سقوط قیمت نفت در سایه دیپلماسی هستهای و شوک تعرفهای ترامپ
بازار جهانی نفت هفته را با کاهش قیمت آغاز کرد؛ کاهشی که همزمان از دو مسیر متفاوت تغذیه میشود. از یکسو، نزدیک شدن ایران و آمریکا به سومین دور مذاکرات هستهای سطح نگرانیها درباره بروز درگیری نظامی را کاهش داده و از سوی دیگر، تصمیم تازه دونالد ترامپ برای افزایش تعرفه واردات، چشمانداز رشد اقتصاد جهانی و در نتیجه تقاضای سوخت را با تردید مواجه کرده است. این دو عامل در کنار هم باعث شدهاند معاملهگران بازار انرژی رویکردی محتاطانه و تا حدی ریسکگریز در پیش بگیرند.
در معاملات روز دوشنبه، قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال با ۶۵ سنت معادل ۰.۹۱ درصد کاهش به ۷۱ دلار و ۱۱ سنت رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افت ۶۳ سنتی معادل ۰.۹۵ درصد، در سطح ۶۵ دلار و ۸۵ سنت معامله شد. این کاهش پس از رشد قابل توجه قیمتها در هفته گذشته رخ داده است؛ رشدی که عمدتاً ناشی از تشدید تنشهای لفظی و گمانهزنیها درباره احتمال تقابل نظامی میان تهران و واشنگتن بود.
تأثیر همزمان سیاست و اقتصاد بر بازار نفت
بازار نفت همواره به تحولات ژئوپلیتیکی حساس بوده، اما در شرایط کنونی این حساسیت با متغیرهای کلان اقتصادی درهم تنیده است. کاهش نگرانی از بروز جنگ در خاورمیانه بهطور سنتی میتواند فشار صعودی بر قیمت نفت را کاهش دهد، اما وقتی این عامل با تهدیدی علیه رشد اقتصاد جهانی همراه میشود، اثر آن تشدید خواهد شد. تصمیم اخیر ترامپ برای افزایش تعرفههای وارداتی آمریکا دقیقاً چنین نقشی ایفا کرده است.
ترامپ روز شنبه، پس از آنکه دادگاه عالی آمریکا برنامه قبلی تعرفههای او را لغو کرد، اعلام کرد قصد دارد تعرفه موقت واردات از تمامی کشورها را از ۱۰ درصد به ۱۵ درصد افزایش دهد؛ سطحی که طبق قانون، بالاترین میزان مجاز محسوب میشود. این تصمیم، بار دیگر خاطره جنگهای تجاری و اثرات منفی آن بر تجارت جهانی را در ذهن فعالان بازار زنده کرده است.
شوک تعرفهای و بازگشت فضای ریسکگریز
اعلام سیاست جدید تعرفهای از سوی رئیسجمهور پیشین آمریکا، در همان ساعات ابتدایی هفته، جریانهای ریسکگریز را در بازارهای مالی تقویت کرد. رشد قیمت طلا بهعنوان دارایی امن و افت معاملات آتی شاخصهای سهام آمریکا نشانههای روشنی از این تغییر فضا بود. نفت خام نیز که بهشدت به چشمانداز رشد اقتصادی و مصرف انرژی وابسته است، از این موج بینصیب نماند و تحت فشار فروش قرار گرفت.
افزایش تعرفهها میتواند هزینه واردات را بالا ببرد، تورم را تشدید کند و در نهایت مصرفکنندگان و تولیدکنندگان را با کاهش قدرت خرید مواجه سازد. در چنین شرایطی، تقاضا برای سوخت، بهویژه در بخشهای صنعتی و حملونقل، ممکن است کاهش یابد. این نگرانی یکی از دلایل اصلی افت قیمت نفت در معاملات اخیر به شمار میرود.
مذاکرات هستهای؛ عامل کاهنده ریسک ژئوپلیتیک
در سوی دیگر معادله، تحولات سیاسی میان ایران و آمریکا نقش مهمی در تعدیل انتظارات بازار ایفا کرده است. وزیر امور خارجه عمان اعلام کرده است که تهران و واشنگتن روز پنجشنبه در ژنو سومین دور از مذاکرات هستهای را برگزار خواهند کرد. این خبر بهسرعت در بازارهای جهانی بازتاب یافت و به کاهش نگرانیها درباره احتمال درگیری نظامی کمک کرد.
به باور بسیاری از تحلیلگران، فضای کنونی بیش از آنکه به سمت تقابل سخت حرکت کند، شبیه یک بازی دیپلماتیک پیچیده است؛ جایی که هر دو طرف تلاش میکنند با افزایش فشارهای روانی و سیاسی، امتیازات بیشتری در میز مذاکره به دست آورند. همین تصور، احتمال بروز یک بحران فوری را کاهش داده و به افت قیمت نفت دامن زده است.
تجربه هفته گذشته و تغییر جهت بازار
هفته گذشته، قیمت نفت برنت و نفت آمریکا بیش از پنج درصد افزایش یافته بود. این رشد عمدتاً نتیجه تشدید نگرانیها درباره احتمال درگیری نظامی میان ایران و آمریکا و پیامدهای آن برای عرضه نفت از خاورمیانه بود. اما با انتشار خبر برگزاری دور جدید مذاکرات و همزمان اعلام سیاست تعرفهای ترامپ، کفه ترازو به سمت کاهش قیمتها سنگینی کرد.
بازار نفت در چنین شرایطی نشان داد که بهشدت واکنشی و وابسته به اخبار لحظهای است. معاملهگران بزرگ ترجیح میدهند پیش از روشن شدن مسیر مذاکرات هستهای و سیاستهای اقتصادی آمریکا، از اتخاذ موقعیتهای پرریسک خودداری کنند.
محاسبات سیاسی واشنگتن و پرهیز از جنگ
بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که آمریکا تمایلی به حمله نظامی به ایران ندارد. چنین اقدامی میتواند منطقه خاورمیانه را وارد مرحلهای از بیثباتی گسترده کند که کنترل آن برای واشنگتن دشوار خواهد بود. افزون بر این، یک درگیری نظامی پرهزینه میتواند نارضایتی رأیدهندگان داخلی را افزایش دهد؛ آن هم در شرایطی که انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر برگزار میشود.
از این منظر، گزینه دیپلماسی همچنان برای آمریکا کمهزینهتر و قابل مدیریتتر به نظر میرسد. همین محاسبات سیاسی باعث شده بازار نفت نیز احتمال بروز شوک شدید عرضه را در کوتاهمدت کمتر جدی بگیرد.
موضع ایران و معادله تحریمها
در طرف مقابل، ایران نیز سیگنالهایی از آمادگی برای توافق مشروط ارسال کرده است. به گفته یکی از مقامات ارشد ایرانی، تهران آماده است در ازای لغو تحریمها و به رسمیت شناخته شدن حق غنیسازی اورانیوم، امتیازاتی در برنامه هستهای خود ارائه دهد. چنین موضعی، اگرچه هنوز با ابهامات فراوانی همراه است، اما برای بازار نفت به معنای کاهش ریسک انسداد عرضه و حتی احتمال بازگشت تدریجی نفت ایران به بازارهای جهانی تلقی میشود.
بازگشت کامل یا حتی نسبی نفت ایران میتواند تعادل عرضه و تقاضا را تغییر دهد و فشار نزولی بیشتری بر قیمتها وارد کند؛ موضوعی که معاملهگران از هماکنون آن را در محاسبات خود لحاظ میکنند.
چشمانداز کوتاهمدت قیمت نفت
در مجموع، چشمانداز کوتاهمدت بازار نفت ترکیبی از امید به دیپلماسی و نگرانی از رکود اقتصادی است. اگر مذاکرات هستهای به نشانههای مثبتی منجر شود، احتمالاً ریسک ژئوپلیتیک بیش از پیش کاهش مییابد. در مقابل، تشدید جنگ تعرفهای و کاهش رشد اقتصاد جهانی میتواند تقاضای انرژی را محدودتر کند.
در چنین فضایی، نوسان قیمت نفت در محدودههای فعلی محتمل به نظر میرسد و هر خبر تازه از ژنو یا واشنگتن میتواند جهت بازار را بهسرعت تغییر دهد. سرمایهگذاران و مصرفکنندگان انرژی ناچارند با دقتی دوچندان تحولات سیاسی و اقتصادی را دنبال کنند.
جمعبندی
کاهش قیمت نفت در آغاز هفته جاری نتیجه همزمان دو عامل کلیدی است: افت نگرانیها درباره درگیری نظامی ایران و آمریکا در آستانه دور سوم مذاکرات هستهای و افزایش نااطمینانی اقتصادی ناشی از تصمیم جدید ترامپ برای بالا بردن تعرفههای وارداتی. این ترکیب، فضای ریسکگریز را در بازارها تقویت کرده و چشمانداز تقاضای جهانی نفت را مبهم ساخته است. تا زمانی که نتیجه مذاکرات ژنو و مسیر سیاستهای اقتصادی آمریکا روشن نشود، بازار نفت همچنان در وضعیتی ناپایدار و حساس به اخبار باقی خواهد ماند.