مرغ گران میشود؟ روایت تازه مرغداران از انفجار هزینهها
بازار گوشت مرغ بهعنوان اصلیترین و در دسترسترین منبع پروتئین خانوارهای ایرانی، در ماههای اخیر بار دیگر در کانون توجه افکار عمومی و سیاستگذاران قرار گرفته است. افزایش هزینههای تولید، نوسانات مداوم نهادههای دامی و فشارهای مضاعف بر تولیدکنندگان، شرایطی را رقم زده که تداوم تعادل در این بازار را با چالش جدی مواجه کرده است. در این میان، اظهارات رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی کشور تصویری روشن از واقعیتهای پشت پرده تولید مرغ ارائه میدهد؛ واقعیتی که نشان میدهد قیمت نهایی این محصول نه حاصل تصمیم تولیدکننده، بلکه برآیند مجموعهای از سیاستهای کلان و تحولات اقتصادی است.
حذف ارز ترجیحی و شوک به ساختار تولید مرغ
با حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی، یکی از مهمترین تکیهگاههای تأمین نهادههای دامی از چرخه تولید خارج شد. این تصمیم که با هدف اصلاح ساختار یارانهها و کاهش رانت اتخاذ شد، در عمل شوک سنگینی به تولیدکنندگان وارد کرد. به گفته حبیب اسداللهنژاد، قیمت نهادههای دامی و خوراک طیور بلافاصله پس از این تصمیم، جهشی حدود چهار برابر را تجربه کرد؛ افزایشی که مستقیماً هزینه تمامشده تولید مرغ را تحت تأثیر قرار داد و توازن اقتصادی واحدهای مرغداری را بر هم زد.
افزایش همزمان سایر مؤلفههای تولید
نهادههای دامی تنها بخش متأثر از این تغییر سیاست نبودند. دارو، واکسن، مکملهای غذایی و سایر اقلام ضروری برای پرورش مرغ گوشتی نیز با افزایش حدود دو برابری قیمت مواجه شدند. این رشد هزینهها در شرایطی رخ داد که تولیدکنندگان امکان انتقال کامل این فشار به قیمت مصرفکننده را نداشتند و همچنان با قیمتگذاری دستوری و حساسیتهای اجتماعی پیرامون مرغ مواجه بودند. مجموعه این عوامل باعث شد حاشیه سود مرغداران بهشدت کاهش یابد و حتی در برخی دورهها به زیان تبدیل شود.
بهای تمامشده؛ واقعیتی اجتنابناپذیر
رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی کشور تأکید میکند که افزایش هزینههای تولید، بهصورت طبیعی و غیرقابلاجتناب، بهای تمامشده را افزایش میدهد. از نگاه فعالان این صنعت، تولید مرغ فرآیندی وابسته به نهادههای وارداتی و قیمتهای جهانی است و هرگونه تغییر در نرخ ارز یا سیاستهای حمایتی، مستقیماً در قیمت نهایی منعکس میشود. در چنین شرایطی، انتظار تثبیت قیمت بدون مداخله مؤثر دولت، بیش از آنکه راهکار باشد، به تعمیق مشکلات تولید منجر خواهد شد.
مرغداران؛ بخشی از جامعه مصرفکننده
یکی از نکات قابلتوجه در سخنان اسداللهنژاد، تأکید بر این واقعیت است که تولیدکنندگان مرغ خود از مردم و بخشی از مصرفکنندگان هستند. مرغداران نیز مانند سایر خانوارها با هزینههای معیشتی روبهرو بوده و تمایلی به افزایش قیمت این محصول پروتئینی ندارند. آنان بهخوبی آگاهند که گوشت مرغ همواره جایگاه ویژهای در سبد غذایی مردم داشته و کوچکترین نوسان قیمتی میتواند فشار مستقیمی بر معیشت خانوارها وارد کند.
جایگاه گوشت مرغ در امنیت غذایی
گوشت مرغ بهعنوان سهلالوصولترین و ارزانترین کالای پروتئینی، نقش کلیدی در تأمین امنیت غذایی کشور ایفا میکند. در سالهای اخیر، با افزایش قیمت سایر منابع پروتئینی، وابستگی خانوارها به مرغ بیش از گذشته شده است. از اینرو، حفظ تعادل در بازار مرغ نهتنها یک مسئله صنفی، بلکه موضوعی راهبردی در حوزه اجتماعی و اقتصادی به شمار میرود. هرگونه اختلال در تولید یا توزیع این محصول میتواند پیامدهایی فراتر از بازار مواد غذایی داشته باشد.
نوسانات اخیر در سامانه بازارگاه
در کنار جهش کلی قیمتها پس از حذف ارز ترجیحی، نوسانات کوتاهمدت نیز فشار مضاعفی بر مرغداران وارد کرده است. بر اساس اعلام رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی کشور، تنها در یک هفته گذشته قیمت ذرت در سامانه بازارگاه حدود ۲۰ درصد و کنجاله سویا حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است. این تغییرات ناگهانی، برنامهریزی تولید را دشوار کرده و ریسک فعالیت در این صنعت را بالا برده است.
نقش دولت در تنظیمگری بازار
اتحادیه مرغداران گوشتی کشور در واکنش به این شرایط، از دولت بهعنوان متولی تنظیم بازار درخواست کرده است تا با اتخاذ تدابیر مؤثر، ثبات را به زنجیره تأمین بازگرداند. تثبیت قیمت نهادههای دامی و سایر مؤلفههای تولید، یکی از اصلیترین مطالبات تولیدکنندگان است. از نگاه فعالان این بخش، بدون تضمین دسترسی پایدار و قابل پیشبینی به نهادهها، امکان کنترل قیمت نهایی برای مصرفکننده وجود نخواهد داشت.
زنجیره تولید تا سفره مردم
تولید مرغ یک زنجیره بههمپیوسته است که از تأمین نهاده آغاز و به سفره مردم ختم میشود. هرگونه اختلال در ابتدای این زنجیره، آثار خود را در انتها نشان میدهد. مرغداران معتقدند اگر نهادهها با نرخ تثبیتشده و قابلقبول به دست تولیدکننده برسد، در ادامه زنجیره نیز امکان عرضه گوشت مرغ با قیمت پایینتر و منطقیتر برای مصرفکننده فراهم خواهد شد. این رویکرد، هم به نفع تولیدکننده است و هم به نفع مصرفکننده نهایی.
ضرورت تصمیمگیریهای پایدار
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که تصمیمهای مقطعی و واکنشی، نمیتواند مشکلات ساختاری بازار مرغ را حل کند. تولیدکنندگان خواستار سیاستهای پایدار و قابل پیشبینی هستند؛ سیاستهایی که امکان برنامهریزی بلندمدت را فراهم کرده و از شوکهای ناگهانی قیمتی جلوگیری کند. در غیر این صورت، کاهش انگیزه تولید و خروج تدریجی فعالان از این صنعت، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی کشور خواهد بود.
جمعبندی
مجموع اظهارات رئیس اتحادیه مرغداران گوشتی کشور نشان میدهد که افزایش قیمت گوشت مرغ، بیش از آنکه ناشی از تمایل تولیدکننده باشد، نتیجه مستقیم جهش هزینههای تولید پس از حذف ارز ترجیحی و نوسانات مداوم نهادههای دامی است. مرغداران بهعنوان بخشی از جامعه، خواهان حفظ دسترسی مردم به این کالای پروتئینی ارزان هستند، اما تحقق این هدف بدون حمایت و تنظیمگری مؤثر دولت امکانپذیر نیست. تثبیت قیمت نهادهها، ایجاد ثبات در سامانههای تأمین و اتخاذ سیاستهای پایدار، میتواند ضمن حمایت از تولیدکننده، از فشار بیشتر بر سفره مردم جلوگیری کند و تعادل را به بازار مرغ بازگرداند.