قیمت میوه در میادین تهران؛ سفره خانوار زیر فشار موج تازه گرانی
بازار میوه و ترهبار تهران این روزها تصویری روشن از فشار هزینههای معیشتی بر سفره خانوار ایرانی ارائه میدهد. بررسی آخرین نرخهای اعلامشده از سوی سازمان میادین میوه و ترهبار شهرداری تهران نشان میدهد که طیف متنوعی از میوههای داخلی و وارداتی با قیمتهایی عرضه میشوند که برای بخش قابلتوجهی از مصرفکنندگان، دیگر در زمره اقلام روزمره محسوب نمیشوند. این وضعیت در حالی رقم خورده که میوه همواره یکی از پایههای اصلی سبد غذایی خانوار و شاخصی مهم برای سنجش قدرت خرید بوده است.
افزایش تدریجی قیمتها در ماههای اخیر اکنون به مرحلهای رسیده که اختلاف محسوسی میان میوههای پرمصرف و میوههای خاص یا وارداتی ایجاد شده و حتی برخی محصولات داخلی نیز به محدوده قیمتی میوههای لوکس نزدیک شدهاند. نرخهایی که امروز در میادین رسمی شهرداری دیده میشود، از یکسو بیانگر هزینههای تولید، حملونقل و نگهداری است و از سوی دیگر بازتابی از شرایط عمومی اقتصاد و تورم حاکم بر بازار مواد غذایی به شمار میرود.
جهش قیمت در میوههای خاص و وارداتی
در میان اقلام اعلامشده، برخی میوهها با قیمتهایی عرضه میشوند که عملاً آنها را از دسترس مصرف روزانه خارج کرده است. آناناس طلایی با نرخ کیلویی ۲۵۰ هزار تومان در صدر فهرست قرار دارد و زنجبیل تازه با قیمت کیلویی ۳۲۰ هزار تومان حتی از بسیاری از میوههای وارداتی نیز گرانتر عرضه میشود. توتفرنگی با نرخ ۱۹۰ هزار تومان و انواع نارگیل با قیمت کیلویی ۱۷۰ هزار تومان نیز نشان میدهد که میوههای خاص، سهم بیشتری از هزینه سبد خانوار را به خود اختصاص میدهند.
این قیمتها تنها به محصولات وارداتی محدود نیست و برخی میوههای تولید داخل نیز در همین بازه قیمتی قرار گرفتهاند. پاپایا تولید داخل با نرخ کیلویی ۱۲۰ هزار تومان یا خرما خارک زرد و قرمز با قیمت ۱۲۰ هزار تومان نمونههایی هستند که نشان میدهند هزینههای تولید داخلی نیز بهشدت افزایش یافته است. نتیجه چنین وضعیتی، کاهش مصرف این اقلام و محدود شدن آنها به مناسبتهای خاص یا دهکهای درآمدی بالاتر است.
وضعیت میوههای پرمصرف؛ افزایش تدریجی اما محسوس
در بخش میوههای پرمصرف، اگرچه قیمتها نسبت به اقلام خاص پایینتر است، اما همچنان روند افزایشی نگرانکنندهای دیده میشود. سیب زرد و قرمز لبنان با نرخ کیلویی ۱۱۵ هزار تومان، سیب سبز با قیمت ۹۹ هزار تومان و کیوی با نرخ ۱۱۰ هزار تومان عرضه میشوند. این ارقام برای میوههایی که همواره جزو انتخابهای اصلی خانوار بودهاند، نشانه تغییر جدی در الگوی خرید مصرفکنندگان است.
انگور شاهرودی با قیمت کیلویی ۱۱۷ هزار تومان، گلابی با نرخ ۱۳۰ هزار تومان و انار با قیمت ۹۵ هزار تومان نیز در همین دسته قرار میگیرند. افزایش قیمت این محصولات باعث شده بسیاری از خانوادهها میزان خرید خود را کاهش دهند یا بهسمت میوههای ارزانتر سوق پیدا کنند؛ روندی که میتواند در بلندمدت بر سلامت تغذیهای جامعه اثرگذار باشد.
بازار مرکبات؛ تنوع بالا، فاصله قیمتی قابل توجه
مرکبات همچنان یکی از پرتنوعترین بخشهای بازار میوه را تشکیل میدهند، اما اختلاف قیمت میان انواع مختلف آن قابلتوجه است. پرتقال آبگیری با نرخ کیلویی ۴۱ هزار تومان ارزانترین گزینه محسوب میشود، در حالی که پرتقال تامسون با قیمت ۷۳ هزار تومان، پرتقال توسرخ با نرخ ۷۱ هزار تومان و پرتقال رسمی با قیمت ۵۳ هزار تومان عرضه میشوند.
در بخش نارنگی نیز انواع مختلفی با قیمتهای متفاوت دیده میشود. نارنگی کینو با نرخ کیلویی ۱۰۳ هزار تومان، نارنگی بندری با قیمت ۱۱۰ هزار تومان و انواع نارنگی با میانگین ۹۷ هزار تومان به فروش میرسند. این تنوع قیمتی، امکان انتخاب را برای مصرفکننده فراهم میکند، اما در مجموع سطح عمومی قیمت مرکبات نیز نسبت به سالهای گذشته افزایش یافته و دیگر نمیتوان آنها را میوههایی کاملاً ارزان دانست.
لیمو و گریپفروت؛ افزایش قیمت در سایه تقاضا
لیمو ترش سنگی با قیمت کیلویی ۱۹۲ هزار تومان و انواع لیموترش با نرخ ۱۶۰ هزار تومان از جمله اقلامی هستند که افزایش قیمت چشمگیری را تجربه کردهاند. لیمو شیرین نیز با قیمت ۱۳۰ هزار تومان عرضه میشود. این رشد قیمت در حالی رخ داده که لیمو بهعنوان یک محصول پرکاربرد در آشپزخانه ایرانی، هم در مصرف روزانه و هم در مصارف درمانی و فصلی نقش مهمی دارد.
در مقابل، انواع گریپفروت با نرخ کیلویی ۵۰ هزار تومان هنوز در محدوده قیمتی قابلقبولتری قرار دارند و میتوانند جایگزینی نسبی برای بخشی از تقاضای مرکبات باشند. با این حال، افزایش کلی قیمتها باعث شده حتی این گزینهها نیز نسبت به گذشته کمتر در سبد خرید دیده شوند.
موز، خیار و هندوانه؛ شاخصهای تغییر الگوی مصرف
موز خوشهای با وزن بالای ۱۲۰ گرم با قیمت کیلویی ۱۶۵ هزار تومان و موزهای سبکتر با نرخ ۱۶۰ هزار تومان عرضه میشوند. موز که همواره یکی از میوههای محبوب و پرمصرف بوده، اکنون به کالایی با مصرف محدودتر تبدیل شده است. خیار گلخانهای نیز با قیمت ۵۸ هزار تومان، نسبت به گذشته افزایش محسوسی را تجربه کرده و دیگر جزو اقلام ارزانقیمت محسوب نمیشود.
در این میان، هندوانه همچنان ارزانترین میوه بازار به شمار میرود. هندوانه بالای سه کیلوگرم با قیمت کیلویی ۲۰ هزار تومان و زیر سه کیلوگرم با نرخ ۱۸ هزار تومان عرضه میشود. این اختلاف قیمت چشمگیر با سایر میوهها باعث شده هندوانه همچنان جایگاه خود را بهعنوان میوهای اقتصادی حفظ کند و در سبد خرید بسیاری از خانوارها باقی بماند.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گرانی میوه
افزایش قیمت میوه تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه پیامدهای اجتماعی و سلامتمحور نیز بهدنبال دارد. کاهش مصرف میوه میتواند به افت کیفیت تغذیه، افزایش مصرف مواد غذایی جایگزین کمارزشتر و در نهایت تشدید مشکلات سلامت عمومی منجر شود. از سوی دیگر، فاصله قیمتی میان اقلام مختلف، نابرابری در دسترسی به تغذیه سالم را تشدید میکند.
برای تولیدکنندگان نیز این وضعیت دوگانه است. از یکسو افزایش هزینهها آنها را ناچار به بالا بردن قیمتها کرده و از سوی دیگر کاهش تقاضا میتواند سودآوری را با چالش مواجه کند. در چنین شرایطی، نقش سیاستگذاریهای حمایتی، مدیریت زنجیره تأمین و کنترل هزینههای واسطهگری بیش از پیش اهمیت پیدا میکند.
جمعبندی
آخرین قیمت میوه در میادین میوه و ترهبار تهران نشان میدهد بازار میوه در مسیر گرانی تثبیتشدهای قرار گرفته است؛ مسیری که میوههای خاص را به کالاهای لوکس و میوههای پرمصرف را به اقلامی با مصرف محدودتر تبدیل کرده است. اگرچه میادین رسمی شهرداری همچنان نسبت به بازار آزاد قیمتهای کنترلشدهتری ارائه میدهند، اما سطح عمومی نرخها بیانگر فشار جدی بر سبد غذایی خانوار است. تداوم این روند میتواند الگوی مصرف، سلامت جامعه و حتی ساختار تولید داخلی را تحت تأثیر قرار دهد و ضرورت توجه جدیتر به مدیریت بازار و حمایت از مصرفکننده و تولیدکننده را بیش از پیش آشکار میسازد.