قیمت حبوبات امروز ۶ آبان ۱۴۰۵؛ تولید از ۸۰۰ هزار تن گذشت، قیمت لوبیا کاهش یافت؛ چرا عدس هنوز وارداتی است؟ + جدول
تازه‌ترین آمار وزارت جهاد کشاورزی نشان می‌دهد تولید انواع حبوبات در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ نسبت به دوره قبل افزایش قابل‌توجهی داشته است.
فرامک عزیزکریمی اعلام کرده است که تولید حبوبات کشور در سال زراعی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ حدود ۷۰۲ هزار تن بود، اما این رقم در سال زراعی اخیر از ۸۰۰ هزار تن عبور کرده است.
بر اساس جزئیات اعلام‌شده، مجموع تولید نخود، عدس، لوبیا و سایر حبوبات به حدود ۸۱۰ هزار تن می‌رسد؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۱۰۸ هزار تن نسبت به رقم سال قبل.
این رشد که در اظهارات رسمی حدود ۱۵.۵ درصد عنوان شده، حاصل ترکیبی از بهبود بارندگی‌ها، استفاده از بذرهای اصلاح‌شده، مکانیزاسیون و تغییر زمان کشت بوده است.
اهمیت این تحول زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم بخش عمده سطح زیرکشت نخود و عدس به بارندگی طبیعی وابسته است و محدودیت منابع آب یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشاورزی کشور محسوب می‌شود.
جدول تولید حبوبات در سال زراعی ۱۴۰۴-۱۴۰۵
| نوع حبوبات | میزان تولید اعلام‌شده |
|---|---|
| نخود | ۳۳۰ هزار تن |
| لوبیا | ۳۲۰ هزار تن |
| عدس | ۷۵ هزار تن |
| سایر حبوبات شامل ماش و باقالی | ۸۵ هزار تن |
| مجموع تولید | ۸۱۰ هزار تن |
نخود با سهمی حدود ۴۱ درصد، بیشترین حجم تولید را در میان اقلام اصلی دارد. لوبیا با سهم نزدیک به ۴۰ درصد در رتبه بعدی قرار گرفته و عدس با حدود ۹ درصد، سهم به‌مراتب کمتری از تولید داخلی دارد.
این ترکیب نشان می‌دهد که کشور در تولید انواع حبوبات وضعیت یکسانی ندارد و افزایش مجموع تولید لزوماً به معنای تأمین تمام نیازهای هر محصول نیست.
قیمت عمده‌فروشی لوبیا، نخود و عدس امروز چقدر است؟
هم‌زمان با انتشار آمار تولید، وزارت جهاد کشاورزی از کاهش نرخ برخی حبوبات در مبادی عرضه و عمده‌فروشی خبر داده است.
عزیزکریمی اعلام کرده که قیمت لوبیا در این بخش از بازار به حدود ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تومان رسیده است.
همچنین نخود با نرخ ۱۹۰ تا ۲۰۰ هزار تومان و عدس با قیمت تقریبی ۲۰۰ هزار تومان معامله می‌شود.
جدول قیمت عمده‌فروشی حبوبات در آبان ۱۴۰۵
| محصول | قیمت اعلام‌شده هر کیلوگرم (تومان) |
|---|---|
| لوبیا | ۲۶۰٬۰۰۰ تا ۲۷۰٬۰۰۰ |
| نخود | ۱۹۰٬۰۰۰ تا ۲۰۰٬۰۰۰ |
| عدس | حدود ۲۰۰٬۰۰۰ |
این ارقام قیمت‌های اعلامی در سطح عمده‌فروشی یا مبادی عرضه هستند و نباید با نرخ فروش بسته‌بندی‌شده در فروشگاه‌ها یکسان در نظر گرفته شوند.
برای نمونه، در فهرست خرده‌فروشی منتشرشده برای پنجم آبان، قیمت هر کیلوگرم عدس درشت فله‌ای حدود ۲۹۰ هزار تومان و عدس ریز فله‌ای ۲۷۰ هزار تومان اعلام شده است. قیمت نخود فله‌ای نیز در همان فهرست به ۳۹۰ هزار و ۵۰۰ تومان می‌رسد.
این فاصله نشان می‌دهد که هزینه حمل‌ونقل، درجه‌بندی، بسته‌بندی و حاشیه سود شبکه توزیع می‌تواند بر قیمت نهایی مصرف‌کننده اثر بگذارد.
چرا قیمت لوبیا پس از افزایش تولید کاهش پیدا کرد؟
به گفته مدیرکل دفتر امور غلات وزارت جهاد کشاورزی، قیمت عمده‌فروشی لوبیا در اسفند سال گذشته در مقطعی به حدود ۴۵۰ هزار تومان رسیده بود، اما اکنون نرخ‌های پایین‌تری در مبادی عرضه گزارش می‌شود.
عزیزکریمی دو عامل را در این وضعیت مؤثر دانسته است: افزایش تولید محصول جدید و عرضه بخشی از موجودی سال گذشته که برای فروش در قیمت‌های بالاتر نگهداری شده بود.
بااین‌حال، چون قیمت ۴۵۰ هزار تومانی گذشته و نرخ‌های فعلی ممکن است به شرایط متفاوت فروش مربوط باشند، محاسبه درصد کاهش قطعی تمام بازار بر پایه این دو رقم دقیق نیست.
از سوی دیگر، کاهش قیمت در مبدا لزوماً به معنای افت فوری قیمت تمام انواع لوبیا در خرده‌فروشی نیست.
اگر موجودی فروشگاه‌ها با نرخ بالاتر خریداری شده باشد، انتقال کاهش هزینه تأمین به قیمت مصرف‌کننده ممکن است با تأخیر انجام شود.
چرا با تولید ۸۱۰ هزار تن، ایران همچنان حبوبات وارد می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره آمار جدید این است که چرا با وجود تولید حدود ۸۱۰ هزار تن حبوبات و برآورد نیاز سالانه در همین محدوده، کشور همچنان واردکننده است.
پاسخ در تفاوت ترکیب تولید و مصرف قرار دارد.
طبق برآورد وزارت جهاد کشاورزی، هر ایرانی سالانه حدود ۹ کیلوگرم حبوبات مصرف می‌کند. با جمعیت فرضی ۹۰ میلیون نفر، نیاز سالانه به حدود ۸۱۰ هزار تن می‌رسد.
اما همه این نیاز از یک نوع محصول تشکیل نشده است.
درحالی‌که تولید داخلی نخود و لوبیا در بعضی سال‌ها از تقاضای بازار داخلی فراتر می‌رود، میزان تولید عدس بسیار کمتر از نیاز مصرفی است.
به همین دلیل، حتی اگر مجموع تولید کشور با مجموع نیاز برآوردی برابر باشد، واردات برخی اقلام همچنان ضروری خواهد بود.
علاوه بر این، صادرات، ضایعات، ذخایر و تفاوت نوع و کیفیت محصولات نیز بر تراز واقعی بازار تأثیر می‌گذارند.
کمبود عدس در ایران چقدر است؟
بر اساس توضیحات عزیزکریمی، نیاز سالانه کشور به عدس حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار تن است.
این در حالی است که تولید داخلی عدس امسال حدود ۷۵ هزار تن اعلام شده است.
به این ترتیب، فاصله تولید داخلی با نیاز برآوردی بین ۹۵ تا ۱۰۵ هزار تن خواهد بود.
به گفته این مقام مسئول، کشور به‌طور معمول حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تن عدس وارد می‌کند.
این آمار نشان می‌دهد عدس همچنان یکی از مهم‌ترین اقلام وابسته به واردات در سبد حبوبات محسوب می‌شود.
دشواری مکانیزاسیون برداشت، کوتاه بودن ارتفاع بوته عدس و هزینه بالای نیروی کار از جمله عواملی هستند که توسعه تولید داخلی آن را محدود کرده‌اند.
بنابراین، کاهش وابستگی به واردات عدس تنها با افزایش سطح کشت ممکن نیست و به بهبود فناوری برداشت و بهره‌وری تولید نیز نیاز دارد.
واردات نخود برای تولید لپه؛ تفاوت نخود رنگی و آبگوشتی
یکی دیگر از نکات مهم بازار حبوبات، تفاوت میان انواع نخود است.
عزیزکریمی توضیح داده که کشور سالانه حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار تن نخود رنگی وارد می‌کند؛ محصولی که بیشتر در صنایع تولید لپه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این نوع نخود با نخود کابلی یا آبگوشتی تفاوت دارد.
بخشی از نخود وارداتی به واحدهای فرآوری استان آذربایجان شرقی، به‌ویژه آذرشهر، ارسال می‌شود.
به گفته این مقام مسئول، حدود ۲۵۰ کارگاه لپه‌سازی در این منطقه فعالیت دارند.
در مقابل، ایران در زمینه تولید نخود آبگوشتی ظرفیت قابل‌توجهی دارد و در برخی سال‌ها بخشی از محصول به بازارهای صادراتی عرضه می‌شود.
بنابراین، واردات نخود و صادرات آن در یک سال لزوماً متناقض نیست؛ زیرا نوع محصول و مقصد مصرف متفاوت است.
مصرف آب در کشت لوبیا ۵۰ درصد کاهش یافت
یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش وزارت جهاد کشاورزی به کاهش مصرف آب در تولید لوبیا مربوط می‌شود.
لوبیا در بسیاری از مناطق به‌صورت کشت آبی و در فصل گرم تولید می‌شود و به همین دلیل مدیریت آب در این محصول اهمیت ویژه‌ای دارد.
عزیزکریمی اعلام کرده که با اجرای طرح افزایش بهره‌وری لوبیا، میزان مصرف آب در شرایط مورد بررسی از حدود ۱۶ تا ۱۷ هزار مترمکعب به هفت تا هشت هزار مترمکعب کاهش یافته است.
این تغییر تقریباً معادل کاهش ۵۰ درصدی مصرف آب است.
استفاده از آبیاری نواری، معرفی ارقام جدید و زودرس و اصلاح روش‌های کاشت از مهم‌ترین اقدامات این طرح عنوان شده‌اند.
البته نتایج اعلام‌شده را نباید بدون بررسی اقلیم، نوع خاک و شرایط مدیریت مزرعه به تمام مزارع لوبیا تعمیم داد.
بااین‌حال، چنین دستاوردی می‌تواند برای کشاورزی ایران که با محدودیت منابع آب مواجه است، اهمیت راهبردی داشته باشد.
افزایش تولید لوبیا؛ ۴۰ هزار تن محصول بیشتر
بر اساس آمار ارائه‌شده، تولید لوبیا در سال زراعی اخیر بیش از ۴۰ هزار تن افزایش یافته و به حدود ۳۲۰ هزار تن رسیده است.
وزارت جهاد کشاورزی رشد این محصول را نزدیک به ۱۶ درصد اعلام کرده است.
این افزایش در کنار کاهش مصرف آب می‌تواند نشانه‌ای از بهبود بهره‌وری تولید باشد، اما برای ارزیابی دقیق باید سطح زیرکشت و عملکرد به تفکیک مناطق نیز بررسی شود.
افزایش تولید در واحد سطح اهمیت بیشتری از توسعه کشت بدون توجه به محدودیت منابع آبی دارد.
اگر کشاورزان بتوانند با آب کمتر محصول بیشتری برداشت کنند، امکان بهبود درآمد تولیدکننده بدون افزایش متناسب فشار بر منابع آب فراهم می‌شود.
کشت پاییزه چگونه تولید نخود و عدس را افزایش می‌دهد؟
بخش بزرگی از کشت نخود و عدس ایران به‌صورت دیم انجام می‌شود.
بر اساس آمار وزارت جهاد کشاورزی، حدود ۶۰۰ تا ۶۵۰ هزار هکتار از زمین‌های زیرکشت حبوبات به محصولات دیم اختصاص دارد.
ازآنجاکه بخش مهمی از بارندگی‌ها در پاییز و زمستان اتفاق می‌افتد، انتقال زمان کشت از بهار به پاییز می‌تواند استفاده بهتر از رطوبت خاک را ممکن سازد.
البته موفقیت این روش به استفاده از ارقام مقاوم به سرما و شرایط اقلیمی هر منطقه وابسته است.
در قالب طرح پایداری تولید در دیمزارها، عملکرد نخود از ۴۷۸ به ۶۴۱ کیلوگرم در هکتار و عملکرد عدس از ۴۱۹ به ۵۲۹ کیلوگرم در هکتار رسیده است.
این ارقام به‌ترتیب رشد حدود ۳۴ و ۲۶ درصدی را نشان می‌دهند.
همچنین وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده که برای سال جاری توزیع حدود ۸۰۰ تن بذر اصلاح‌شده نخود و عدس در برنامه قرار دارد.
پیش‌بینی قیمت حبوبات در ماه‌های آینده
چشم‌انداز بازار حبوبات به میزان محصول عرضه‌شده، موجودی انبارها، هزینه توزیع و وضعیت واردات وابسته خواهد بود.
اگر افزایش تولید داخلی ادامه پیدا کند و عرضه محصول جدید بدون اختلال انجام شود، احتمال حفظ ثبات یا کاهش قیمت برخی اقلام در سطح عمده‌فروشی وجود دارد.
در مقابل، عدس به دلیل وابستگی بیشتر به واردات ممکن است همچنان تحت تأثیر نوسانات نرخ ارز و هزینه‌های تجارت خارجی قرار بگیرد.
در بازار خرده‌فروشی نیز سرعت انتقال کاهش قیمت به مصرف‌کننده به رقابت فروشندگان، موجودی خریداری‌شده قبلی و هزینه بسته‌بندی بستگی دارد.
بنابراین، نمی‌توان از رشد ۱۵.۵ درصدی تولید نتیجه گرفت که قیمت تمام حبوبات در روزهای آینده به همان نسبت کاهش خواهد یافت.
چشم‌انداز بازار حبوبات؛ تولید بیشتر، قیمت کمتر؟
عبور تولید حبوبات ایران از مرز ۸۰۰ هزار تن یکی از تحولات مثبت بخش کشاورزی در سال زراعی اخیر محسوب می‌شود.
افزایش برداشت نخود و لوبیا، بهبود عملکرد دیمزارها و کاهش مصرف آب در کشت لوبیا از مهم‌ترین دستاوردهای اعلام‌شده هستند.
درعین‌حال، تداوم وابستگی به واردات عدس نشان می‌دهد که خودکفایی در مجموع تولید، با تأمین متوازن تمام اقلام موردنیاز کشور تفاوت دارد.
مهم‌ترین نتیجه این تحولات آن است که افزایش تولید می‌تواند زمینه کاهش فشار قیمتی را فراهم کند، اما ارزان شدن حبوبات برای خانوارها به عملکرد شبکه توزیع و وضعیت واردات نیز وابسته است.
در مجموع، اگر برنامه اصلاح بذر، توسعه کشت پاییزه و مدیریت مصرف آب ادامه یابد، احتمال تقویت تولید داخلی در سال‌های آینده وجود دارد. بااین‌حال، معیار نهایی موفقیت این سیاست‌ها تنها افزایش تناژ برداشت نیست؛ بلکه باید در کاهش هزینه تولید، حفظ منابع آب و دسترسی مصرف‌کنندگان به حبوبات با قیمت مناسب نیز نمایان شود.