هشدار درباره آینده بازار تخممرغ؛ از مازاد تولید تا واردات ناگزیر
بازار تخممرغ ایران در ماههای اخیر وارد مرحلهای پیچیده و نگرانکننده شده که نشانههای آن نهتنها در اعداد و ارقام رسمی بلکه در رفتار تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بهوضوح دیده میشود. اظهارات ناصر نبیپور، عضو زنجیره مرغ تخمگذار، تصویری شفاف از شرایط بحرانی این صنعت ارائه میدهد؛ شرایطی که در آن تولیدکننده زیان میدهد، مصرفکننده توان خرید ندارد و سیاستهای حمایتی دولت نیز به مرحله اجرا نرسیده است. مجموعه این عوامل، بازار تخممرغ را به نقطهای رسانده که تداوم تولید در آن با تردید جدی روبهروست.
قیمت تخممرغ و شکاف عمیق با هزینه تمامشده
در حال حاضر قیمت هر کیلو تخممرغ درب مرغداری حدود ۱۰۰ هزار تومان اعلام شده است؛ نرخی که در نگاه اول شاید برای مصرفکننده بالا به نظر برسد، اما در واقع فاصلهای عمیق با قیمت تمامشده تولید دارد. برآوردهای صنفی نشان میدهد مرغداران در فروش هر کیلو تخممرغ بین ۶۰ تا ۷۰ هزار تومان زیان متحمل میشوند. این شکاف قیمتی نه ناشی از ناکارآمدی تولیدکننده بلکه حاصل افزایش مستمر هزینهها و نبود سازوکارهای جبرانی است.
قیمت تمامشده هر شانه تخممرغ برای مرغدار حدود ۴۰۰ هزار تومان برآورد میشود، در حالی که بازار مصرف توان پذیرش این نرخ را ندارد. این تناقض، تولیدکننده را میان دو انتخاب دشوار قرار داده است؛ یا ادامه تولید با زیان انباشته یا خروج تدریجی از چرخه تولید.
افزایش مداوم نهادههای دامی و فشار مضاعف بر تولید
یکی از ریشههای اصلی بحران فعلی، رشد مداوم قیمت نهادههای دامی است. خوراک طیور که بخش عمده هزینه تولید تخممرغ را تشکیل میدهد، تحت تأثیر نوسانات ارزی و شرایط واردات، بهطور پیوسته گرانتر شده است. این افزایش هزینه در حالی رخ میدهد که قیمت فروش محصول نهایی متناسب با آن اصلاح نشده و همین مسئله حاشیه سود مرغداران را به صفر یا حتی به محدوده منفی رسانده است.
نبیپور با اشاره به این روند تأکید میکند که نوسانات قیمت ارز، مستقیماً قیمت نهادههای دامی را تحت تأثیر قرار داده و امکان برنامهریزی بلندمدت را از تولیدکننده سلب کرده است. در چنین فضایی، مرغدار نمیتواند برای ماههای آینده تصمیمگیری دقیق داشته باشد و ناچار است با حداقل نقدینگی، تولید را سرپا نگه دارد.
وعدههای محققنشده و بحران نقدینگی مرغداران
دولت پیشتر وعدههایی درباره تأمین نقدینگی و حمایت از تولیدکنندگان تخممرغ داده بود؛ وعدههایی که به گفته فعالان صنفی، تاکنون محقق نشده است. نبود نقدینگی کافی، مرغداران را به سمت خرید اعتباری نهادهها سوق داده؛ روشی که خود هزینههای جدیدی به تولید تحمیل میکند.
بر اساس اظهارات این مقام صنفی، واردکنندگان نهاده برای فروش اعتباری، ماهانه ۵ تا ۶ درصد سود مطالبه میکنند. این رقم در کنار افزایش قیمت نهادهها، فشار مضاعفی بر مرغداران وارد کرده و بدهیهای زنجیره تولید را افزایش داده است. نتیجه این وضعیت، کاهش توان ادامه فعالیت و تشدید تمایل به خروج از بازار است.
صفهای طولانی کشتار و کاهش ظرفیت تولید
یکی از پیامدهای مستقیم زیاندهی مستمر، افزایش کشتار مرغهای تخمگذار است. نبیپور از طولانی شدن صف کشتار مرغ خبر میدهد؛ پدیدهای که نشانهای آشکار از ناامیدی تولیدکنندگان نسبت به آینده بازار است. زمانی که نگهداری مرغ تخمگذار بهصرفه نباشد، مرغدار ناچار میشود برای کاهش زیان، گلههای خود را روانه کشتارگاه کند.
این روند اگرچه در کوتاهمدت ممکن است بخشی از هزینهها را جبران کند، اما در میانمدت و بلندمدت به کاهش ظرفیت تولید داخلی منجر خواهد شد. کاهش تعداد مرغهای تخمگذار، بهمعنای افت تولید و در نهایت ایجاد کمبود در بازار است؛ کمبودی که میتواند قیمتها را بهطور ناگهانی افزایش دهد.
مازاد تولید ماهانه و محدودیتهای صادراتی
بر اساس آمارهای ارائهشده، ایران ماهانه با مازاد تولید ۲۰ تا ۳۰ هزار تن تخممرغ مواجه است. در شرایط عادی، صادرات میتواند راهکاری برای جذب این مازاد و ایجاد تعادل در بازار باشد، اما واقعیت آن است که بازارهای صادراتی کشش جذب چنین حجمی از تخممرغ را ندارند.
محدودیتهای تجاری، مسائل لجستیکی و رقابت قیمتی در بازارهای منطقهای، صادرات تخممرغ ایران را با چالش جدی روبهرو کرده است. در نتیجه، مازاد تولید در داخل کشور باقی میماند و با فشار بر قیمتها، زیان تولیدکنندگان را تشدید میکند.
کاهش قدرت خرید مردم و بنبست بازار مصرف
از سوی دیگر، سمت تقاضا نیز با مشکلات جدی مواجه است. به گفته نبیپور، مردم توان خرید هر شانه تخممرغ با قیمت ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان را ندارند. کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده مصرف تخممرغ که یکی از منابع اصلی پروتئین ارزان محسوب میشد، تحت تأثیر قرار گیرد.
این کاهش تقاضا، چرخه بحران را کامل میکند؛ تولیدکننده نمیتواند قیمت را افزایش دهد، مصرفکننده قادر به خرید نیست و دولت نیز ابزارهای حمایتی مؤثری را بهکار نگرفته است. نتیجه، بازاری قفلشده است که در آن هیچیک از بازیگران اصلی منتفع نمیشوند.
خطر واردات تخممرغ در آینده نزدیک
هشدار مهمی که از دل این وضعیت بیرون میآید، احتمال واردات تخممرغ در نیمه دوم سال آینده است. نبیپور تأکید میکند در صورت تداوم مشکلات تأمین نقدینگی و خروج مرغداران از چرخه تولید، کشور ناچار به واردات خواهد شد. این سناریو در حالی مطرح میشود که ایران در سالهای اخیر همواره بهعنوان تولیدکننده مازاد تخممرغ شناخته میشد.
واردات تخممرغ نهتنها به معنای خروج ارز از کشور است، بلکه ضربهای جدی به تولید داخلی و امنیت غذایی محسوب میشود. این موضوع نشان میدهد بیتوجهی به مشکلات فعلی، هزینههای بسیار سنگینتری را در آینده به اقتصاد کشور تحمیل خواهد کرد.
جمعبندی
آنچه امروز در بازار تخممرغ جریان دارد، نتیجه همزمان افزایش هزینههای تولید، نبود حمایت مؤثر دولتی، محدودیتهای صادراتی و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان است. زیان ۶۰ تا ۷۰ هزار تومانی مرغداران در هر کیلو تخممرغ، زنگ خطری جدی برای آینده این صنعت به شمار میرود. ادامه این روند، نهتنها به کاهش تولید و کشتار گسترده مرغهای تخمگذار منجر میشود، بلکه کشور را از جایگاه تولیدکننده به واردکننده تبدیل خواهد کرد. عبور از این بحران نیازمند سیاستهای فوری در حوزه تأمین نقدینگی، مدیریت نهادههای دامی و ایجاد تعادل میان تولید و مصرف است؛ در غیر این صورت، بازار تخممرغ با نوسانات شدیدتر و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهتری مواجه خواهد شد.