هشدار جدی درباره کلاهبرداری در فروش آنلاین طلا؛ فروشندگان چگونه هم پول و هم طلای خود را از دست می‌دهند؟ | جزئیات هشدار اتحادیه طلا
بازار فروش اینترنتی طلا در سال‌های اخیر با گسترش شبکه‌های اجتماعی، فروشگاه‌های مجازی و سامانه‌های معاملات برخط تغییرات قابل‌توجهی را تجربه کرده است.
این تحول اگرچه دسترسی مشتریان به فروشندگان را آسان‌تر کرده، اما شکل تازه‌ای از ریسک‌های مالی و حقوقی را نیز به وجود آورده است.
براساس گزارشی که شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ منتشر شد، ویدیوهایی در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شوند که در آن‌ها برخی فروشندگان طلا از زیان ناشی از پرداخت‌های مشکوک سخن می‌گویند.
در روایت این افراد، فروشنده پس از دریافت وجه و تحویل طلا متوجه شده که تراکنش مالی با سوءاستفاده از حساب بانکی شخص دیگری انجام شده است.
البته جزئیات و اصالت تک‌تک ویدیوهای منتشرشده به‌صورت مستقل تأیید نشده است؛ بنابراین نمی‌توان درباره تعداد قربانیان یا میزان زیان آن‌ها نتیجه قطعی گرفت.
با این حال، اصل این شیوه کلاهبرداری سابقه مستند دارد.
چگونه فروشنده طلا هم پول را از دست می‌دهد و هم طلا را؟
یکی از روش‌های شناخته‌شده کلاهبرداری، استفاده از وجوه سرقتی برای خرید کالاهای گران‌قیمت است.
در این شیوه، کلاهبردار ممکن است با استفاده از پول حاصل از فیشینگ یا دسترسی غیرمجاز به حساب بانکی دیگران، وجه خرید طلا را به حساب فروشنده منتقل کند.
فروشنده با مشاهده واریز پول، کالا را تحویل می‌دهد؛ اما پس از شکایت صاحب اصلی حساب، منشأ تراکنش مورد بررسی قرار می‌گیرد و ممکن است حساب دریافت‌کننده وجه با دستور قضایی مسدود شود.
در چنین شرایطی، فروشنده‌ای که طلا را تحویل داده ممکن است برای اثبات مشروعیت معامله و رفع مسدودی حساب با مشکلات حقوقی مواجه شود.
نمونه‌ای مستند از این روش در آبان ۱۴۰۴ در گچساران گزارش شد. پلیس اعلام کرد متهم با استفاده از پول‌های سرقتی، از فروشندگان طلا در بستر آگهی‌های اینترنتی خرید کرده و باعث مسدود شدن حساب برخی فروشندگان شده بود. در نهایت، متهم با اقدامات پلیس فتا شناسایی و دستگیر شد.
نکته مهم این است که مسدود شدن حساب لزوماً به معنای برداشت خودکار پول یا محکومیت فروشنده نیست. وضعیت وجه، مسئولیت اشخاص و امکان جبران خسارت به مدارک پرونده و تصمیم مرجع قضایی بستگی دارد.
هشدار پلیس فتا درباره واریز پول سرقتی به حساب فروشندگان
پلیس فتا پیش‌تر نیز نسبت به این نوع سوءاستفاده هشدار داده بود.
در اطلاعیه ۱۸ آبان ۱۴۰۴، سرهنگ جواد مختاررضایی، معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا، اعلام کرد برخی مجرمان سایبری با پرداخت وجوه دارای منشأ نامشروع اقدام به خرید طلا، تلفن همراه و دیگر کالاهای ارزشمند می‌کنند.
در این شرایط، فروشنده ممکن است بدون اطلاع از منشأ پول، گرفتار مسدودی حساب و پیگیری قضایی شود.
همچنین پلیس فتا در تیر ۱۴۰۵ بار دیگر بر ضرورت بررسی هویت خریدار و تطبیق مشخصات او با حساب پرداخت‌کننده تأکید کرد.
بنابراین، مشاهده رسید بانکی یا حتی واریز واقعی پول به حساب فروشنده، به‌تنهایی تضمین‌کننده مشروع بودن منشأ وجه نیست.
واکنش دبیر اتحادیه طلا؛ احراز هویت خریدار کافی نیست
عبادالله محمدولی، دبیر اتحادیه طلا و جواهر تهران، در واکنش به گسترش نگرانی‌ها درباره معاملات غیرحضوری تأکید کرده است که فروشندگان نیز باید برای شناسایی طرف معامله و رعایت الزامات قانونی، سازوکار مشخصی داشته باشند.
او معتقد است احتیاط در فروش اینترنتی نباید تنها به خریداران محدود شود و صاحبان فروشگاه‌های آنلاین نیز باید اطلاعات طرف مقابل و شیوه پرداخت را با دقت بیشتری بررسی کنند.
به گفته محمدولی، تراکنش‌های مشکوک ممکن است فعالیت روزمره یک کسب‌وکار را مختل کنند و هزینه‌های مالی و حقوقی قابل‌توجهی به فروشندگان تحمیل کنند.
این هشدار از آن جهت اهمیت دارد که طلا کالایی با ارزش بالا و قابلیت نقل‌وانتقال نسبتاً آسان است. در نتیجه، تحویل آن به فردی که هویت واقعی یا ارتباطش با حساب پرداخت‌کننده مشخص نیست، می‌تواند ریسک جدی ایجاد کند.
فروش آنلاین طلا بدون مجوز؛ چرا داشتن واحد صنفی اهمیت دارد؟
یکی از مهم‌ترین پیشنهادهای دبیر اتحادیه طلا و جواهر تهران، مشخص شدن نشانی و هویت صنفی فروشندگان اینترنتی است.
محمدولی معتقد است افرادی که در شبکه‌های اجتماعی طلا می‌فروشند باید دارای جواز معتبر و یک محل مشخص برای مراجعه مشتریان باشند.
به گفته او، این محل می‌تواند واحد صنفی متعلق به فروشنده یا واحدی باشد که از طریق همکاری قانونی با یک فعال معتبر صنف طلا معرفی شده است.
هدف این پیشنهاد، فراهم شدن امکان شناسایی فروشنده و پیگیری اختلافات احتمالی است.
با این حال، باید میان پیشنهاد این مقام صنفی و مقررات موجود تفاوت قائل شد. الزام به معرفی واحد صنفی با شکل موردنظر محمدولی، در این گزارش به‌عنوان پیشنهادی برای تکمیل نظارت بر آنلاین‌شاپ‌ها مطرح شده است و نباید بدون بررسی نوع فعالیت، آن را حکم یکسان تمام کسب‌وکارهای اینترنتی طلا دانست.
قوانین فروش اینترنتی طلا در سال ۱۴۰۵ چه می‌گویند؟
معاملات برخط طلا در ایران از قبل دارای چارچوب مقرراتی بوده است.
براساس دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به‌صورت برخط که در سال ۱۴۰۴ تصویب شد، سکوهای معاملاتی مشمول این دستورالعمل باید مجوز لازم را طبق ضوابط تعیین‌شده دریافت کنند.
صدور مجوز این سکوها با اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی و پس از دریافت تأییدیه بانک مرکزی پیش‌بینی شده است.
همچنین مقررات بر ثبت اطلاعات مشتریان، نظارت بر موجودی واقعی طلا و استفاده از سازوکارهای مشخص برای معاملات تأکید دارد.
از مهم‌ترین الزامات این دستورالعمل، ممنوعیت فراهم کردن معامله مستقیم میان مشتریان در بستر سکوهای مشمول و ضرورت وجود پشتوانه طلای قابل معامله است.
البته این مقررات مشخصاً سکوهای معاملاتی تعریف‌شده در دستورالعمل را پوشش می‌دهد و نمی‌توان تمام احکام آن را بدون بررسی به صفحات فروش زیورآلات و مصنوعات طلا در شبکه‌های اجتماعی تعمیم داد.
نکته دیگر اینکه مطابق ماده پنجم دستورالعمل، معاملات سکوها با پذیرش ریسک طرفین انجام می‌شود و مشمول تضمین دولت و نظام بانکی نیست.
الزام سکوهای طلا به مقابله با پولشویی
یکی از موضوعات مهم در ساماندهی فروش اینترنتی طلا، رعایت مقررات مبارزه با پولشویی است.
مرکز اطلاعات مالی در خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا و نقره نیز باید الزامات شناسایی مشتری، ثبت سوابق معاملات و گزارش فعالیت‌های مشکوک را رعایت کنند.
این مقررات برای جلوگیری از سوءاستفاده از بازار فلزات گران‌بها در انتقال وجوه نامشروع اهمیت دارد.
از سوی دیگر، پلیس فتا در شهریور ۱۴۰۵ از تدوین الزامات امنیت سایبری ویژه سایت‌های معاملات فلزات گران‌بها خبر داد.
این الزامات موضوعاتی مانند احراز هویت کاربران، حفاظت از اطلاعات، ثبت رویدادهای امنیتی و جلوگیری از فروش بیش از موجودی واقعی طلا را در بر می‌گیرد.
اجرای مؤثر این ضوابط می‌تواند امکان شناسایی تراکنش‌های غیرعادی را افزایش دهد؛ هرچند هیچ سامانه‌ای به‌تنهایی احتمال وقوع تخلف را به صفر نمی‌رساند.
چگونه فروشندگان آنلاین طلا از کلاهبرداری جلوگیری کنند؟
برای کاهش ریسک معاملات غیرحضوری، مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه اهمیت دارد:
-
احراز هویت واقعی: مشخصات خریدار، پرداخت‌کننده و تحویل‌گیرنده طلا باید بررسی و تا حد امکان با یکدیگر تطبیق داده شود.
-
استفاده از مسیر پرداخت مجاز: دریافت وجه از طریق سازوکارهای پرداخت معتبر و قابل پیگیری انجام شود.
-
خودداری از تحویل عجولانه: مشاهده تصویر رسید یا پیامک بانکی کافی نیست؛ وضعیت واریز باید از مسیر بانکی معتبر بررسی شود.
-
مستندسازی معامله: فاکتور، اطلاعات سفارش، مشخصات کالای فروخته‌شده و رسید تحویل باید مطابق الزامات قانونی ثبت و نگهداری شود.
-
بررسی تراکنش‌های غیرعادی: پرداخت از حساب اشخاص ثالث یا درخواست تحویل کالا به فرد ناشناس می‌تواند نیازمند بررسی بیشتر باشد.
-
پیگیری فوری موارد مشکوک: در صورت مشاهده نشانه‌های کلاهبرداری، موضوع از طریق بانک و پلیس فتا پیگیری شود.
این توصیه‌ها با هشدارهای قبلی پلیس فتا درباره پرداخت از حساب‌های سرقتی و ضرورت تطبیق هویت خریدار با صاحب حساب بانکی مطابقت دارند.
حتی رعایت تمام این موارد نیز تضمین قطعی در برابر تقلب نیست؛ اما می‌تواند احتمال آسیب و مشکلات اثبات معامله را کاهش دهد.
خریداران طلا از اینستاگرام و آنلاین‌شاپ‌ها به چه نکاتی توجه کنند؟
خریداران نیز باید پیش از انتقال وجه، هویت فروشنده و اعتبار کسب‌وکار را بررسی کنند.
صرف داشتن دنبال‌کنندگان زیاد، انتشار تصاویر جذاب یا نمایش رضایت مشتریان در شبکه‌های اجتماعی، مدرک کافی برای اعتبار یک فروشگاه نیست.
استعلام مجوز فعالیت، بررسی مشخصات واحد صنفی و استفاده از درگاه پرداخت معتبر اهمیت بیشتری دارد.
همچنین خریدار باید از شرایط تحویل فیزیکی، مشخصات کالا، عیار، وزن، اجرت، هزینه‌های معامله و نحوه رسیدگی به اختلافات اطلاع داشته باشد.
پلیس فتا نیز تأکید کرده که تبلیغات شبکه‌های اجتماعی و وعده‌های غیرواقعی نباید مبنای اعتماد به سکوهای خرید و فروش طلا قرار گیرد.
اگر حساب فروشنده طلا مسدود شد چه باید کرد؟
فروشنده‌ای که پس از یک معامله اینترنتی با مسدودی حساب بانکی مواجه می‌شود، باید ابتدا علت محدودیت حساب را از بانک مربوطه پیگیری کند.
اگر مسدودی ناشی از شکایت یا دستور قضایی باشد، مسیر رسیدگی به مرجع صادرکننده دستور و شرایط پرونده بستگی خواهد داشت.
در چنین وضعیتی، ارائه فاکتور معتبر، مدارک دریافت وجه، اطلاعات خریدار و مستندات تحویل کالا می‌تواند برای بررسی موضوع اهمیت داشته باشد.
همچنین در صورت احتمال وقوع جرم سایبری، امکان گزارش موضوع به مرکز فوریت‌های سایبری پلیس فتا با شماره ۰۹۶۳۸۰ وجود دارد.
بهتر است فروشنده بدون بررسی رسمی و دریافت مشاوره حقوقی، اقدام به بازپرداخت وجه به اشخاص ناشناس یا انجام توافق‌های غیرقابل پیگیری نکند.
آیا راه‌حل مقابله با کلاهبرداری، تعطیلی آنلاین‌شاپ‌های طلاست؟
عبادالله محمدولی با تعطیلی کامل فعالیت‌های اینترنتی طلا به‌عنوان راه‌حل مقابله با کلاهبرداری موافق نیست.
او معتقد است فروش آنلاین می‌تواند در چارچوبی قابل نظارت ادامه پیدا کند، مشروط بر اینکه هویت فعالان، مجوزها و مسیرهای رسیدگی به شکایت‌ها روشن باشد.
از این منظر، همکاری بانک مرکزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، اتحادیه‌ها و نهادهای نظارتی می‌تواند به کاهش ریسک کمک کند.
به‌ویژه آنکه بخشی از مشکلات معاملات غیرحضوری به پرداخت‌ها مربوط است و ساماندهی صنفی، بدون زیرساخت بانکی و احراز هویت مناسب، برای جلوگیری از تمام تخلفات کافی نخواهد بود.
جمع‌بندی؛ فروش آنلاین طلا چگونه امن‌تر می‌شود؟
گسترش معاملات اینترنتی طلا فرصت‌های تازه‌ای برای کسب‌وکارها و مشتریان ایجاد کرده است، اما هم‌زمان خطر کلاهبرداری، پرداخت با پول سرقتی و اختلافات حقوقی را افزایش می‌دهد.
هشدار تازه دبیر اتحادیه طلا و جواهر تهران نشان می‌دهد امنیت معاملات نباید فقط از زاویه خریدار بررسی شود. فروشنده نیز ممکن است پس از تحویل طلا، به دلیل منشأ نامشروع وجه دریافتی با مسدودی حساب یا پیگیری قضایی روبه‌رو شود.
مهم‌ترین نکته این است که احراز هویت ظاهری خریدار یا مشاهده واریز پول، به‌تنهایی امنیت معامله طلا را تضمین نمی‌کند.
شفافیت هویت صنفی، مجوز معتبر، ثبت دقیق معاملات، تطبیق اطلاعات پرداخت‌کننده و خریدار و استفاده از مسیرهای مالی قابل پیگیری، مهم‌ترین ابزارهای کاهش ریسک هستند.
در نهایت، آینده بازار آنلاین طلا به ایجاد تعادل میان سه هدف وابسته است: حفظ امکان فعالیت کسب‌وکارهای قانونی، حمایت از حقوق خریداران و جلوگیری از زیان فروشندگان در معاملات مشکوک.
