شیر ۱۲۰ هزار تومانی و ماست ۲۶۵ هزار تومانی از راه رسید؛ لبنیات گران شد یا چربی بیشتر شد؟

محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع لبنی، اعلام کرده است قیمت خرید شیر خام از دامداران تغییر تازه‌ای نداشته و حدود ۶۰ هزار تومان باقی مانده است؛ بنابراین از نگاه این انجمن، افزایش عمومی دیگری در قیمت محصولات لبنی اتفاق نیفتاده است. او توضیح داده نرخ‌های تازه به سه قلم محصول تنظیم‌بازاری با چربی ۲.۵ درصد مربوط می‌شود که پیش‌تر با این مشخصات در فهرست اقلام پرمصرف قیمت‌گذاری‌شده وجود نداشتند.

بااین‌حال، نرخ دقیق مصوب شیر خام ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان برای هر کیلوگرم درب دامداری با چربی پایه ۳.۲ درصد است و برای هر یک‌دهم درصد تغییر چربی نیز مبلغ ۶۵۰ تومان در نظر گرفته شده است. بنابراین عدد ۶۰ هزار تومان اعلام‌شده از سوی سخنگوی انجمن، رقمی گرد‌شده از نرخ رسمی محسوب می‌شود.

قیمت جدید سه محصول لبنی پرمصرف

کارگروه امنیت غذایی و تنظیم بازار کالاهای کشاورزی در مصوبه تازه خود، قیمت سه محصول با چربی ۲.۵ درصد را تعیین کرده است.

این قیمت‌ها مربوط به مشخصات دقیق درج‌شده در جدول هستند. برای مثال، نمی‌توان قیمت شیر بطری ۲.۵ درصد را مستقیماً با محصول بدون چربی، کم‌چرب یا بطری‌هایی با حجم متفاوت مقایسه کرد.

آیا قیمت لبنیات دوباره افزایش یافته است؟

پاسخ به این پرسش به مبنای مقایسه بستگی دارد. از یک سو، نرخ شیر خام پس از افزایش اردیبهشت‌ماه دوباره تغییر نکرده و مصوبه تازه نیز افزایش یکپارچه قیمت تمام محصولات لبنی نیست.

از سوی دیگر، مصرف‌کننده اکنون با سه محصول پرمصرف روبه‌روست که نسبت به نسخه‌های قبلی با چربی ۱.۵ درصد، قیمت بالاتری دارند. قیمت‌های پیشین شامل شیر نایلونی ۹۰۰ گرمی ۸۴ هزار تومان، شیر بطری یک‌لیتری ۹۸ هزار تومان و ماست دبه‌ای دو کیلوگرمی ۲۲۸ هزار و ۷۰۰ تومان بود.

این محاسبه به معنای افزایش قیمت یک کالای کاملاً یکسان نیست؛ زیرا میزان چربی تغییر کرده است. بااین‌حال، از نگاه خانواری که قصد خرید شیر یا ماست پرمصرف دارد، مبلغ پرداختی برای محصول جدید بیشتر خواهد بود.

به همین دلیل، تیتر «لبنیات دوباره گران شد» تصویر کاملی از مصوبه ارائه نمی‌کند؛ اما عبارت «قیمت سه محصول پرچرب‌تر افزایش یافت» نیز چندان دقیق نیست، زیرا این محصولات با مشخصات جدید قیمت‌گذاری شده‌اند. صورت‌بندی مناسب‌تر این است که نسخه‌های ۲.۵ درصدی سه قلم پرمصرف با قیمت‌هایی بالاتر از محصولات کم‌چرب وارد بازار می‌شوند.

چرا درصد چربی محصولات پرمصرف افزایش یافت؟

فربد گفته است تقاضا برای محصولات پرمصرف کم‌چرب کاهش پیدا کرده و صنایع لبنی پیشنهاد داده‌اند همین اقلام با درصد چربی بیشتری عرضه شوند. کارگروه تنظیم بازار نیز در نهایت تولید و قیمت‌گذاری نسخه‌های ۲.۵ درصدی را پذیرفته است.

منطق این پیشنهاد آن است که برخی مصرف‌کنندگان، شیر و ماست دارای چربی بیشتر را به‌دلیل طعم و بافت متفاوت ترجیح می‌دهند. تولیدکنندگان امیدوارند تغییر مشخصات محصول بتواند بخشی از تقاضای ازدست‌رفته را بازگرداند.

بااین‌حال، هنوز داده‌ای منتشر نشده که نشان دهد افزایش درصد چربی واقعاً به رشد فروش منجر خواهد شد. عامل اصلی کاهش تقاضا می‌تواند قدرت خرید خانوار باشد؛ در چنین شرایطی، عرضه محصولی با قیمت بالاتر ممکن است فقط ترکیب فروش را تغییر دهد و الزاماً مصرف کل لبنیات را افزایش ندهد.

چرا قیمت شیر بطری بیشتر افزایش پیدا کرد؟

بیشترین اختلاف قیمت میان محصولات قبلی و جدید به شیر بطری مربوط است. قیمت نسخه ۲.۵ درصدی ۲۲ هزار تومان بیشتر از شیر بطری ۱.۵ درصدی تعیین شده؛ یعنی افزایش مبلغ پرداختی حدود ۲۲ درصد است.

این اختلاف فقط از چربی اضافه ناشی نمی‌شود. هزینه بطری، درپوش، برچسب، حمل‌ونقل سردخانه‌ای، توزیع و حاشیه فروش نیز در قیمت نهایی نقش دارند. شیر خام بخش بزرگی از هزینه تولید لبنیات را تشکیل می‌دهد و صنایع لبنی پیش‌تر سهم آن را حدود ۷۰ درصد قیمت تمام‌شده اعلام کرده بودند.

شیر نایلونی به دلیل بسته‌بندی ارزان‌تر، همچنان پایین‌ترین قیمت را میان دو نوع شیر مصوب دارد. نسخه ۹۰۰ گرمی آن ۹۱ هزار تومان است؛ یعنی ۲۹ هزار تومان ارزان‌تر از شیر بطری یک‌لیتری، هرچند وزن این دو بسته نیز دقیقاً برابر نیست.

ماست دو کیلویی ۲۶۵ هزار تومان شد

قیمت ماست دبه‌ای دو کیلوگرمی با چربی ۲.۵ درصد، ۲۶۵ هزار تومان تعیین شده است. بنابراین هر کیلوگرم از این محصول پیش از اعمال تخفیف احتمالی فروشگاه، حدود ۱۳۲ هزار و ۵۰۰ تومان قیمت دارد.

نسخه کم‌چرب قبلی دو کیلویی ۲۲۸ هزار و ۷۰۰ تومان بود؛ در نتیجه خانوار برای خرید دبه جدید باید ۳۶ هزار و ۳۰۰ تومان بیشتر پرداخت کند. این اختلاف برای خانواده‌هایی که چند دبه در ماه مصرف می‌کنند، می‌تواند به افزایش قابل‌توجه هزینه ماهانه منجر شود.

درعین‌حال، هنوز مشخص نیست تمام کارخانه‌ها موظف‌اند نسخه‌های کم‌چرب قبلی را کنار بگذارند یا محصولات ۲.۵ درصدی صرفاً در کنار آنها عرضه خواهند شد. اطلاعیه‌های منتشرشده قیمت نسخه جدید را اعلام کرده‌اند، اما درباره حذف کامل محصولات ۱.۵ درصدی توضیح صریحی ارائه نشده است.

اگر هر دو نسخه در فروشگاه باقی بمانند، مصرف‌کننده میان قیمت پایین‌تر و چربی بیشتر حق انتخاب خواهد داشت. اما اگر نسخه جدید جایگزین محصول قبلی شود، خانوار عملاً برای خرید همان گروه کالایی ناچار به پرداخت مبلغ بیشتری خواهد شد.

شیر خام از ۴۶ هزار و ۵۰۰ به ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان رسید

گرانی اصلی بازار لبنیات در ماه‌های گذشته و پس از تغییر نرخ شیر خام اتفاق افتاد. قیمت مصوب هر کیلوگرم شیر خام از ۴۶ هزار و ۵۰۰ تومان به ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش یافت؛ رشدی نزدیک به ۳۰ درصد که صنایع لبنی اثر آن بر قیمت محصولات نهایی را حدود ۲۰ درصد برآورد کردند.

نرخ کنونی نسبت به همان مصوبه تغییر نکرده است. بنابراین اعلام قیمت محصولات ۲.۵ درصدی را نباید نشانه تصویب نرخ تازه برای ماده اولیه دانست.

البته ثابت‌ماندن نرخ رسمی شیر خام به این معنا نیست که تمام کارخانه‌ها در تمام استان‌ها محصول را دقیقاً با همین قیمت خریداری می‌کنند. میزان چربی، پروتئین، کیفیت میکروبی، هزینه حمل و شرایط عرضه و تقاضای منطقه‌ای می‌تواند مبلغ واقعی قرارداد میان دامدار و کارخانه را تغییر دهد.

آیا کالابرگ لبنیات مصرف را افزایش داده است؟

سخنگوی انجمن صنایع لبنی تأکید کرده شیوه فعلی کالابرگ اثر محسوسی بر افزایش سرانه مصرف لبنیات نداشته است. طرح موجود عمدتاً با تخفیف حدود ۱۰ درصدی برای خرید برخی محصولات لبنی اجرا شده است.

مشکل اینجاست که تخفیف درصدی پس از چند مرحله افزایش قیمت، ممکن است قدرت خرید قبلی خانوار را بازنگرداند. برای مثال، تخفیف ۱۰ درصدی روی شیر بطری ۱۲۰ هزار تومانی، قیمت آن را به حدود ۱۰۸ هزار تومان می‌رساند؛ رقمی که همچنان ۱۰ هزار تومان بیشتر از قیمت ۹۸ هزار تومانی نسخه کم‌چرب قبلی است.

قیمت شیر نایلونی ۹۱ هزار تومانی با تخفیف ۱۰ درصدی به حدود ۸۱ هزار و ۹۰۰ تومان می‌رسد و ماست دبه‌ای ۲۶۵ هزار تومانی نیز حدود ۲۳۸ هزار و ۵۰۰ تومان تمام می‌شود.

این محاسبات نشان می‌دهد تأثیر کالابرگ به میزان تخفیف، نوع محصول انتخاب‌شده و استمرار اعتبار بستگی دارد. اگر هدف سیاست‌گذار افزایش مصرف لبنیات باشد، حمایت باید به‌گونه‌ای طراحی شود که قیمت نهایی برای خانوار واقعاً کاهش یابد، نه اینکه فقط بخشی از افزایش‌های قبلی جبران شود.

کاهش مصرف؛ زنگ خطر بازار لبنیات

فعالان صنعت لبنیات طی ماه‌های گذشته بارها از کاهش تقاضا خبر داده‌اند. گزارش‌های صنفی، افت قدرت خرید و افزایش قیمت را از عوامل اصلی کاهش مصرف معرفی کرده‌اند. برخی برآوردها از افت ۱۰ تا ۱۵ درصدی مصرف حکایت داشته‌اند، هرچند آمار جامع و به‌روزشده‌ای از سرانه واقعی مصرف همه خانوارها منتشر نشده است.

برای کارخانه‌ها نیز کاهش فروش مشکل‌ساز است. محصولات لبنی ماندگاری محدودی دارند و امکان انبارکردن طولانی آنها وجود ندارد. کاهش تقاضا می‌تواند تولیدکننده را به کاهش تیراژ، افزایش تخفیف فروشگاهی یا تغییر اندازه و ترکیب محصولات وادار کند.

تصمیم برای افزایش چربی اقلام پرمصرف را می‌توان تلاشی برای جذاب‌ترکردن محصول دانست؛ اما تا زمانی که مسئله قدرت خرید حل نشود، تغییر فرمول به‌تنهایی تضمینی برای بازگشت مشتریان نیست.

مصرف‌کنندگان هنگام خرید به چه نکاتی توجه کنند؟

خریداران باید فقط به عبارت‌هایی مانند «شیر بطری» یا «ماست دبه‌ای» اکتفا نکنند. وزن، میزان چربی، قیمت مصرف‌کننده، تاریخ تولید و نام محصول باید با یکدیگر مقایسه شوند.

ممکن است دو بسته با ظاهر و حجم مشابه، یکی ۱.۵ درصد و دیگری ۲.۵ درصد چربی داشته باشند و قیمت آنها نیز متفاوت باشد. همچنین تخفیف فروشگاه باید از قیمت مصرف‌کننده درج‌شده روی کالا محاسبه شود.

خلاصه قیمت‌های قابل مقایسه چنین است:

• شیر بطری کم‌چرب قبلی: ۹۸ هزار تومان؛ نسخه ۲.۵ درصدی: ۱۲۰ هزار تومان.

• شیر نایلونی کم‌چرب قبلی: ۸۴ هزار تومان؛ نسخه ۲.۵ درصدی: ۹۱ هزار تومان.

• ماست دبه‌ای کم‌چرب قبلی: ۲۲۸ هزار و ۷۰۰ تومان؛ نسخه ۲.۵ درصدی: ۲۶۵ هزار تومان.

لبنیات فعلاً گران نشده، اما ارزان هم نشده است

اظهارات انجمن صنایع لبنی از ثبات نرخ شیر خام و نبود موج تازه افزایش عمومی قیمت‌ها حکایت دارد. بااین‌حال، مصوبه جدید سه محصول با چربی بالاتر را وارد سبد تنظیم بازار کرده که قیمت آنها از نسخه‌های کم‌چرب قبلی بیشتر است.

بنابراین مصرف‌کننده ممکن است روی قفسه فروشگاه افزایش قیمت را احساس کند، حتی اگر از نظر رسمی یک محصول با مشخصات متفاوت معرفی شده باشد.

نتیجه نهایی به نحوه اجرای مصوبه بستگی دارد. اگر محصولات ۲.۵ درصدی در کنار نسخه‌های ارزان‌تر عرضه شوند، انتخاب بیشتری برای خانوار ایجاد می‌شود. اگر جایگزین آنها شوند، مصوبه تازه عملاً هزینه خرید سه قلم پرمصرف را افزایش خواهد داد.

دقیق‌ترین جمع‌بندی این است: قیمت شیر خام دوباره بالا نرفته و افزایش عمومی تازه‌ای برای همه محصولات لبنی اعلام نشده؛ اما شیر و ماست ۲.۵ درصدی با نرخ‌هایی بین ۸ تا ۲۲ درصد بالاتر از نسخه‌های کم‌چرب مشابه قیمت‌گذاری شده‌اند.