قیمت نفت زیر سایه تنگه هرمز؛ چرا برنت با وجود رشد هفتگی، روز جمعه افت کرد؟
بازار نفت روز جمعه در ظاهر عقبنشینی کرد، اما این افت بیشتر از جنس تخلیه بخشی از هیجان جنگی بود تا پایان ریسک ژئوپلیتیک. رویترز گزارش داد قیمت نفت پس از آخرین دور درگیریهای آمریکا و ایران کاهش یافت، چون معاملهگران امیدوار شدند حملونقل دریایی در تنگه هرمز در نهایت از سر گرفته شود. با این حال، همان گزارش تأکید میکند که قیمتها هفته را با رشد سنگین به پایان رساندند، زیرا ریسک عرضه همچنان پابرجاست.
به بیان ساده، معاملهگران فعلاً دو سیگنال متضاد دریافت میکنند. از یک سو، پایان حملات هوایی متقابل و وعده ادامه مذاکرات باعث شده احتمال بازگشایی مسیرهای کشتیرانی بیشتر شود. از سوی دیگر، کندی ترافیک نفتکشها، حملات متقابل و ابهام درباره دوام دیپلماسی اجازه نمیدهد بازار بهطور کامل آرام شود.
تنگه هرمز؛ قلب اضطراب بازار انرژی
تنگه هرمز همچنان مهمترین نقطه حساس بازار نفت است. طبق گزارش رویترز، پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، حدود ۲۰ درصد عرضه روزانه نفت و گاز جهان از این مسیر عبور میکرد. همین سهم بزرگ باعث شده هر اختلالی در هرمز فوراً به قیمت نفت، نرخ سوخت، تورم و انتظارات بازارهای جهانی منتقل شود.
در روزهای اخیر، برخی دادههای ردیابی کشتیها نشان دادهاند نفتکشهای گاز طبیعی مایع از تنگه عبور کردهاند، اما ترافیک کلی روزانه همچنان کندتر از شرایط عادی است. همین موضوع باعث شده قیمت نفت نتواند افت عمیقتری را تجربه کند؛ زیرا بازار میداند تا زمانی که عبور و مرور به شکل پایدار و کامل احیا نشود، ریسک عرضه پابرجا خواهد ماند.
چرا بازار به بازگشایی هرمز امیدوار شد؟
عامل اصلی کاهش روز جمعه، امید به دیپلماسی و کاهش تنش بود. رویترز گزارش داده پس از پایان حملات هوایی متقابل و وعده ازسرگیری مذاکرات میان آمریکا و ایران در هفته آینده، معاملهگران به چشمانداز بازگشایی تنگه هرمز امیدوار شدند. در همین چارچوب، گزارش دیگری از رویترز میگوید هیئتی قطری روز جمعه به ایران سفر کرده تا نقش میانجیگرانه دوحه را پس از تشدید تنشها تقویت کند. یک منبع آگاه نیز گفته مذاکرهکنندگان قطری با مقامهای ایرانی برای کاهش تنش و فراهم کردن شرایط ادامه گفتوگوهای گستردهتر دیدار میکنند.
بازار نفت به این نوع اخبار بسیار حساس است. اگر نشانهای از مذاکره دیده شود، بخشی از ریسک جنگی از قیمتها خارج میشود. اما اگر مذاکره شکست بخورد یا حمله تازهای رخ دهد، همان ریسک به سرعت به قیمتها برمیگردد.
تحلیلگران چه میگویند؟
فیل فلین، تحلیلگر ارشد Price Futures Group، در یادداشتی گفته کاهش قیمت نفت پس از جهش به نزدیکی ۷۶ دلار، حتی در شرایطی که تنگه هرمز عملاً دوباره بسته شده، تا حد زیادی به این باور بازار برمیگردد که قدرت نظامی آمریکا اجازه نخواهد داد این گذرگاه برای مدت طولانی بسته بماند. رویترز همچنین از جیووانی استاونو، تحلیلگر UBS، نقل کرده که نبود حملات جدید آمریکا به ایران در طول شب احتمالاً بر قیمت نفت فشار وارد کرده، هرچند کاهش جریانها از مسیر هرمز مانع افت بیشتر شده است.
این دو تحلیل نشان میدهد بازار نفت فقط با واقعیت فعلی عرضه و تقاضا قیمتگذاری نمیشود؛ بلکه انتظارات درباره آینده نظامی و دیپلماتیک بحران هم در قیمتها لحاظ میشود. معاملهگران میپرسند: آیا هرمز واقعاً باز میشود؟ آیا حملات ادامه دارد؟ آیا زیرساخت انرژی هدف قرار میگیرد؟ پاسخ هر یک از این پرسشها میتواند مسیر قیمت نفت را تغییر دهد.
تصمیم آمریکا درباره زیرساخت انرژی ایران چه اثری داشت؟
یکی از دلایلی که مانع جهش بیشتر نفت شد، این بود که بازار از هدف قرار نگرفتن زیرساختهای انرژی ایران تا حدی اطمینان گرفت. دانیل هاینز، استراتژیست کالای ANZ، به رویترز گفته با وجود افزایش حملات آمریکا به سایتهای نظامی در ایران، بازار از تصمیم دولت ترامپ برای اجتناب از حمله به زیرساختهای انرژی ایران آرامش گرفته است.
این نکته برای بازار نفت بسیار مهم است. اگر پالایشگاهها، پایانههای صادراتی، خطوط لوله یا تأسیسات نفتی هدف قرار بگیرند، ریسک عرضه بهشدت افزایش مییابد. اما وقتی حملات به اهداف نظامی محدود بماند، معاملهگران احتمال میدهند اختلال نفتی گستردهتر قابل کنترل باشد.
آژانس بینالمللی انرژی هشدار داد
با وجود کاهش روز جمعه، آژانس بینالمللی انرژی نسبت به چشمانداز بازار هشدار داده است. این آژانس اعلام کرده تشدید خصومتها میان آمریکا و ایران میتواند پیشبینی آن درباره مازاد قابل توجه بازار نفت در سال آینده را برهم بزند. بر اساس گزارش رویترز، آژانس بینالمللی انرژی میگوید عرضه جهانی نفت در ژوئن ۴.۱ میلیون بشکه در روز افزایش یافت، اما همچنان ۹.۴ میلیون بشکه در روز پایینتر از سطح پیش از جنگ باقی مانده است.
این آژانس پیشبینی کرده بود در صورت بهبود عبور از تنگه هرمز، عرضه نفت در سال آینده ۷.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یابد و بازار در ۲۰۲۷ به مازاد ۴.۶۲ میلیون بشکه در روز برسد. اما تشدید درگیریهای ۷ و ۸ ژوئیه، این چشمانداز را تیره کرده و نشان داده عادیسازی بازار به صلح پایدار وابسته است.
اثر جنگ بر اقتصاد جهانی و تورم
نفت فقط یک کالای انرژی نیست؛ قیمت آن مستقیماً روی تورم، هزینه حملونقل، تولید، مواد غذایی، نرخ بهره و حتی سیاست داخلی کشورها اثر میگذارد. اینوستوپدیا در تحلیلی نوشته درگیری تازه آمریکا و ایران دوباره خطر محدود شدن عرضه نفت و افزایش قیمت انرژی را زنده کرده است. طبق این گزارش، اگر تنگه هرمز باز بماند، نفت میتواند به محدودههای پایینتر مثل ۶۰ تا ۷۰ دلار بازگردد؛ اما اگر جنگ شدت بگیرد، برخی تحلیلگران احتمال حرکت نفت به سمت ۹۰ تا ۱۲۰ دلار را مطرح کردهاند.
این همان نگرانی اصلی بانکهای مرکزی و بازارهای مالی است. نفت گرانتر میتواند تورم را بالا ببرد و مسیر کاهش نرخ بهره را دشوارتر کند. به همین دلیل، بازار نفت اکنون فقط دغدغه معاملهگران انرژی نیست؛ بازارهای سهام، ارز، طلا و اوراق قرضه نیز به هرمز چشم دوختهاند.
روسیه هم به معادله نفت اضافه شد
در کنار بحران خاورمیانه، آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی خود از تولید نفت روسیه را به دلیل حملات اوکراین به زیرساختهای انرژی این کشور کاهش داده است. رویترز گزارش کرده تولید بنزین روسیه پس از حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای بزرگ، به سطحی معادل حدود ۶۵ درصد میانگین مصرف فصلی افت کرده است.
این موضوع اهمیت دارد، چون بازار نفت همزمان با چند ریسک عرضه روبهروست؛ تنگه هرمز در خاورمیانه، زیرساختهای روسیه در جنگ اوکراین و تقاضای فصلی سوخت در تابستان. ترکیب این عوامل باعث میشود حتی خبرهای آرامکننده هم نتوانند قیمتها را بهسرعت پایین بیاورند.
سناریوهای پیش روی قیمت نفت
در سناریوی نخست، اگر مذاکرات آمریکا و ایران ادامه پیدا کند و ترافیک نفتکشها در تنگه هرمز به حالت عادی برگردد، احتمال کاهش بخشی از ریسک ژئوپلیتیک و عقبنشینی قیمت نفت وجود دارد. در این حالت، برنت میتواند از سطح ۷۶ دلار فاصله بگیرد و به محدودههای پایینتر نزدیک شود.
در سناریوی دوم، اگر هرمز نیمهباز بماند و تنشها بدون حمله تازه ادامه یابد، قیمتها احتمالاً در محدوده فعلی نوسان خواهند کرد؛ نه آنقدر آرام که ریسک جنگ حذف شود و نه آنقدر بحرانی که جهش بزرگ رخ دهد.
اما در سناریوی سوم، اگر حملات تازه انجام شود یا زیرساختهای انرژی ایران یا مسیرهای صادراتی منطقه هدف قرار بگیرند، نفت میتواند دوباره جهش کند. در این وضعیت، بازار نه فقط قیمت نفت خام، بلکه ریسک تورم جهانی را هم دوباره قیمتگذاری خواهد کرد.
جمعبندی
قیمت نفت روز جمعه کاهش یافت، اما این افت به معنای آرام شدن کامل بازار نیست. برنت در ۷۶ دلار و یک سنت و نفت آمریکا در ۷۱ دلار و ۴۱ سنت بسته شد، اما رشد هفتگی ۵.۵ درصدی برنت و نزدیک به ۴ درصدی WTI نشان میدهد ریسک خاورمیانه همچنان در قیمتها حضور دارد.
بازار اکنون میان دو روایت حرکت میکند: امید به دیپلماسی و بازگشایی هرمز از یک طرف، و ترس از اختلال عرضه و تشدید جنگ از طرف دیگر. تا زمانی که عبور و مرور در تنگه هرمز بهطور کامل و پایدار عادی نشود، نفت بعید است از سایه بحران خارج شود. فعلاً هر خبر از مذاکرات، حملات، نفتکشها و زیرساخت انرژی میتواند جهت قیمتها را تغییر دهد؛ بازاری که نه کاملاً صعودی است، نه آرام، بلکه در وضعیت انتظار پرریسک قرار دارد.