛ به عبارت دیگر حجم تولید شرکت حدود ۶۱ درصد کاهش پیدا کرده است.
کاهش تولید در چنین ابعادی از آن جهت اهمیت دارد که فن‌آوران یک شرکت مبتنی بر فرآیند تولید پیوسته پتروشیمی است و حجم تولید یکی از مهم‌ترین شاخص‌های سنجش سطح واقعی فعالیت آن محسوب می‌شود.
شهریور نیز هنوز فاصله قابل توجهی با سال قبل نشان می‌دهد. تولید شرکت در این ماه حدود ۴۴.۴ هزار تن بوده، در حالی که شهریور سال گذشته بیش از ۱۰۵ هزار تن محصول تولید شده بود. بنابراین حتی در آخرین ماه نیمه نخست نیز تولید حدود ۵۸ درصد کمتر از دوره مشابه بوده است.
فروش شفن تقریباً به یک‌چهارم رسید
کاهش مقدار فروش از افت تولید نیز شدیدتر بوده است.
حجم فروش شش‌ماهه پتروشیمی فن‌آوران از حدود ۴۳۳ هزار تن به حدود ۱۰۸ هزار تن کاهش یافته است. به این ترتیب مقدار فروش تقریباً ۷۵ درصد پایین آمده است.
اگر این ارقام را ساده کنیم، «شفن» در نیمه نخست سال گذشته به ازای هر چهار تن محصولی که می‌فروخت، امسال تقریباً یک تن فروخته است.
در شهریور نیز مقدار فروش نسبت به شهریور سال قبل حدود ۵۷ درصد پایین‌تر گزارش شده است.
این اعداد برای تحلیل کیفیت درآمد شرکت اهمیت دارند. رشد قیمت می‌تواند ارزش ریالی هر تن فروش را افزایش دهد، اما نمی‌تواند واقعیت کاهش حجم محصول فروخته‌شده را تغییر دهد.
وقتی متانول بیش از سه برابر گران می‌شود
یکی از متغیرهایی که اجازه نداده افت مقدار فروش با همان شدت در ارقام ریالی دیده شود، افزایش شدید نرخ محصولات است.
برای نمونه، نرخ متانول صادراتی از حدود ۱۸.۳ میلیون تومان برای هر تن به حدود ۶۶.۷ میلیون تومان رسیده است.
یعنی نرخ فروش هر تن متانول صادراتی بیش از سه برابر شده است.
در چنین شرایطی، حتی اگر شرکت حجم بسیار کمتری محصول بفروشد، ارزش ریالی حاصل از همان فروش می‌تواند بخش قابل توجهی از افت مقداری را جبران کند.
به همین دلیل در اقتصاد تورمی، مقایسه صرف درآمد ریالی دو دوره ممکن است برای سنجش رشد واقعی یک بنگاه صنعتی کافی نباشد. باید همزمان مقدار تولید، حجم فروش، نرخ محصولات و هزینه نهاده‌های تولید بررسی شود.
برای «شفن»، مقایسه این متغیرها نشان می‌دهد موتور اصلی تغییر ارقام ریالی، افزایش نرخ بوده و نه افزایش فعالیت عملیاتی.
ارزآوری ۶۵ درصد کاهش یافت
شاخص دیگری که تصویر افت فعالیت را تکمیل می‌کند، منابع ارزی شرکت است.
پتروشیمی فن‌آوران در دوره مشابه سال قبل حدود ۶۷ میلیون دلار منابع ارزی گزارش کرده بود. این عدد در شش‌ماهه ۱۴۰۵ به حدود ۲۳.۱۵ میلیون دلار رسیده است.
به این ترتیب منابع ارزی شرکت حدود ۴۴ میلیون دلار کاهش یافته؛ معادل افتی نزدیک به ۶۵.۵ درصد.
این عدد از آن جهت اهمیت دارد که برخلاف درآمد ریالی، تحت تأثیر مستقیم تبدیل دلار با نرخ‌های ریالی بالاتر قرار نمی‌گیرد و می‌تواند زاویه دیگری از تغییر مقیاس فعالیت صادراتی شرکت ارائه کند.
البته کاهش منابع ارزی الزاماً معادل کاهش دقیق صادرات همان دوره نیست و زمان وصول مطالبات و جریان دریافت ارز نیز می‌تواند بر این عدد اثر بگذارد؛ با این حال افت بیش از ۶۵ درصدی آن در کنار سقوط تولید و فروش مقداری، سیگنال قابل توجهی است.
خوراک شفن بیش از نصف شد
یکی از مهم‌ترین دلایل افت تولید را می‌توان در سمت خوراک جست‌وجو کرد.
حجم گاز خوراک پتروشیمی فن‌آوران در شش‌ماهه نخست امسال بیش از ۵۲ درصد کاهش یافته است.
در شهریور نیز شرکت حدود ۳۵.۳ میلیون مترمکعب گاز خوراک دریافت کرده؛ در حالی که این رقم در شهریور سال گذشته حدود ۶۶.۱ میلیون مترمکعب بود. یعنی خوراک ماهانه حدود ۴۶.۵ درصد کمتر شده است.
این کاهش نشان می‌دهد بخش مهمی از افت تولید شرکت را باید در محدودیت دسترسی به ماده اولیه مورد نیاز جست‌وجو کرد. بنابراین نمی‌توان صرفاً از کاهش تولید، نتیجه‌ای درباره عملکرد مدیریتی شرکت گرفت.
اما داستان خوراک یک بخش دیگر هم دارد.
خوراک نصف شد؛ هزینه تقریباً ثابت ماند
با کاهش بیش از نصف حجم گاز خوراک، انتظار می‌رود هزینه کل خوراک نیز کاهش محسوسی پیدا کند؛ اما در صورت عملکرد منتشرشده چنین اتفاقی دیده نمی‌شود.
هزینه گاز خوراک شرکت در دوره مشابه حدود ۳.۷۲ همت بوده است. در نیمه نخست امسال این رقم حدود ۳.۷۸ همت گزارش شده است.
یعنی حجم خوراک بیش از نصف کاهش یافته، اما هزینه گاز نه‌تنها نصف نشده، بلکه در مجموع تقریباً در همان سطح سال گذشته باقی مانده است.
دلیل اصلی را باید در نرخ گاز جست‌وجو کرد.
نرخ گاز خوراک در شهریور سال گذشته حدود ۹ هزار و ۳۰۰ تومان برای هر مترمکعب گزارش شده بود؛ در شهریور امسال این عدد از ۳۱ هزار تومان عبور کرده است.
در نتیجه افزایش نرخ تقریباً تمام اثر کاهش حجم مصرف بر هزینه کل را خنثی کرده است.
فشار از دو طرف
ترکیب این دو اتفاق برای «شفن» اهمیت ویژه‌ای دارد.
از یک طرف، شرکت خوراک کمتری دریافت کرده و در نتیجه امکان تولید و فروش آن کاهش یافته است. از طرف دیگر، نرخ هر واحد خوراک به اندازه‌ای افزایش یافته که هزینه کل گاز با وجود افت شدید حجم مصرف تقریباً پایین نیامده است.
این شرایط را می‌توان نوعی فشار دوطرفه بر عملیات دانست: کاهش دسترسی به خوراک در سمت حجم و افزایش قیمت خوراک در سمت هزینه.
البته برای تعیین اثر نهایی این وضعیت بر سود شرکت باید درآمد، قیمت محصولات، هزینه سایر مواد اولیه، هزینه‌های عملیاتی و سایر اقلام صورت سود و زیان نیز در کنار یکدیگر بررسی شوند.
به همین دلیل نمی‌توان صرفاً از این اعداد نتیجه گرفت که سودآوری شرکت به همان اندازه تولید کاهش یافته است.
افزایش نرخ محصول تا کجا می‌تواند افت تولید را جبران کند؟
در طرف مقابل این معادله، نرخ محصولات قرار دارد.
وقتی نرخ متانول صادراتی از حدود ۱۸ میلیون تومان به بیش از ۶۶ میلیون تومان در هر تن می‌رسد، افزایش قیمت می‌تواند بخش بزرگی از اثر افت مقدار فروش را در درآمد ریالی جذب کند.
اما اتکای بیشتر به نرخ یک ویژگی مهم دارد: شرکت برای حفظ ارزش فروش، بیش از گذشته به سطح قیمت محصولات وابسته می‌شود.
اگر تولید پایین باقی بماند و همزمان قیمت محصول نیز اصلاح شود، درآمد می‌تواند با فشار بیشتری مواجه شود. برعکس، اگر خوراک و تولید بازیابی شوند و نرخ محصولات همچنان در سطوح بالا باقی بماند، وضعیت درآمدی شرکت می‌تواند به سرعت تغییر کند.
بنابراین برای تحلیل دوره‌های بعد «شفن»، فقط یک متغیر کافی نیست و حداقل سه عامل باید همزمان رصد شوند: حجم خوراک، مقدار تولید و نرخ فروش محصولات.
چرا درآمد اسمی معیار کافی نیست؟
عملکرد فن‌آوران یک مثال مناسب برای نشان دادن محدودیت تحلیل شرکت‌های بورسی فقط بر مبنای مبلغ فروش است.
فرض کنید شرکتی قیمت محصول خود را سه برابر کند اما حجم فروش آن به یک‌سوم برسد. مبلغ فروش ممکن است تغییر چندانی نکند، در حالی که مقیاس واقعی عملیات شرکت به‌شدت کوچک شده است.
در «شفن» نیز نرخ برخی محصولات چند برابر شده، اما همزمان مقدار تولید ۶۱ درصد و فروش ۷۵ درصد کاهش یافته است.
به همین دلیل، بررسی مقدار فروش در کنار مبلغ فروش تصویر دقیق‌تری از وضعیت شرکت ارائه می‌دهد.
این مسئله در محیط تورمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا افزایش عمومی قیمت‌ها می‌تواند باعث رشد یا ثبات درآمد اسمی حتی در شرکت‌هایی شود که حجم فعالیت واقعی آنها کاهش یافته است.
شهریور؛ شروع بازگشت یا ادامه فاصله؟
در شهریور نشانه‌هایی از فعالیت بهتر نسبت به برخی ماه‌های ضعیف‌تر سال وجود دارد و صادرات متانول نیز در عملکرد ماه دیده می‌شود، اما مقایسه سالانه همچنان فاصله بزرگی را نشان می‌دهد.
تولید شهریور حدود ۵۸ درصد و مقدار فروش حدود ۵۷ درصد کمتر از شهریور سال گذشته بوده است.
بنابراین برای صحبت از بازگشت پایدار عملیات، یک ماه بهبود نسبی کافی نیست. داده‌های مهر، آبان و ماه‌های بعد مشخص خواهند کرد که آیا تأمین خوراک به وضعیت عادی نزدیک شده یا سطح پایین‌تر تولید ادامه خواهد یافت.
این مسئله برای فن‌آوران اهمیت مضاعف دارد، زیرا بازیابی تولید می‌تواند در شرایط نرخ‌های بالاتر محصولات، اثر بسیار متفاوتی بر درآمد شرکت ایجاد کند.
شفن در نیمه دوم سال زیر ذره‌بین
کارنامه نیمه نخست پتروشیمی فن‌آوران را می‌توان با چهار عدد خلاصه کرد: افت ۶۱ درصدی تولید، کاهش ۷۵ درصدی مقدار فروش، افت ۶۵.۵ درصدی منابع ارزی و کاهش بیش از ۵۲ درصدی خوراک گاز.
در مقابل، افزایش شدید نرخ محصولات باعث شده تصویر درآمد ریالی به اندازه این شاخص‌های مقداری ضعیف نباشد.
همزمان نرخ گاز نیز افزایش یافته و باعث شده شرکتی که کمتر از نصف دوره مشابه خوراک دریافت کرده، تقریباً همان هزینه قبلی را برای گاز ثبت کند.
بنابراین مسئله اصلی «شفن» در نیمه دوم سال فقط قیمت متانول نیست. شرکت ابتدا باید بتواند خوراک کافی دریافت کند و تولید خود را به سطوح بالاتر بازگرداند.
اگر این اتفاق رخ دهد، نرخ‌های بالاتر فروش می‌توانند به کمک شرکت بیایند؛ اما اگر محدودیت خوراک ادامه پیدا کند، رشد اسمی قیمت محصولات همچنان بخشی از ضعف عملیات را در ارقام ریالی خواهد پوشاند.
برای همین شاید مهم‌ترین سؤال درباره عملکرد پتروشیمی فن‌آوران این باشد: وقتی تولید ۶۱ درصد، فروش ۷۵ درصد و منابع ارزی بیش از ۶۵ درصد کاهش یافته‌اند، ارقام ریالی فروش واقعاً چه مقدار از وضعیت عملیاتی «شفن» را نشان می‌دهند؟
