قیمت تخممرغ سقوط کرد؛ تولیدکنندگان در آستانه ورشکستگی
بازار تخممرغ در ماههای اخیر وارد یکی از پیچیدهترین و بحرانیترین دورههای خود شده است؛ دورهای که در آن نه مصرفکننده از ثبات و دسترسی پایدار مطمئن است و نه تولیدکننده از بازگشت سرمایه و ادامه فعالیت. اظهارات حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئتمدیره اتحادیه مرغداران میهن، تصویر روشنی از عمق بحران ترسیم میکند؛ جایی که قیمت فروش تخممرغ درب مرغداری به یکسوم قیمت تمامشده سقوط کرده و صنعت مرغداری تخمگذار را با زیانهای سنگین و مستمر مواجه ساخته است.
شکاف عمیق میان قیمت فروش و قیمت تمامشده تخممرغ
بر اساس اعلام اتحادیه مرغداران میهن، قیمت کنونی هر کیلو تخممرغ درب مرغداری به ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان رسیده، در حالی که قیمت تمامشده تولید این محصول حدود ۲۳۰ هزار تومان برآورد میشود. این اختلاف فاحش، نه ناشی از بهرهوری پایین تولیدکننده بلکه نتیجه مجموعهای از سیاستهای ارزی، کاهش مصرف و محدودیتهای بازار است. در چنین شرایطی، هر کیلو تخممرغی که از مرغداری خارج میشود، به معنای ثبت زیان جدید در دفاتر تولیدکنندگان است؛ زیانی که دیگر قابل تحمل یا جبران در کوتاهمدت نیست.
زیان روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان و تهدید بقای صنعت
کاشانی با اشاره به ابعاد مالی بحران تأکید میکند که صنعت مرغداری تخمگذار روزانه حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان متحمل میشود. استمرار این وضعیت، نهتنها سودآوری را از بین برده بلکه اصل بقای واحدهای تولیدی را هدف قرار داده است. بسیاری از مرغداران، بهویژه واحدهای کوچک و متوسط، توان تحمل چنین فشار مالی سنگینی را ندارند و در صورت تداوم شرایط فعلی، خروج گسترده تولیدکنندگان از چرخه تولید دور از انتظار نخواهد بود؛ رخدادی که در نهایت به کاهش شدید عرضه و جهش قیمتی در آینده منجر میشود.
قیمت مصرفکننده و تناقض ظاهری بازار
در حالی که تولیدکنندگان با قیمتهای زیانده محصول خود را عرضه میکنند، قیمت هر شانه تخممرغ برای مصرفکننده حدود ۲۷۰ هزار تومان اعلام شده است. این تناقض ظاهری، نشاندهنده وجود حلقههای ناکارآمد در زنجیره توزیع و تنظیم بازار است. فاصله میان قیمت درب مرغداری و نرخ مصرفکننده، پرسشهای جدی درباره نقش واسطهها، هزینههای جانبی و سیاستهای کنترلی ایجاد میکند؛ پرسشهایی که پاسخ روشن به آنها میتواند مسیر اصلاح بازار را هموار سازد.
کاهش مصرف پس از حذف ارز ترجیحی
یکی از عوامل کلیدی تشدید بحران، کاهش محسوس مصرف تخممرغ پس از حذف ارز ترجیحی است. رئیس هیئتمدیره اتحادیه مرغداران میهن از کاهش ۲۵ درصدی مصرف خبر میدهد؛ کاهشی که مستقیماً بر تعادل عرضه و تقاضا اثر گذاشته است. در شرایطی که تخممرغ همواره بهعنوان کالای پروتئینی ارزانقیمت شناخته میشد، افزایش هزینههای تولید و انتقال آن به سطح قیمت مصرفکننده، بخشی از خانوارها را به کاهش مصرف سوق داده و الگوی تقاضا را تغییر داده است.
مازاد تولید؛ چالش اصلی بازار تخممرغ
بر اساس آمار ارائهشده، مصرف روزانه تخممرغ در کشور حدود ۲ هزار و ۹۰۰ تا ۳ هزار تن است، در حالی که تولید روزانه به ۴ هزار تن میرسد. این اختلاف، به مازاد ماهانه حدود ۳۰ هزار تن تخممرغ منجر شده است. مازاد تولید، در بازاری که امکان صادرات آزاد و خرید حمایتی مؤثر وجود ندارد، بهسرعت به عامل فشار قیمتی تبدیل میشود و تولیدکننده را ناچار میکند محصول خود را با هر قیمتی به فروش برساند تا از فاسد شدن و زیان بیشتر جلوگیری کند.
محدودیت صادرات؛ گرهای بر گرههای بازار
در شرایطی که آزادسازی نرخ ارز میتوانست مسیر صادرات تخممرغ را هموار کند، محدودیتهای اعمالشده نتیجهای معکوس داشته است. به گفته کاشانی، سقف صادرات تنها ۵ هزار تن تعیین شد؛ رقمی که بهسرعت صادر و به پایان رسید و اکنون تولیدکنندگان در انتظار حذف این سقف هستند. محدودیت صادرات، در بازاری با مازاد تولید بالا، عملاً یکی از معدود راههای تخلیه فشار عرضه را مسدود کرده و زیان تولیدکنندگان را تشدید کرده است.
ماه رمضان و پیشبینی کاهش بیشتر تولید
همزمان با نزدیک شدن به ماه رمضان، پیشبینیها از کاهش مصرف حکایت دارد؛ کاهشی که میتواند عدم تعادل بازار را عمیقتر کند. کاشانی با اشاره به آزادسازیها و تغییر الگوی مصرف، احتمال کاهش تولید را مطرح میکند؛ اقدامی که اگرچه در کوتاهمدت میتواند بخشی از فشار بازار را کاهش دهد، اما در بلندمدت خطر کاهش ظرفیت تولید و از دست رفتن سرمایههای صنعت را به همراه دارد.
خرید حمایتی؛ راهکاری که هنوز اجرا نشده است
اتحادیه مرغداران میهن، خرید حمایتی تخممرغ را یکی از اصلیترین راهکارهای تنظیم بازار میداند؛ راهکاری که تاکنون بهطور مؤثر اجرا نشده است. خرید حمایتی میتواند با جمعآوری بخشی از مازاد تولید، قیمت را به سطحی منطقی بازگرداند و از زیان بیشتر تولیدکنندگان جلوگیری کند. با این حال، به گفته کاشانی، هنوز اقدام عملی در این زمینه صورت نگرفته و مرغداران در انتظار برگزاری جلسه با وزیر جهاد کشاورزی هستند؛ انتظاری که با توجه به سرعت زیاندهی صنعت، هر روز آن هزینه سنگینی به همراه دارد.
کاهش فعالیت صنایع وابسته و اثرات زنجیرهای
بحران بازار تخممرغ تنها به مرغداران محدود نمانده است. کاهش فعالیت کارخانجات کیک و کلوچه، که یکی از مصرفکنندگان عمده تخممرغ به شمار میروند، به کاهش بیشتر تقاضا دامن زده است. این اثر زنجیرهای نشان میدهد که تداوم بحران میتواند صنایع پاییندستی را نیز تحت تأثیر قرار دهد و دامنه پیامدهای اقتصادی آن فراتر از یک بخش خاص گسترش یابد.
کالابرگ و واقعیت مصرف تخممرغ
یکی دیگر از محورهای مورد اشاره، موضوع کالابرگ و نقش آن در مصرف تخممرغ است. کاشانی تصریح میکند که خرید تخممرغ در قالب کالابرگ اجباری نیست و گزارشها نشان میدهد که در عمل، بخش قابل توجهی از اعتبار کالابرگ صرف خرید این محصول نمیشود. این واقعیت، نشان میدهد که سیاستهای حمایتی مصرفکننده، بدون در نظر گرفتن ترجیحات واقعی خانوارها، نمیتواند بهتنهایی تعادل بازار را تضمین کند.
چشمانداز مبهم تا پایان سال
رئیس هیئتمدیره اتحادیه مرغداران میهن با صراحت هشدار میدهد که در صورت تداوم شرایط فعلی، بعید است صنعت مرغداری تخمگذار بتواند تا پایان سال با همین ساختار و ظرفیت به کار خود ادامه دهد. ترکیب زیانهای سنگین، محدودیت صادرات، نبود خرید حمایتی و کاهش مصرف، چشماندازی مبهم پیش روی تولیدکنندگان قرار داده است؛ چشماندازی که نیازمند تصمیمات فوری و هماهنگ در سطح سیاستگذاری است.
جمعبندی
آنچه امروز در بازار تخممرغ جریان دارد، صرفاً یک نوسان مقطعی قیمت نیست، بلکه نشانهای از اختلال ساختاری در تنظیم بازار و سیاستگذاری بخش کشاورزی است. فاصله شدید میان قیمت تمامشده و نرخ فروش، زیان روزانه ۵۰۰ میلیارد تومانی، مازاد تولید ماهانه ۳۰ هزار تنی و محدودیت صادرات، همگی مؤید بحرانی هستند که با راهکارهای مقطعی قابل حل نخواهد بود. خرید حمایتی هدفمند، آزادسازی واقعی صادرات، بازنگری در سیاستهای مصرفی و توجه به زنجیره کامل تولید تا مصرف، میتواند مسیر خروج از بحران را هموار کند. در غیر این صورت، هزینه امروز بیتوجهی به تولیدکننده، فردا با کمبود عرضه و جهش قیمت از جیب مصرفکننده پرداخت خواهد شد.