مرغ گران میشود یا تولید کوچکتر؟
بازار مرغ ایران در ماههای اخیر وارد مرحلهای تازه و پیچیده شده است؛ مرحلهای که در آن از یکسو سیاستهای اصلاحی دولت در حوزه ارز و یارانهها با هدف شفافسازی اجرا شده و از سوی دیگر، فشار هزینهها بر تولیدکنندگان دام و طیور به شکل کمسابقهای افزایش یافته است. حذف ارز ترجیحی و آزادسازی نرخ ارز اگرچه با هدف واقعیسازی اقتصاد و کاهش رانت انجام شد، اما در عمل شوک سنگینی به زنجیره تولید مرغ وارد کرد؛ شوکی که آثار آن اکنون در قیمت نهادهها، کاهش قدرت خرید تولیدکنندگان، افت جوجهریزی و نگرانی از آینده بازار بهوضوح دیده میشود.
افزایش چندباره نهادهها؛ نقطه آغاز بحران هزینه تولید
پس از حذف ارز ترجیحی، قیمت نهادههای دامی و خوراک دام و طیور جهشی حدود چهار برابری را تجربه کرد. این افزایش ناگهانی باعث شد بسیاری از مرغداران که پیشتر برنامهریزی مالی خود را بر مبنای ارز یارانهای انجام داده بودند، در تأمین نقدینگی برای خرید ذرت و کنجاله سویا با مشکل جدی مواجه شوند. هنوز مدت زیادی از این شوک نگذشته بود که مجدداً قیمت نهادهها در سامانه بازارگاه افزایش یافت؛ ذرت حدود ۲۰ درصد و کنجاله سویا نزدیک به ۳۰ درصد گرانتر شد. این تغییرات پیاپی عملاً ثبات را از برنامهریزی تولید خارج کرده و هزینه تمامشده مرغ را بهشدت بالا برده است.
اعلام قیمتهای جدید مرغ بر مبنای نرخ نقدی نهادهها
در چنین شرایطی، مدیرکل دفتر امور طیور وزارت جهاد کشاورزی طی نامهای به معاون بازرگانی این وزارتخانه، از تعیین قیمت محصولات طیور بر اساس نرخ نقدی نهادههای دامی و متناسب با تغییر نرخ ارز خبر داد. بر اساس این محاسبات، قیمت هر کیلوگرم مرغ زنده ۲۰۳ هزار تومان، مرغ گرم عمده درب کشتارگاه ۲۸۲ هزار و ۵۰۰ تومان و مرغ منجمد شیرینگپک شده ۲۹۷ هزار و ۵۰۰ تومان اعلام شد. این قیمتها بر مبنای محاسبه هزینه تمامشده در تاریخ ۲۶ بهمن و در چارچوب اجرای برنامه اصلاح سیاست ارزی و کارآمدسازی نظام یارانهها ارائه شده است.
شفافسازی یا فشار مضاعف بر تولیدکننده
مسئولان وزارت جهاد کشاورزی هدف از اعلام این قیمتها را ارائه دادههای دقیق و واقعی به فعالان صنعت طیور عنوان میکنند تا تولیدکنندگان بتوانند تصمیمهای اقتصادی خود را بر اساس هزینه واقعی تولید اتخاذ کنند. با این حال، فعالان صنفی معتقدند در شرایطی که بازار کشش افزایش قیمت را ندارد و مصرف کاهش یافته، اعلام قیمتهای ارشادی لزوماً به معنای بهبود وضعیت تولیدکننده نیست. به باور آنها، وقتی نقدینگی در دست مرغدار نیست، حتی شفافترین قیمتها نیز کمکی به تداوم تولید نخواهد کرد.
کاهش مصرف و انباشت کالا؛ بازار آرام اما نگرانکننده
سیدفرزاد طلاکش دبیر فدراسیون طیور با اشاره به پیامدهای اصلاح نظام یارانهای میگوید مصرف مرغ پس از این اصلاحات دستکم ۲۰ درصد کاهش یافته است. به گفته او، در فروشگاههای زنجیرهای با وجود اعلام کالابرگ، شاهد انباشت تخممرغ و کاهش تقاضا برای خرید مرغ هستیم. این وضعیت نشان میدهد که قدرت خرید خانوارها همگام با افزایش قیمتها رشد نکرده و بازار در ظاهر آرام، اما در باطن دچار رکود شده است.
نهاده موجود است، پول نیست
بر اساس اظهارات دبیر فدراسیون طیور، در حال حاضر نهاده دامی در سامانه بازارگاه موجود است و حتی انباشت سفارش نیز دیده میشود، اما مشکل اصلی ناتوانی مرغداران در تأمین نقدینگی برای خرید است. قیمت جوجه یکروزه که به کمتر از ۲۰ هزار تومان رسیده، نشانهای روشن از کاهش استقبال برای جوجهریزی است؛ موضوعی که اگر ادامه یابد، در ماههای آینده خود را بهصورت کاهش عرضه و نوسان قیمت نشان خواهد داد.
چشمانداز بازار مرغ تا پایان سال
طلاکش با اشاره به آینده بازار مرغ معتقد است که با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال و افزایش مصرف، نوساناتی در قیمت رخ خواهد داد، اما این افزایش از ۲۷۰ هزار تومان فراتر نمیرود. به گفته او، قیمت ارز از ۱۱۲ هزار تومان به ۱۳۲ هزار تومان افزایش یافته و همین موضوع باعث شده قیمت ذرت در بازارگاه از ۴۳ هزار تومان به بیش از ۵۰ هزار تومان و کنجاله سویا از ۶۶ هزار تومان به ۷۹ هزار تومان برسد. کمبود کنجاله نیز مرغداران را ناچار کرده بخشی از نیاز خود را با قیمت حدود ۸۵ هزار تومان از بازار آزاد تأمین کنند.
وعدههای محققنشده و بدهی انباشته مرغداران
یکی از مهمترین انتقادات فعالان صنعت طیور، عملی نشدن وعدههای دولت در زمینه حمایت مالی از مرغداران است. به گفته طلاکش، مرغداران از مهرماه نهاده را با ارز آزاد خریداری کردهاند، اما تا زمان حذف رسمی ارز ترجیحی، دولت بدهی مطالبات قبلی را نپذیرفته است. این موضوع زیان انباشته سنگینی برای تولیدکنندگان ایجاد کرده و بنا بر اعلام اتحادیه مرغداران، حدود ۶۰ همت طلب مرغداران از این محل باقی مانده است.
تسهیلاتی که گرهگشا نشد
دولت همزمان با آزادسازی نرخ ارز وعده تأمین نقدینگی و پرداخت تسهیلات را داده بود، اما به گفته فعالان صنفی، این وعدهها عملاً محقق نشده است. تنها اعتباری که در بانک کشاورزی تعریف شده، مشروط به تسویه بدهیهای قبلی است؛ شرطی که بسیاری از مرغداران به دلیل بدهی بانکی قادر به انجام آن نیستند. حتی در صورت دریافت اعتبار، به دلیل دوره ۱۰۰ روزه و نرخهای سود توافقی، مرغدار باید ماهانه ۵ تا ۷ درصد هزینه مالی بپردازد که فشار مضاعفی بر تولید وارد میکند.
نیاز نهادهای صنعت و کاهش تولید
بر اساس برآوردها، صنعت دام و طیور کشور ماهانه به حدود ۹۰۰ هزار تن ذرت و ۳۵۰ هزار تن کنجاله سویا نیاز دارد. اما در شرایط فعلی که تولید مرغ و گوشت قرمز تا ۲۰ درصد کاهش یافته و برخی واحدهای تخمگذار و مرغ گوشتی مجبور به حذف گله شدهاند، میزان مصرف نهاده نیز ۱۵ تا ۲۰ درصد کمتر از این رقم است. به اعتقاد دبیر فدراسیون طیور، در چنین وضعیتی دولت میتوانست با اختصاص حدود ۲۰۰ همت تسهیلات ارزانقیمت یا بدون سود به مدت یک سال، امکان گردش نقدینگی و تداوم تولید را فراهم کند.
قیمت واقعی مرغ و فاصله تا بازار
طلاکش قیمت فعلی هر کیلو مرغ را حدود ۲۲۰ هزار تومان میداند و تأکید میکند که با توجه به هزینههای تولید، عرضه مرغ تا نرخ ۲۷۰ هزار تومان همچنان متعادل است. او معتقد است در ماه رمضان به این رقم نخواهیم رسید و تنها در صورت کاهش شدید جوجهریزی و عرضه مرغ با وزن کمتر، ممکن است قیمتها به این سقف نزدیک شود، اما از آن فراتر نخواهد رفت.
کالابرگ و چالش تطبیق با نرخ جدید ارز
از نگاه فعالان صنفی، یکی دیگر از چالشها نحوه محاسبه کالابرگ است. دولت کالابرگ یک میلیون تومانی را بر مبنای ارز ۱۱۲ هزار تومانی محاسبه کرده، در حالی که نرخ ارز به ۱۳۲ هزار تومان رسیده است. این فاصله باعث شده حمایت واقعی از تولید و مصرف بهطور کامل محقق نشود و به اعتقاد تولیدکنندگان، افزایش ارزش کالابرگ میتواند هم به تقویت قدرت خرید مردم و هم به بهبود وضعیت مرغداران کمک کند.
قیمتهای ارشادی و واقعیت بازار
مهدی یوسفخانی دبیر انجمن کشتارگاهها و صنایع بستهبندی طیور معتقد است اعلام قیمتهای جدید ارشادی تأثیر محسوسی بر روند بازار نداشته، زیرا در نهایت این عرضه و تقاضاست که قیمت مرغ را تعیین میکند. به گفته او، با وجود انتظار افزایش قیمت در آغاز ماه رمضان، چنین افزایشی رخ نداد و هماکنون قیمت هر کیلو مرغ زنده حدود ۱۵۰ هزار تومان و مرغ گرم بین ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تومان است.
زیان تولیدکننده در بازار فعلی
یوسفخانی تأکید میکند که نرخهای فعلی به زیان مرغداران است، زیرا تولید و مصرف با یکدیگر همخوانی ندارد. قیمت هر کیلو ران مرغ حدود ۲۰۰ هزار تومان، سینه ۳۵۰ هزار تومان و فیله مرغ ۴۰۰ هزار تومان است، اما این ارقام نیز نتوانسته سودآوری تولید را تضمین کند. کاهش قیمت جوجه یکروزه به کمتر از ۱۰ هزار تومان نیز نشانهای از افت تقاضا برای جوجهریزی و هشداری برای آینده بازار است.
تعادل شکننده عرضه در تهران
به گفته دبیر انجمن کشتارگاهها، روزانه حدود ۱۸۰۰ تن مرغ در تهران توزیع و مصرف میشود و با توجه به شرایط تولید ماههای اخیر، کمبودی در عرضه وجود ندارد. با این حال، او هشدار میدهد که اگر روند کاهش جوجهریزی ادامه یابد، این تعادل شکننده در ماههای پایانی سال بهسرعت از بین خواهد رفت.
واکنش مجلس به پیشنهاد افزایش قیمت مرغ
در نهایت، افزایش نرخ ارز و رشد هزینه نهادهها باعث شد مدیرکل دفتر طیور وزارت جهاد خواستار تغییر قیمت مرغ شود؛ پیشنهادی که با واکنش نمایندگان مجلس روبهرو شده است. منتقدان معتقدند افزایش پیدرپی قیمتها فشار بیشتری بر معیشت مردم وارد میکند، در حالی که تولیدکنندگان نیز بدون حمایت مالی پایدار قادر به ادامه فعالیت نیستند.
جمعبندی
بازار مرغ ایران در شرایطی متناقض قرار دارد؛ از یکسو قیمتها در سطح مصرفکننده نسبتاً ثابت مانده و کمبود محسوسی دیده نمیشود، و از سوی دیگر تولیدکنندگان زیر بار افزایش هزینهها، کمبود نقدینگی و وعدههای محققنشده در حال فرسایش هستند. اگرچه اصلاح سیاست ارزی و حذف ارز ترجیحی با هدف شفافسازی انجام شده، اما بدون ابزارهای حمایتی مؤثر، خطر کاهش تولید و نوسان شدید قیمت در ماههای آینده جدی است. تداوم تعادل بازار بیش از هر چیز به تصمیمات فوری دولت در زمینه تأمین نقدینگی، اصلاح سازوکار کالابرگ و حمایت عملی از تولیدکنندگان بستگی دارد؛ تصمیماتی که میتواند از تبدیل آرامش ظاهری بازار به بحرانی جدی جلوگیری کند.