گرانی بلیت قطار بالاخره تصویب شد؛ ۲۵ درصد افزایش، صنعت ریلی را نجات میدهد؟
افزایش هزینهها در صنعت حملونقل ریلی، بار دیگر موضوع قیمت بلیت قطار را به صدر اخبار اقتصادی و زیرساختی کشور بازگردانده است. تصمیم شورای عالی ترابری برای افزایش حداقل ۲۵ درصدی نرخ بلیت قطار، در شرایطی اتخاذ شده که فعالان این حوزه از فشار فزاینده هزینههای عملیاتی، فرسودگی ناوگان و کاهش جذابیت سرمایهگذاری سخن میگویند. این افزایش قیمت اگرچه کمتر از درخواست شرکتهای ریلی است، اما بهعنوان گامی حداقلی برای جلوگیری از تعمیق بحران در این صنعت تلقی میشود.
افزایش هزینهها و فشار بر صنعت ریلی
ابوالقاسم سعیدی، از مقامات صنفی حوزه حملونقل ریلی، با اشاره به رشد قابل توجه قیمت مواد اولیه، قطعات، تجهیزات و لوازم یدکی، تاکید کرده است که نرخ خدمات و دستمزدها نیز همگام با تورم افزایش یافته و ادامه فعالیت شرکتهای ریلی با قیمتهای پیشین عملاً ممکن نبود. به گفته او، درخواست افزایش نرخ بلیت بر اساس مستندات مالی و اقتصادی به شورای عالی ترابری ارائه شد و این شورا پس از بررسی، با افزایش دستکم ۲۵ درصدی در مسیرهای مختلف موافقت کرد.
این در حالی است که آخرین افزایش نرخ بلیت قطار در مرداد ماه سال جاری اعمال شده بود و فاصله کوتاه میان دو تعدیل قیمتی، نشاندهنده شتاب گرفتن هزینهها در این بخش است؛ شتابی که بدون اصلاح تدریجی قیمتها میتواند تداوم خدمات ریلی را با چالش جدی مواجه کند.
شکاف میان قیمت بلیت و اقتصاد واقعی حملونقل ریلی
سعیدی با صراحت اعلام کرده است که حتی با اعمال این افزایش نرخ نیز، اقتصاد صنعت حملونقل ریلی قادر به دوام بلندمدت نخواهد بود. به گفته او، سالهاست که کاهش تعداد ناوگان فعال، یکی از نشانههای هشداردهنده وضعیت این صنعت است؛ نشانهای که ریشه در نبود توجیه اقتصادی برای سرمایهگذاری دارد. در چنین شرایطی، نه نهادهای دولتی و نه بخش خصوصی، انگیزه کافی برای ورود سرمایههای جدید به حوزه ریلی ندارند.
این مقام صنفی معتقد است که قیمت بلیت قطار در ایران همچنان فاصله معناداری با هزینه واقعی ارائه خدمات دارد و تداوم این شکاف، به فرسایش زیرساختها، کاهش کیفیت خدمات و در نهایت افت سهم حملونقل ریلی در جابهجایی مسافر منجر میشود.
حملونقل ریلی؛ ایمن اما کمحمایت
در شرایطی که آمار سالانه دستکم ۲۰ هزار کشته در حوادث جادهای، زنگ خطر جدی برای نظام حملونقل کشور به شمار میرود، مزیتهای ایمنی حملونقل ریلی بیش از پیش اهمیت پیدا میکند. سعیدی با یادآوری این آمار، تاکید کرده است که توسعه و تقویت حملونقل ریلی نهتنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک الزام اجتماعی و ایمنی است.
او بر این باور است که دولت میتواند با ارائه تسهیلات ارزانقیمت، تخصیص سهمیههای ارزی برای تامین قطعات و تجهیزات، و سیاستهای حمایتی هدفمند، نقش موثرتری در نجات و توسعه این صنعت ایفا کند. به اعتقاد فعالان ریلی، بدون چنین حمایتهایی، افزایش محدود قیمت بلیت بهتنهایی قادر به جبران عقبماندگیهای انباشته نخواهد بود.
اختلاف نظر بر سر میزان افزایش قیمت
مدیرکل روابط عمومی راهآهن جمهوری اسلامی ایران نیز در گفتوگو با ایرنا، جزئیات بیشتری از روند تصمیمگیری ارائه داده است. علی قنبرزاده اعلام کرده که پیشنهاد اولیه شرکتهای ریلی برای افزایش نرخ بلیت، حدود ۸۰ درصد بوده است؛ رقمی که بیانگر عمق فشار هزینهها بر این صنعت است. با این حال، شورای عالی ترابری در نهایت با رشد ۲۵ درصدی نرخها موافقت کرد؛ تصمیمی که تلاش دارد میان ملاحظات معیشتی مردم و نیازهای اقتصادی صنعت ریلی تعادل برقرار کند.
این اختلاف قابل توجه میان پیشنهاد و مصوبه نهایی، نشان میدهد که سیاستگذار همچنان نگران تبعات اجتماعی افزایش قیمت بلیت قطار است، بهویژه در شرایطی که سفرهای ریلی برای بسیاری از اقشار، گزینهای مقرونبهصرفه در مقایسه با سایر شیوههای حملونقل محسوب میشود.
زمان اجرای افزایش و وضعیت بلیتهای نوروزی
بر اساس اعلام قنبرزاده، تعدیل قیمتها از ابتدای اسفندماه در بلیتهای قطار اعمال شده است. نکته مهم برای مسافران نوروزی آن است که بلیتهای نوروز ۱۴۰۵ مشمول افزایش قیمت جدید نخواهند شد. این تصمیم میتواند تا حدی از فشار روانی و اقتصادی بر مسافران در ایام پرتردد نوروز بکاهد و به ثبات نسبی بازار سفرهای ریلی کمک کند.
اعمال افزایش قیمت پیش از آغاز سفرهای نوروزی، از نگاه کارشناسان، تلاشی برای جلوگیری از شوک قیمتی در اوج تقاضا و حفظ اعتماد مسافران به برنامهریزیهای راهآهن است.
آینده صنعت ریلی در گرو تصمیمهای کلان
افزایش ۲۵ درصدی نرخ بلیت قطار، اگرچه در کوتاهمدت بخشی از هزینههای رو به رشد شرکتهای ریلی را جبران میکند، اما بسیاری از فعالان این حوزه معتقدند که راهحل اصلی، در اصلاح ساختار اقتصادی حملونقل ریلی نهفته است. بدون سیاستهای پایدار حمایتی، سرمایهگذاری در نوسازی ناوگان، و واقعیسازی تدریجی قیمتها، خطر کوچکتر شدن این صنعت و عقبماندن آن از اهداف توسعهای همچنان وجود دارد.
از سوی دیگر، تقویت حملونقل ریلی میتواند نقش مهمی در کاهش تلفات جادهای، صرفهجویی در مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا و ارتقای ایمنی سفرها ایفا کند؛ مزایایی که فراتر از محاسبات صرفاً اقتصادی هستند و نیازمند نگاه ملی و بلندمدت سیاستگذاراناند.
جمعبندی
تصویب افزایش ۲۵ درصدی نرخ بلیت قطار، حاصل تلاقی دو ضرورت متضاد است؛ از یک سو فشار فزاینده هزینهها و تهدید پایداری صنعت ریلی، و از سوی دیگر دغدغه حفظ قدرت خرید مردم و جلوگیری از شوک قیمتی در بازار سفر. هرچند این افزایش کمتر از انتظار فعالان صنعت است، اما میتواند بهعنوان مسکنی کوتاهمدت، از تشدید مشکلات جلوگیری کند. آینده حملونقل ریلی ایران بیش از هر چیز به تصمیمهای کلان حمایتی، سرمایهگذاری هدفمند و درک جایگاه راهبردی این صنعت در امنیت و توسعه کشور گره خورده است.