سیمان ۲۸۹ هزار تومان؛ بازار آرام ماند اما ۳۰ درصد کورهها هنوز خاموشاند
براساس نرخهای اعلامی بازار عمده، سیمان پاکتی تهران تیپ ۲ با قیمت ۲۵۳ هزار تومان معامله میشود. سیمان پاکتی آبیک تیپ ۲ در محدوده ۲۵۵ هزار تومان و سیمان ساوه تیپ ۲ حدود ۲۵۷ هزار تومان قرار دارد.
در میان چهار برند مورد بررسی، سیمان صوفیان با قیمت ۲۸۹ هزار تومان بالاترین نرخ را دارد.
فاصله صوفیان با تهران ۳۶ هزار تومان است؛ یعنی حدود ۱۴ درصد اختلاف میان بالاترین و پایینترین قیمت این سبد. این تفاوت الزاماً فقط از هزینه تولید ناشی نمیشود و عواملی مانند محل کارخانه، هزینه حمل، وضعیت عرضه منطقهای، برند و شبکه توزیع نیز روی قیمت نهایی اثر میگذارند.
نکته مهمتر، ثبات کمسابقه این قیمتهاست. در گزارش ۳۱ تیر نیز دقیقاً سیمان تهران ۲۵۳ هزار تومان، صوفیان ۲۸۹ هزار تومان، ساوه ۲۵۷ هزار تومان و آبیک ۲۵۵ هزار تومان اعلام شده بود. یعنی برای این چهار محصول، نرخهای اعلامی طی حدود یک ماه تقریباً بدون تغییر ماندهاند.
چرا با وجود قطعی برق، سیمان هنوز گران نشده است؟
در نگاه اول این وضعیت تناقضآمیز به نظر میرسد.
کارخانهها از قطعی برق، افزایش هزینه انرژی و مشکلات تولید صحبت میکنند، اما قیمت چند برند مهم برای هفتهها ثابت مانده است. پاسخ را باید در فاصله زمانی میان کاهش تولید و اثر آن بر موجودی بازار جستوجو کرد.
صنعت سیمان در آغاز فصل گرم با موجودی کلینکر و سیمان وارد بازار میشود و همه تولید روزانه بلافاصله به مصرف نمیرسد. بخشی از عرضه نیز از انبار کارخانهها تأمین میشود. از سوی دیگر رکود ساختوساز و محدودیت قدرت خرید پروژههای خصوصی میتواند مانع شکلگیری تقاضای هیجانی شود.
بنابراین حتی اگر تولید کاهش پیدا کند، تا زمانی که موجودی انبار و عرضه بورس کالا بتواند نیاز جاری بازار را پاسخ دهد، الزاماً جهش آنی قیمت اتفاق نمیافتد.
مسئله زمانی حساس میشود که محدودیت انرژی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند و ذخایر نیز کاهش یابد.
۷۰ درصد کورهها در مرداد متوقف شدند
آمار تازه انجمن سیمان نشان میدهد نگرانی تولیدکنندگان چندان اغراقآمیز نیست.
علیاکبر الوندیان، دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان، روز ۲۷ مرداد اعلام کرد در مقطعی از مرداد ۷۰ درصد کورههای سیمان کشور به دلیل قطعی برق متوقف شدند و در زمان اظهارنظر او همچنان حدود ۳۰ درصد کورهها خاموش بودند.
این اتفاق از قبل نیز قابل پیشبینی بود. انجمن سیمان در خرداد هشدار داده بود محدودیت برق کارخانهها در تیر و مرداد ممکن است تا ۸۵ درصد برسد. نیاز متوسط صنعت حدود ۱۵۶۰ مگاوات اعلام شده بود، در حالی که در سناریوی محدودیت شدید، برق در دسترس کارخانهها میتوانست به حدود ۴۰۰ مگاوات کاهش پیدا کند.
برای صنعتی که کورههای آن باید بهصورت پیوسته کار کنند، قطع برق فقط به معنی خاموش کردن یک دستگاه برای چند ساعت نیست. توقف و راهاندازی دوباره تجهیزات نیز هزینه دارد و برنامه تولید را مختل میکند.
هشدار مهم؛ فاصله تولید با مصرف داخلی در حال آب رفتن است
شاید مهمترین عدد درباره آینده بازار سیمان نه ۲۵۳ هزار تومان باشد و نه ۲۸۹ هزار تومان.
دبیر انجمن سیمان گفته مصرف سالانه کشور حدود ۶۵ میلیون تن است و با محدودیتهای فعلی ممکن است تولید سالانه به حدود ۷۰ میلیون تن برسد.
یعنی اگر این سناریو تحقق پیدا کند، تولید تنها حدود پنج میلیون تن بیشتر از مصرف داخلی خواهد بود.
این در حالی است که ظرفیت اسمی صنعت نزدیک ۹۰ میلیون تن اعلام شده و ایران در سالهای گذشته علاوه بر بازار داخلی، صادرکننده بزرگ سیمان و کلینکر بوده است. انجمن سیمان متوسط صادرات سالانه این دو محصول را حدود ۱۳ میلیون تن اعلام کرده است.
به زبان ساده، صنعت سیمانی که روی کاغذ ظرفیت مازاد قابل توجهی دارد، به دلیل محدودیت انرژی ممکن است به نقطهای برسد که تولید واقعی آن فقط اندکی بالاتر از نیاز داخلی باشد.
این همان چیزی است که نگرانی از دست رفتن بازارهای صادراتی را ایجاد کرده است.
آیا ایران ممکن است واردکننده سیمان شود؟
در کوتاهمدت هنوز چنین اتفاقی رخ نداده و استفاده از عبارت «ایران واردکننده سیمان شد» نادرست است.
اما انجمن صنعت نسبت به این سناریو هشدار داده است. اگر تولید در محدوده ۷۰ میلیون تن باقی بماند و مصرف داخلی حدود ۶۵ میلیون تن باشد، ادامه صادرات در حجمهای گذشته دشوار میشود. الوندیان صراحتاً گفته بازارهای صادراتی با دشواری حفظ شدهاند و تداوم این روند میتواند مزیت صادراتی ایران را تهدید کند.
از دست دادن بازار صادراتی نیز فقط مسئله فروش چند تن سیمان نیست.
بازارهایی مانند عراق، افغانستان، کشورهای اوراسیا و حوزه خلیج فارس به سادگی منتظر تولیدکننده ایرانی نمیمانند. اگر عرضه ایران برای چند ماه نامنظم شود، تولیدکنندگان کشورهای رقیب میتوانند جای آن را بگیرند و بازپسگیری مشتری بعداً بسیار دشوارتر خواهد بود.
اتفاقاً درست در همین روزها دولت نیز ضوابط تازهای برای صادرات سیمان و کلینکر از مسیر بورس کالا تعیین کرده و گواهی خرید از رینگ صادراتی را مبنای صادرات قرار داده است.
برق فقط کم نشده؛ گران هم شده است
بخش دیگری از فشار تولید از هزینه انرژی میآید.
انجمن سیمان پیشتر اعلام کرده بود در کنار محدودیت عرضه برق، قیمت برق خریداریشده در بورس انرژی نیز به دلیل کمبود عرضه تا چند برابر افزایش یافته است. بنابراین کارخانه ممکن است هم برق کمتری دریافت کند و هم برای برق در دسترس هزینه بیشتری بپردازد.
به این هزینه باید حملونقل، تعمیر تجهیزات، حقوق کارکنان و سوخت جایگزین را نیز اضافه کرد.
در نتیجه ثابت ماندن قیمت بازار به معنی ثابت ماندن حاشیه سود کارخانه نیست. اگر قیمت فروش تغییر نکند اما هزینه تولید افزایش یابد، فشار ابتدا در صورتهای مالی تولیدکننده ظاهر میشود و اگر ادامه پیدا کند، سرانجام یا عرضه کاهش مییابد یا قیمت فروش باید تعدیل شود.
آیا سیمان دوباره جهش میکند؟
فعلاً دادههای بازار از ثبات کوتاهمدت حمایت میکنند.
اینکه قیمت تهران، صوفیان، ساوه و آبیک تقریباً یک ماه بدون تغییر مانده، نشان میدهد بازار هنوز با کمبود حاد فیزیکی روبهرو نشده است. آخرین گزارش تجارتنیوز در ۲۹ مرداد نیز برای تهران و صوفیان همان نرخهای فعلی را نشان میدهد.
اما سابقه صنعت یک هشدار جدی دارد.
دبیر انجمن سیمان گفته سال گذشته اعمال محدودیت برق ۹۰ درصدی حتی برای دورهای کوتاه باعث شد قیمت سیمان در بورس کالا تا بیش از سه برابر قیمت فروش کارخانه برسد. او هشدار داده بود تکرار محدودیتهای شدید امسال نیز میتواند زمینه افزایش قیمت و فعالیت واسطهها را فراهم کند.
بنابراین متغیر اصلی شهریور نه دلار، بلکه برق کارخانهها خواهد بود.
اگر با پایان اوج مصرف تابستان محدودیتها کاهش یابد و کورههای بیشتری به مدار برگردند، احتمال ادامه ثبات یا حتی کاهش فشار قیمت وجود دارد. اما اگر خاموشیها ادامه پیدا کند و موجودی انبار کارخانهها پایین بیاید، بازار میتواند به سرعت واکنش نشان دهد.
افزایش قیمت سیمان چه اثری روی مسکن دارد؟
سیمان از نظر روانی یکی از مهمترین مصالح ساختمانی است، اما سهم مستقیم آن در قیمت نهایی آپارتمان کمتر از چیزی است که گاهی تصور میشود.
انجمن سیمان برآورد کرده در هر مترمربع ساختمان به طور متوسط حدود سه پاکت سیمان مصرف میشود و سهم سیمان در کل قیمت تمامشده مسکن کمتر از یک درصد است.
بنابراین حتی جهش ۲۰ یا ۳۰ درصدی سیمان به تنهایی نمیتواند توضیحدهنده افزایش مشابه قیمت مسکن باشد.
با این حال برای پروژههای بزرگ عمرانی، بتنسازان و پیمانکارانی که هزاران تن سیمان خریداری میکنند، افزایش قیمت یا اختلال عرضه اهمیت بسیار بیشتری دارد. مشکل اصلی برای این بخشها حتی ممکن است قیمت نباشد؛ نامطمئن بودن زمان تحویل میتواند برنامه کل پروژه را عقب بیندازد.
آرامش امروز سیمان را نباید با پایان بحران اشتباه گرفت
بازار سیمان در ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ روی سطحی نسبتاً ثابت ایستاده است: تهران ۲۵۳ هزار تومان، آبیک ۲۵۵ هزار، ساوه ۲۵۷ هزار و صوفیان ۲۸۹ هزار تومان.
اما پشت این اعداد ثابت، صنعت ماه سختی را پشت سر گذاشته است؛ در بخشی از مرداد ۷۰ درصد کورهها متوقف شدند، حدود ۳۰ درصد هنوز خارج از مدار گزارش میشوند و انجمن صنعت درباره کاهش تولید سالانه به نزدیکی مصرف داخلی هشدار میدهد.
بنابراین عجیبترین نکته بازار امروز نه گرانی سیمان، بلکه گران نشدن آن با وجود این حجم از محدودیت تولید است.