گوسفند ۶۳۵ هزار تومان ماند؛ ثبات دام زنده واقعی است یا بازار فقط در سقف قیمتی قفل شده؟
بر اساس تازهترین نرخهای اعلامشده، در تهران میانگین قیمت هر کیلو گوسفند زنده ۶۳۴ هزار تومان و گوساله زنده ۶۰۸ هزار تومان است.
در اصفهان نیز گوسفند زنده بهطور میانگین ۶۳۵ هزار تومان و گوساله ۶۰۹ هزار و ۲۵۰ تومان قیمت دارد.
در چهارمحالوبختیاری، نرخ گوسفند زنده حدود ۶۳۲ هزار و ۵۰۰ تومان و گوساله زنده ۶۰۸ هزار و ۵۰۰ تومان گزارش شده است.
فاصله قیمت میان این سه استان بسیار محدود است. در گوسفند، اختلاف بالاترین و پایینترین نرخ فقط حدود ۲۵۰۰ تومان در هر کیلو، یعنی کمتر از نیم درصد است. در گوساله نیز فاصلهها به حدود یکهزار تومان محدود میشود.
این همگرایی نشان میدهد دستکم در نرخهای اعلامی، بازار دام سبک و سنگین با شکاف منطقهای بزرگی روبهرو نیست.
آیا قیمت دام نسبت به هفته قبل واقعاً صفر درصد تغییر کرده است؟
بله؛ در تهران و اصفهان اعداد دقیقاً با نرخهای ۶ شهریور مطابقت دارند.
هفته قبل نیز گوسفند زنده تهران ۶۳۴ هزار تومان و گوساله ۶۰۸ هزار تومان بود. در اصفهان نیز گوسفند ۶۳۵ هزار تومان و گوساله ۶۰۹ هزار و ۲۵۰ تومان معامله میشد.
بنابراین درباره این دو استان میتوان از ثبات کامل هفتگی قیمت اسمی صحبت کرد.
اما باید میان «ثبات قیمت» و «تعادل همه عوامل بازار» تفاوت گذاشت.
اینکه نرخ دام یک هفته تغییر نکرده، بهتنهایی ثابت نمیکند هزینه نهاده، حملونقل، نگهداری یا نقدینگی دامداران نیز بدون تغییر بوده است. برای چنین نتیجهگیریای به دادههای مستقل هزینه تولید نیاز است.
آرامش بازار روی قیمتهای دوبرابری
مقایسه بلندمدت تصویر کاملاً متفاوتی میدهد.
در حوالی نیمه شهریور ۱۴۰۴، میانگین قیمت گوسفند زنده در کشور حدود ۳۱۵ هزار تومان و گوساله زنده حدود ۲۹۳ هزار تومان گزارش شده بود.
اگر همین ارقام را با نرخ امروز تهران مقایسه کنیم، گوسفند از حدود ۳۱۵ هزار تومان به ۶۳۴ هزار تومان رسیده؛ یعنی تقریباً ۱۰۱ درصد افزایش.
گوساله نیز از حدود ۲۹۳ هزار تومان به ۶۰۸ هزار تومان رسیده که رشد آن نزدیک ۱۰۸ درصد است.
پس بازار از نظر هفتگی آرام است، اما از منظر یکساله همچنان در ارتفاع قیمتی بسیار بالایی قرار دارد.
این تفاوت مهمی است که در گزارشهای روزانه بازار گاهی نادیده گرفته میشود: صفر بودن تغییرات یک هفته، لزوماً به معنی ارزان یا حتی عادی بودن قیمتها نیست.
چرا قیمت دام چند روز است تکان نمیخورد؟
سه عامل میتواند این سکون را توضیح دهد.
نخست، عرضه دام آماده کشتار در کوتاهمدت با شوک آشکاری مواجه نشده است. گزارش هفته گذشته نیز از ورود کافی دام سبک و سنگین به میادین و نبود کمبود فوری در بخش عرضه حکایت داشت.
دوم، دامنه قیمتی در استانهای مختلف بسیار فشرده شده است. وقتی اختلاف میان چند قطب تولید و مصرف کمتر از یک درصد باشد، فرصت آربیتراژ و جابهجایی شدید قیمت کاهش مییابد.
عامل سوم و شاید مهمتر، ضعف تقاضای نهایی برای گوشت قرمز است.
وقتی مصرفکننده توان خرید گوشت بالای دو میلیون تومان را ندارد، تقاضای کشتارگاه و عمدهفروش نیز نمیتواند بدون محدودیت بالا برود.
کاهش مصرف گوشت، ترمز پنهان قیمت دام
دادههای تازه انجمن صنایع خوراک دام، طیور و آبزیان نشان میدهد سرانه مصرف گوشت قرمز در ایران طی هفت سال حدود ۳۵ درصد کاهش یافته است.
سرانه مصرف از ۹.۳ کیلوگرم در سال ۱۳۹۷ به حدود ۶ کیلوگرم رسیده و همزمان قیمت گوشت چند برابر شده است.
دادههای بلندمدت بودجه خانوار نیز همین روند را نشان میدهند؛ مصرف سالانه گوشت دام در یک خانوار ایرانی از حدود ۶۷ کیلوگرم در سال ۱۳۸۰ به ۳۲ کیلوگرم در ۱۴۰۲ رسیده است.
این یعنی بخشی از «آرامش» بازار دام ممکن است نه حاصل رفاه و تعادل مطلوب، بلکه نتیجه این باشد که قیمتها به نقطهای رسیدهاند که خریدار نهایی دیگر ظرفیت تقاضای بالاتر ندارد.
در چنین بازاری، دامدار نمیتواند بهراحتی نرخ را بالا ببرد، چون کشتارگاه و قصاب با مشکل فروش روبهرو میشوند؛ از طرف دیگر کاهش شدید نرخ هم برای تولیدکنندهای که هزینه بالای خوراک و نگهداری دارد دشوار است.
نتیجه میتواند همان چیزی باشد که امروز میبینیم: بازار قفلشده در یک کانال باریک.
نهادههای دامی واقعاً باثبات شدهاند؟
گزارشهای روزهای اخیر از بازار نهاده نشان میدهند تغییرات روزانه برخی اقلام محدود بوده، اما نمیتوان از آن نتیجه گرفت که مسئله نهاده کاملاً حل شده است. گزارش ۱۲ شهریور نیز تنها از «تغییرات کم» قیمت نهادههای دامی نسبت به روز قبل خبر میدهد.
ایران سالانه حجم بالایی از ذرت، جو و کنجاله سویا را وارد میکند و بخش خوراک دام همچنان به ارز، حملونقل خارجی و زنجیره واردات حساس است. گزارشهای اخیر حجم نیاز وارداتی نهادههای دامی را در محدوده ۱۵ تا ۱۸ میلیون تن در سال قرار میدهند.
پس اگر نرخ ارز یا هزینه حمل دوباره جهش کند، بازار دام نمیتواند برای مدت طولانی نسبت به آن بیتفاوت بماند.
واردات گوشت چه اثری روی دام زنده دارد؟
از ابتدای شهریور، وزارت جهاد کشاورزی ثبت سفارش واردات گوشت گرم و منجمد گاو، گوساله و گوسفند را بدون محدودیت سقف و سابقه بازرگان باز کرده است.
طبق برآورد اعلامشده، تولید سالانه گوشت قرمز در کشور حدود ۹۰۰ هزار تن است و بهطور متوسط نزدیک ۱۰۰ هزار تن نیز از طریق واردات تأمین میشود.
اگر واردات در هفتههای آینده افزایش پیدا کند، اثر اصلی آن میتواند از طریق بازار گوشت به دام زنده منتقل شود.
افزایش عرضه گوشت وارداتی، قدرت قیمتگذاری گوشت داخلی را محدود میکند و در مرحله بعد ممکن است تقاضای کشتارگاه برای دام داخلی را نیز مهار کند.
اما ثبت سفارش با ورود فوری کالا یکسان نیست؛ تأمین ارز، حمل و ترخیص زمان میبرد.
چرا دام ۶۳۵ هزار تومانی به گوشت دو میلیون تومانی تبدیل میشود؟
این اختلاف برای بسیاری از مصرفکنندگان سؤالبرانگیز است.
هر کیلو دام زنده یک کیلو گوشت قابل فروش تولید نمیکند. بعد از کشتار، پوست، احشا، استخوان، چربی و ضایعات از وزن اولیه کم میشود. سپس هزینه کشتارگاه، حمل، سردخانه، افت وزن، قطعهبندی و خردهفروشی نیز به قیمت اضافه میشود.
ضمن اینکه ران، راسته و ماهیچه فقط بخش محدودی از لاشهاند و طبیعی است که قیمت آنها چند برابر میانگین ارزش هر کیلو دام زنده باشد.
به همین دلیل نمیتوان قیمت گوسفند ۶۳۵ هزار تومانی را مستقیماً با ماهیچه بیش از دو میلیون تومانی مقایسه کرد.
با این حال، فاصله بزرگ میان مزرعه و فروشگاه همچنان نیازمند شفافیت در هزینههای زنجیره توزیع است.
آیا ثبات دام میتواند گوشت را ارزان کند؟
ثبات دام زنده در بهترین حالت میتواند جلوی ایجاد یک محرک تازه برای گرانی گوشت را بگیرد.
اما برای کاهش محسوس قیمت گوشت، معمولاً فقط ثابت ماندن دام کافی نیست. شبکه توزیع باید موجودی ارزانتر جایگزین کند، واردات افزایش پیدا کند و هزینههای کشتار، بستهبندی و حمل نیز کاهش یابد.
ضمن اینکه خردهفروش ممکن است کالایی را که قبلاً با قیمت بالاتر خریده، فوراً با کاهش نرخ دام ارزان نکند.
بنابراین حتی اگر دام تا چند هفته همین قیمت را حفظ کند، کاهش سریع گوشت در فروشگاه تضمینشده نیست.
پیشبینی قیمت دام زنده؛ ۶۳۰ هزار تومان حفظ میشود؟
در کوتاهمدت، سه سناریو محتمل است.
اگر عرضه دام آماده کشتار ادامه پیدا کند، واردات گوشت به بازار برسد و تقاضای خانوار همچنان ضعیف باشد، احتمالاً گوسفند در حوالی ۶۳۰ تا ۶۳۵ هزار تومان و گوساله نزدیک ۶۰۷ تا ۶۱۰ هزار تومان باقی میماند.
اگر نهاده، ارز یا هزینه حملونقل با شوک تازهای مواجه شود، دامداران برای پوشش هزینهها فشار بیشتری برای افزایش نرخ ایجاد خواهند کرد.
در سمت مقابل، ورود گسترده گوشت وارداتی همراه با ادامه رکود مصرف میتواند حتی فشار کاهشی محدودی روی دام زنده ایجاد کند.
فعلاً اما دادهها یک پیام روشن دارند: بازار دام زنده نه ارزان شده و نه در حال جهش است؛ در یک سطح قیمتی بسیار بالا به ثبات رسیده است.
گوسفند ۶۳۵ هزار تومانی شاید یک هفته بدون تغییر مانده باشد، اما نسبت به یک سال قبل تقریباً دو برابر شده است. همین واقعیت توضیح میدهد چرا آرامش امروز بازار برای مصرفکننده الزاماً به معنی آرامش سفره نیست.
