پایان بلاتکلیفی سهام عدالت نزدیک شد؟ جزئیات تصمیم بزرگ دولت برای سهامداران
سید علی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، در تازهترین اظهارات خود درباره آینده سهام عدالت اعلام کرده است که تنها مدت کوتاهی تا نهایی شدن دستورالعمل اجرایی دولت باقی مانده و انتظار میرود این فرآیند طی هفتههای آینده در دولت به پایان برسد. او تأکید کرده در تدوین این دستورالعمل تلاش شده حقوق تمام ذینفعان، چه سهامداران روش مستقیم و چه دارندگان سهام به روش غیرمستقیم، حفظ شود.
اهمیت این خبر از آن جهت است که مسئله سهام عدالت تنها به امکان فروش یک دارایی محدود نمیشود. نحوه مدیریت شرکتهای سرمایهگذاری استانی، ساختار مالکیت، چگونگی برگزاری مجامع، انتخاب مدیران، معاملات سهام شرکتهای استانی و سرنوشت سهام شرکتهای سرمایهپذیر همگی در این پرونده قرار گرفتهاند.
رئیس سازمان بورس نیز پیشتر گفته بود دستورالعمل در حال تدوین، یک دستورالعمل جامع است که هم اداره شرکتهای سرمایهگذاری استانی و هم معاملات سهام این شرکتها و سهام شرکتهای سرمایهپذیر را در بر میگیرد.
چرا تعیین تکلیف سهام عدالت اینقدر طولانی شد؟
پیچیدگی سهام عدالت را باید در تعداد بالای ذینفعان و ساختار چندلایه آن جستوجو کرد. بخشی از دارندگان سهام عدالت در جریان آزادسازی سالهای گذشته روش مستقیم را انتخاب کردند و بخشی دیگر همچنان سهامدار شرکتهای سرمایهگذاری استانی محسوب میشوند.
این تفاوت سبب شده است که هر تصمیم جدید درباره سهام عدالت، آثار متفاوتی برای دو گروه داشته باشد. دولت و شورای عالی بورس باید مدلی طراحی کنند که علاوه بر ایجاد امکان معامله، موجب تضییع حقوق یک گروه در برابر گروه دیگر نشود.
ابعاد مالی این پرونده نیز قابل توجه است. بر اساس آماری که در تیرماه ۱۴۰۵ منتشر شد، ارزش کل سبد سهام عدالت به حدود ۲۲۰۰ هزار میلیارد تومان رسیده بود که حدود ۸۴۰ هزار میلیارد تومان آن به سهامداران روش مستقیم و حدود ۱۳۶۰ هزار میلیارد تومان به شرکتهای سرمایهگذاری استانی و سهامداران روش غیرمستقیم مربوط میشد.
بنابراین نحوه آزادسازی یا بازگشایی معاملات چنین مجموعه بزرگی میتواند نه فقط برای صاحبان سهام عدالت، بلکه برای کل بازار سرمایه اهمیت داشته باشد.
بازگشایی سهام عدالت؛ آیا فروش سهام بهزودی آزاد میشود؟
یکی از مهمترین پرسشهای سهامداران این است که آیا اظهارات جدید وزیر اقتصاد به معنای نزدیک بودن زمان فروش سهام عدالت است؟
پاسخ فعلاً قطعی نیست.
نهایی شدن دستورالعمل اجرایی یک گام مهم در این مسیر محسوب میشود، اما هنوز نباید آن را معادل اعلام زمان رسمی فروش سهام عدالت دانست. در ماههای گذشته نیز شورای عالی بورس موضوع ساماندهی شرکتهای سرمایهگذاری استانی را پیگیری کرده بود و حتی برای برگزاری مجامع این شرکتها مهلت تعیین شد. در تیرماه، شورای عالی بورس شرکتهای استانی را موظف کرد ظرف سه هفته نسبت به برگزاری مجامع عمومی سنوات گذشته اقدام کنند.
در ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ نیز مدیرعامل بورس تهران از ادامه پیگیریها برای بازگشایی نمادهای شرکتهای سرمایهگذاری استانی سهام عدالت خبر داد؛ موضوعی که نشان میدهد مسئله بازگشت این نمادها به معاملات همچنان در دستور کار بازار سرمایه قرار دارد.
در نتیجه، میان «تصویب دستورالعمل ساماندهی» و «شروع فروش سهام» باید تفاوت قائل شد.
نگرانی بورس از عرضه سنگین سهام عدالت
یکی از مهمترین ملاحظات در آزادسازی سهام عدالت، نحوه ورود این دارایی بزرگ به چرخه معاملات است.
اگر امکان فروش بدون طراحی سازوکار مناسب فراهم شود، احتمال شکلگیری عرضه قابل توجه در برخی نمادهای بزرگ بورس وجود دارد. بخش مهمی از پرتفوی سهام عدالت را شرکتهای بزرگ و شاخصساز بازار تشکیل میدهند و به همین دلیل نحوه بازگشایی معاملات میتواند مستقیماً بر عرضه و تقاضای بازار تأثیر بگذارد.
به همین دلیل، انتظار میرود مدل نهایی آزادسازی بیش از آنکه بر فروش سریع متمرکز باشد، بر آزادسازی کنترلشده، افزایش نقدشوندگی و حفظ حقوق صاحبان سهام تمرکز کند.
ارزش روز برخی سبدهای متداول سهام عدالت نیز در تابستان امسال رشد قابل توجهی داشته است. برای نمونه، در ۹ شهریور ارزش برآوردی سبد ۴۹۰ هزار تومانی به بیش از ۱۱.۳ میلیون تومان رسیده بود.
البته ارزش روز پرتفوی با مبلغی که دارنده سهام در صورت فراهم شدن امکان فروش دریافت خواهد کرد، الزاماً یکسان نیست و به قیمت نمادها و سازوکار نهایی معاملات بستگی خواهد داشت.
اختلاف دولت و مجلس بر سر ساماندهی سهام عدالت چیست؟
بخش مهم دیگری از اظهارات وزیر اقتصاد به مذاکرات دولت و مجلس بازمیگردد. مدنیزاده گفته است در حالی که دولت در حال نهایی کردن دستورالعمل اجرایی خود است، مجلس نیز خواهان تهیه یک طرح جامع برای ساماندهی سهام عدالت شده و مذاکرات میان دو طرف ادامه دارد.
بنابراین یکی از متغیرهای تعیینکننده در هفتههای آینده این خواهد بود که چارچوب نهایی سهام عدالت صرفاً بر اساس دستورالعمل اجرایی دولت و شورای عالی بورس پیش برود یا تصمیمهای قانونی جدید مجلس نیز به این فرآیند اضافه شود.
این هماهنگی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تغییر مکرر مقررات میتواند بار دیگر فرآیند تعیین تکلیف شرکتهای استانی و معاملات سهام را به تعویق بیندازد.
سود سهام عدالت چه ارتباطی با ساماندهی دارد؟
موضوع «سود سهام عدالت» را نیز نباید با «آزادسازی و امکان فروش سهام عدالت» یکی دانست.
حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس، در ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده بود سود عملکرد سال ۱۴۰۳ سهام عدالت به طور کامل پرداخت شده و پرداخت سود عملکرد سال ۱۴۰۴ پس از برگزاری مجامع شرکتها و تجمیع سودهای مربوط امکانپذیر خواهد بود.
بنابراین فرآیند واریز سود بر اساس سودآوری و تقسیم سود شرکتهای موجود در سبد عدالت انجام میشود، در حالی که دستورالعمل جدید دولت بیشتر به ساختار مالکیت، اداره شرکتها و امکان معاملات مربوط است.
به بیان ساده، ممکن است واریز سود سهام عدالت ادامه پیدا کند، حتی اگر فروش کامل این سهام هنوز آزاد نشده باشد.
سهامداران عدالت در هفتههای آینده منتظر چه خبری باشند؟
مهمترین خبری که اکنون باید دنبال شود، تصویب و انتشار متن نهایی دستورالعمل ساماندهی سهام عدالت است. پس از انتشار این دستورالعمل مشخص خواهد شد که دولت برای سهامداران مستقیم و غیرمستقیم چه مدلی در نظر گرفته، تکلیف شرکتهای سرمایهگذاری استانی چه خواهد شد و بازگشایی معاملات بر اساس چه سازوکاری انجام میشود.
مرحله بعدی میتواند تعیین زمان اجرایی شدن دستورالعمل، تکمیل مجامع شرکتهای استانی و تصمیم درباره بازگشایی نمادها باشد.
بر این اساس، اعلام وزیر اقتصاد را میتوان نشانه ورود پرونده سهام عدالت به یکی از مهمترین مراحل تصمیمگیری در سالهای اخیر دانست، اما هنوز تاریخ رسمی و قطعی برای آزاد شدن فروش سهام عدالت اعلام نشده است.
برای میلیونها دارنده سهام، تفاوت اصلی زمانی رقم خواهد خورد که دستورالعمل نهایی از مرحله وعده و بررسی عبور کرده و جزئیات اجرایی آن رسماً منتشر شود. تا آن زمان، خبرهایی با عناوینی مانند «آزادسازی قطعی سهام عدالت» یا «شروع فوری فروش» که فاقد اعلام رسمی دولت، شورای عالی بورس یا سازمان بورس باشند، باید با احتیاط دنبال شوند.
