تورم لوازم خانگی به ۱۱۷.۸ درصد رسید؛ یخچال و لباسشویی از دسترس خانوار خارج میشوند؟
تازهترین گزارش شاخص قیمت مصرفکننده نشان میدهد در مرداد ۱۴۰۵، تورم ماهانه کل خانوارهای کشور ۳.۴ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۸۹ درصد و تورم سالانه ۶۹.۹ درصد بوده است. شاخص قیمت مصرفکننده نیز به عدد ۷۰۰.۱ رسیده است.
اما وضعیت گروه مبلمان و لوازم خانگی از متوسط اقتصاد بدتر است.
تورم ماهانه این گروه در مرداد ۴.۷ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۱۱۷.۸ درصد و تورم سالانه ۷۹.۳ درصد گزارش شده است. به این ترتیب در هر سه مقیاس، رشد قیمت این بخش سریعتر از متوسط کل سبد خانوار بوده است.
| شاخص تورمی مرداد ۱۴۰۵ | کل کشور | مبلمان و لوازم خانگی | فاصله |
|---|---|---|---|
| تورم ماهانه | ۳.۴٪ | ۴.۷٪ | ۱.۳ واحد درصد |
| تورم نقطهبهنقطه | ۸۹٪ | ۱۱۷.۸٪ | ۲۸.۸ واحد درصد |
| تورم سالانه | ۶۹.۹٪ | ۷۹.۳٪ | ۹.۴ واحد درصد |
تورم ۱۱۷.۸ درصدی لوازم خانگی دقیقاً یعنی چه؟
عدد ۱۱۷.۸ درصد گاهی با تعبیر مبهم «قیمتها ۱۱۷ درصد شدهاند» بیان میشود، اما مفهوم آماری آن متفاوت است.
تورم نقطهبهنقطه نشان میدهد شاخص قیمت این گروه در مرداد امسال نسبت به مرداد ۱۴۰۴ حدود ۱۱۷.۸ درصد افزایش یافته است. بنابراین اگر یک سبد فرضی از کالاهای همین گروه پارسال ۱۰۰ واحد قیمت داشت، اکنون ۲۱۷.۸ واحد قیمت دارد.
یعنی سطح قیمت آن سبد بیش از دو برابر شده است.
اما این رقم میانگین یک گروه کالایی است و نباید نتیجه گرفت تکتک مدلهای یخچال، تلویزیون، اجاق گاز یا ماشین لباسشویی دقیقاً همین مقدار افزایش قیمت داشتهاند. تغییر قیمت برندها، ظرفیتها، مدلها و کالاهای مختلف میتواند بسیار متفاوت باشد.
با این حال برای خانواری که قصد تجهیز خانه یا جایگزینی چند وسیله اصلی را دارد، شاخص ۱۱۷.۸ درصدی یک پیام روشن دارد: هزینه ورود دوباره به بازار لوازم خانگی نسبت به یک سال قبل جهش بسیار شدیدی داشته است.
یک نکته امیدوارکننده؛ سرعت گرانی کمی کم شده است
در دل آمار مرداد یک نشانه نسبتاً مثبت هم وجود دارد.
تورم ماهانه گروه مبلمان و لوازم خانگی در خرداد ۹.۷ درصد بود، در تیر به ۵.۷ درصد کاهش یافت و در مرداد به ۴.۷ درصد رسید. بنابراین شتاب افزایش قیمت ماهبهماه طی دو ماه اخیر کمتر شده است.
اما «کاهش تورم» با «کاهش قیمت» تفاوت اساسی دارد.
وقتی تورم ماهانه از ۹.۷ درصد به ۴.۷ درصد میرسد، قیمتها ارزان نشدهاند؛ فقط با سرعت کمتری نسبت به قبل در حال افزایش هستند. کالایی که ماه قبل گران شده، روی همان سطح بالا باقی مانده و در مرداد نیز بهطور متوسط ۴.۷ درصد دیگر افزایش قیمت داشته است.
حتی همزمان با کاهش تورم ماهانه، تورم نقطهبهنقطه همچنان بالا رفته است. این شاخص برای لوازم خانگی از ۱۱۱.۱ درصد در خرداد به حدود ۱۱۴ درصد در تیر و سپس ۱۱۷.۸ درصد در مرداد رسیده است.
بنابراین میتوان گفت موج تورمی کمی از سرعت افتاده، اما هنوز از بازار خارج نشده است.
چرا لوازم خانگی سریعتر از تورم عمومی گران شده است؟
بازار لوازم خانگی وابستگی زیادی به هزینه مواد اولیه، ارز و سرمایه در گردش دارد.
فعالان این صنعت پیشتر گفتهاند سهم مواد اولیه در قیمت تمامشده بسیاری از محصولات حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد است. ورق فولادی، محصولات پتروشیمی، قطعات الکترونیکی و سایر اجزای تولید نیز مستقیماً یا غیرمستقیم تحت تأثیر نرخ ارز و شرایط تأمین قرار دارند.
جدیدترین اظهارات انجمن صنایع لوازم خانگی نیز نشان میدهد مشکل تأمین هنوز برطرف نشده است. رئیس این انجمن در سوم شهریور اعلام کرد صنعت از سال گذشته وارد چرخه کاهش تولید شده و سهمیه ارزی نیز کاهش یافته است. فعالان صنعت خواستار تسهیل واردات مواد اولیه و رفع محدودیتهای ارزی شدهاند.
این ترکیب میتواند توضیح دهد چرا حتی در شرایط رکودی، قیمتها پایین نمیآیند.
تولیدکننده با افزایش هزینه قطعه، مواد اولیه، دستمزد و تأمین مالی مواجه است و در نتیجه تمایل یا امکان زیادی برای کاهش قیمت رسمی ندارد؛ مصرفکننده هم قدرت خرید کافی ندارد. نتیجه بازاری است که در آن هم قیمت بالاست و هم فروش پایین.
تناقض عجیب بازار؛ قیمت بالا میرود اما مشتری نیست
شاید مهمترین ویژگی بازار امروز لوازم خانگی همین تناقض باشد.
در بسیاری از بازارها تصور میشود اگر تقاضا کاهش پیدا کند، قیمت نیز پایین خواهد آمد. اما گزارشهای میدانی از بازار لوازم خانگی طی ماههای اخیر نشان میدهد کاهش تقاضا بیشتر خود را در شکل رکود، تخفیف موردی و فروش اقساطی نشان داده، نه کاهش رسمی گسترده قیمتها.
در مرداد، فعالان بازار از افت شدید فروش و گسترش فروش چکی چهار تا هشتماهه خبر دادهاند. برخی شرکتها و فروشندگان برای حرکت دادن موجودی، تخفیف یا فروش شرایطی ارائه کردهاند، در حالی که قیمت رسمی کالاها عمدتاً پایین نیامده است.
این وضعیت یک تفاوت مهم میان «قیمت اسمی» و «قیمت واقعی معامله» ایجاد میکند.
ممکن است یک یخچال در فهرست رسمی قیمت مشخصی داشته باشد، اما فروشنده برای جذب مشتری تخفیف بدهد یا آن را با شرایط اعتباری عرضه کند. همین مسئله باعث شده قیمتهای بازار در برخی موارد پراکندگی زیادی داشته باشند.
لوازم خانگی از کالای مصرفی به خرید سرمایهای تبدیل شده است
یخچال، لباسشویی یا اجاق گاز ذاتاً کالای سرمایهگذاری نیستند؛ خانوار آنها را برای مصرف خریداری میکند. اما افزایش شدید قیمت باعث شده تصمیم خرید رفتار متفاوتی پیدا کند.
مصرفکنندهای که میبیند تعویض یک وسیله ممکن است بخش بزرگی از درآمد چند ماه او را مصرف کند، ابتدا تعمیر را انتخاب میکند. اگر امکان تعمیر وجود نداشته باشد، ممکن است سراغ مدل ارزانتر، خرید اقساطی یا بازار دستدوم برود.
همین مسئله دوره استفاده از لوازم خانگی را طولانیتر میکند.
کالایی که پیشتر شاید به دلیل افزایش مصرف برق، خرابیهای متعدد یا تمایل به مدل جدید تعویض میشد، اکنون تا زمانی که تعمیر آن از نظر اقتصادی ممکن باشد در خانه باقی میماند.
گزارشهای بازار نیز از عمیق شدن رکود و وابستگی بخش قابل توجهی از معاملات به فروش اقساطی و طرحهای تشویقی حکایت دارند.
تورم دهکهای پایین، بحران خرید لوازم خانگی را جدیتر میکند
فشار تنها محدود به قیمت خود لوازم خانگی نیست.
مرکز آمار تورم سالانه مرداد را برای کل کشور ۶۹.۹ درصد اعلام کرده، اما این نرخ برای دهک دوم هزینهای به ۷۸.۳ درصد رسیده است. فاصله تورمی دهکها نیز در مرداد افزایش یافته است.
این یعنی خانوارهای کمدرآمد همزمان با گرانی لوازم خانگی، برای مواد غذایی، مسکن، حملونقل و سایر هزینههای ضروری نیز پول بیشتری پرداخت میکنند.
در چنین شرایطی، لوازم خانگی معمولاً جزو نخستین خریدهایی است که قابلیت تعویق دارد.
خانوار نمیتواند خرید مواد غذایی یا پرداخت اجاره را برای چند ماه کنار بگذارد، اما میتواند یک ماشین لباسشویی قدیمی را تعمیر کند یا خرید تلویزیون جدید را یک سال عقب بیندازد.
در نتیجه تورم شدید عمومی، تقاضای بالقوه بازار لوازم خانگی را نیز میبلعد.
آیا قیمت لوازم خانگی در پاییز دوباره افزایش مییابد؟
سه متغیر مسیر ماههای آینده را تعیین خواهند کرد: ارز، تأمین مواد اولیه و قدرت خرید خانوار.
اگر مشکل تخصیص ارز و واردات مواد اولیه ادامه پیدا کند، کاهش تولید میتواند فشار هزینه را بالا نگه دارد. انجمن صنایع لوازم خانگی در سوم شهریور گفته است سهمیه ارزی صنعت نصف شده و نسبت به ادامه روند کاهش تولید هشدار داده است.
در مقابل، رکود شدید بازار یک مانع جدی مقابل جهش نامحدود قیمت است.
فروشنده و تولیدکننده نمیتوانند بدون توجه به قدرت خرید مصرفکننده قیمت را افزایش دهند؛ زیرا در نهایت فروش متوقف میشود. گسترش تخفیف، فروش اقساطی و حتی پدیده «زیرفروشی» در بازار نشان میدهد همین محدودیت تقاضا اکنون فعال شده است.
بنابراین محتملترین سناریو در کوتاهمدت نه ریزش گسترده قیمت، بلکه ادامه یک وضعیت دوگانه است: قیمتهای رسمی بالا با تخفیفها و شرایط فروش بیشتر برای جذب مشتری.
تورم ۱۱۷.۸ درصدی چه پیامی برای بازار دارد؟
آمار مرداد یک نکته را بهوضوح نشان میدهد: بحران بازار لوازم خانگی فقط بحران تولیدکننده یا فقط بحران مصرفکننده نیست.
تولیدکننده با ارز، مواد اولیه و نقدینگی درگیر است؛ فروشنده با رکود و فروش اعتباری؛ و خانوار با قیمتی که بسیار سریعتر از درآمدش افزایش پیدا کرده است.
تورم ماهانه لوازم خانگی از ۹.۷ درصد خرداد به ۴.۷ درصد مرداد کاهش یافته و این موضوع میتواند نشانهای از فروکش کردن سرعت موج باشد، اما تورم نقطهبهنقطه ۱۱۷.۸ درصدی نشان میدهد سطح قیمت همچنان بیش از دو برابر یک سال قبل است.
به همین دلیل شاید مهمترین پیام آمار جدید این باشد که لوازم خانگی در حال تبدیل شدن از یک خرید معمول خانوار به یک تصمیم مالی بزرگ است.
اگر فشار هزینه تولید کاهش پیدا نکند و درآمد خانوار نیز با قیمتها هماهنگ نشود، رکود میتواند عمیقتر شود؛ بازاری که در آن کالا وجود دارد، اما مشتری توان خرید ندارد. و این شاید مهمتر از خود عدد ۱۱۷.۸ درصد باشد: گرانی زمانی به بحران تبدیل میشود که کالا از ویترین حذف نشود، اما از سبد خرید مردم حذف شود.
