هشدار جدی درباره تولید گندم در سال ۱۴۰۶؛ پیشنهاد قیمت ۸۵ هزار تومانی روی میز / کود ۸ میلیون تومان شد!
در حالی که کشاورزان در بسیاری از مناطق کشور آماده کشت پاییزه می‌شوند، بلاتکلیفی درباره قیمت محصولات اساسی و افزایش هزینه تولید، برنامه‌ریزی برای سال زراعی جدید را دشوار کرده است.
حاج قدم بوربور، رئیس بنیاد ملی گندم استان تهران و نایب‌رئیس بنیاد ملی گندم کشور، با انتقاد از تأخیر در تعیین قیمت تضمینی محصولات کشاورزی اعلام کرده کشاورزان هنوز نمی‌دانند گندم، جو و کلزایی را که امسال کشت می‌کنند، سال آینده با چه قیمتی به فروش خواهند رساند.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که بخشی از مطالبات مربوط به گندم تحویلی سال گذشته نیز هنوز پرداخت نشده است.
بوربور پیش‌تر نیز در گفت‌وگویی که چهارم مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، تأکید کرده بود تأخیر در تسویه مطالبات، کشاورزان را برای خرید بذر، کود و سم با کمبود نقدینگی روبه‌رو کرده است.
به این ترتیب، مسئله اصلی فقط قیمت فروش محصول نیست؛ بلکه توان مالی کشاورز برای آغاز کشت جدید نیز با مشکل مواجه شده است.
جدول قیمت پیشنهادی خرید تضمینی گندم، جو و کلزا در سال ۱۴۰۵-۱۴۰۶
بر اساس ارقام اعلام‌شده از سوی بنیاد ملی گندم، پیشنهادهای ارائه‌شده برای قیمت محصولات اساسی به شرح زیر است:
| محصول کشاورزی | قیمت پیشنهادی هر کیلوگرم | وضعیت |
|---|---|---|
| گندم | ۸۵٬۰۰۰ تومان | پیشنهاد؛ در انتظار تصویب نهایی |
| جو | ۷۰٬۰۰۰ تومان | پیشنهاد بنیاد ملی گندم |
| کلزا | ۱۶۰٬۰۰۰ تومان | پیشنهاد بنیاد ملی گندم |
نکته مهم: این ارقام قیمت مصوب خرید تضمینی سال زراعی جدید نیستند و تا زمان اعلام رسمی شورای قیمت‌گذاری، نباید مبنای قطعی معاملات یا محاسبه درآمد کشاورزان قرار گیرند.
محمدجواد عسکری، رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، نیز در ۱۲ مهر اعلام کرد رقم ۸۵ هزار تومان برای گندم در دست بررسی است و هنوز تعیین نهایی نشده است.
او تأکید کرد تصمیم نهایی باید پس از ارزیابی هزینه‌های تولید و شرایط اقتصادی اتخاذ شود.
این موضوع در گزارش ۱۲ مهر خبرگزاری تسنیم تأیید شده است.
قیمت گندم از ۴۹ هزار تومان به ۸۵ هزار تومان می‌رسد؟
یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره پیشنهاد جدید، میزان افزایش احتمالی نرخ خرید تضمینی گندم است.
تسنیم نرخ خرید تضمینی سال زراعی پیشین را ۴۹ هزار و ۵۵۰ تومان گزارش کرده است.
اگر مبنای مقایسه همین رقم باشد، پیشنهاد جدید ۸۵ هزار تومانی حدود ۳۵ هزار و ۴۵۰ تومان بیشتر است؛ یعنی افزایشی نزدیک به ۷۱.۵ درصد.
چنین اختلافی از یک سو می‌تواند نشان‌دهنده افزایش شدید هزینه‌های تولید باشد و از سوی دیگر، اهمیت تعیین نرخ متناسب با شرایط اقتصادی را برجسته می‌کند.
البته افزایش قیمت خرید تضمینی لزوماً به معنای افزایش سود گندمکار نیست.
اگر هزینه کود، بذر، ماشین‌آلات، سوخت، حمل‌ونقل و نیروی کار نیز به همان نسبت یا بیشتر افزایش پیدا کرده باشد، درآمد واقعی کشاورز ممکن است تغییر چندانی نکند.
بنابراین برای ارزیابی مناسب بودن نرخ ۸۵ هزار تومان باید هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم گندم و سود متعارف تولیدکننده بررسی شود.
کود شیمیایی ۸ میلیون تومان شد؛ فشار سنگین بر گندمکاران
یکی از مهم‌ترین بخش‌های هشدار بوربور به افزایش قیمت نهاده‌های کشاورزی مربوط می‌شود.
او اعلام کرده قیمت برخی کیسه‌های کود شیمیایی که پیش‌تر حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان بوده، اکنون به هشت میلیون تومان رسیده است.
در صورت یکسان بودن نوع و وزن کود در دو مقطع مقایسه، چنین تغییری به معنای افزایش حدود ۴۳۳ درصدی قیمت است؛ یعنی هزینه خرید کود بیش از پنج برابر شده است.
این ارقام نشان می‌دهد کشاورزان برای حفظ همان سطح کشت گذشته به سرمایه در گردش بیشتری نیاز دارند.
با این حال، قیمت هشت میلیون تومان را نمی‌توان به تمام کودهای شیمیایی تعمیم داد؛ زیرا نرخ کودهای فسفاته، پتاسه و ازته بر اساس ترکیب و نوع محصول متفاوت است.
بر اساس نرخ‌نامه منتشرشده وزارت جهاد کشاورزی در اردیبهشت ۱۴۰۵، قیمت یک کیسه ۵۰ کیلوگرمی سوپرفسفات تریپل حدود هفت میلیون و ۱۶۰ هزار تومان و کود فسفات ۲۵ درصد حدود پنج میلیون و ۶۰ هزار تومان اعلام شده بود.
این اطلاعات نشان می‌دهد افزایش شدید هزینه کود فقط یک نگرانی نظری نیست و در نرخ‌های رسمی برخی محصولات نیز دیده می‌شود.
کود فسفاته چرا کمیاب شده است؟
بوربور همچنین از کمبود کود فسفاته در بازار و افزایش قیمت کودهای پتاسه و ازته خبر داده است.
اهمیت این مسئله برای گندمکاران بسیار بالاست؛ زیرا تغذیه مناسب در مراحل اولیه رشد می‌تواند بر استقرار گیاه، توسعه ریشه و عملکرد نهایی محصول اثر بگذارد.
فسفر یکی از عناصر ضروری برای رشد ریشه و فعالیت‌های سوخت‌وسازی گیاه است و در خاک‌هایی که کمبود فسفر دارند، تأمین به‌موقع آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
اگر کشاورز به دلیل کمبود نقدینگی یا نبود کود مناسب نتواند برنامه تغذیه مزرعه را اجرا کند، احتمال کاهش عملکرد وجود خواهد داشت.
البته مقدار کود مورد نیاز در تمام زمین‌ها یکسان نیست و باید بر اساس آزمون خاک و توصیه کارشناسی تعیین شود.
بنابراین کمبود کود فسفاته، به‌ویژه در مناطقی که خاک به مصرف این نهاده نیاز دارد، می‌تواند هزینه تولید و ریسک کاهش محصول را افزایش دهد.
آخرین وضعیت پرداخت مطالبات گندمکاران؛ دولت چقدر پول واریز کرده است؟
یکی از پرسش‌های اصلی کشاورزان این است که باقی‌مانده پول گندم چه زمانی پرداخت خواهد شد.
بر اساس اعلام رسمی سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، روز هشتم مهر ۱۴۰۵ مبلغ ۴۱.۸ هزار میلیارد تومان دیگر از مطالبات گندمکاران پرداخت شد.
با این واریز، مجموع پرداختی دولت از ابتدای فصل خرید تضمینی به ۳۹۰.۲ هزار میلیارد تومان رسید.
این آمار در گزارش هشتم مهر خبرگزاری تسنیم منتشر شده است.
در گزارش‌های اخیر، مجموع تعهدات خرید تضمینی حدود ۴۲۰ تا ۴۲۵ هزار میلیارد تومان برآورد شده؛ بنابراین مانده مطالبات با توجه به زمان گزارش و ادامه تحویل محصول، حدود ۳۰ تا ۳۵ هزار میلیارد تومان تخمین زده می‌شود.
با این حال، مجموع پرداختی کشوری تصویر کامل وضعیت تک‌تک کشاورزان نیست.
برخی گندمکاران بخش عمده مطالبات خود را دریافت کرده‌اند، اما میزان پرداخت به گروه‌های مختلف بر اساس تاریخ تحویل محصول متفاوت بوده است.
در گزارش چهارم مهر سازمان هدفمندسازی، میزان تسویه برای گندمکارانی که زودتر محصول تحویل داده بودند به ۹۵ درصد رسیده بود، در حالی که برخی گروه‌های دارای تحویل دیرتر هنوز سهم بسیار کمتری دریافت کرده بودند.
بنابراین اظهارات بوربور درباره باقی ماندن ۱۰ تا ۳۰ درصد مطالبات برخی کشاورزان را نباید معادل بدهی یکسان دولت به تمام گندمکاران کشور دانست.
پول گندمکاران چه زمانی کامل پرداخت می‌شود؟
بر اساس وعده مطرح‌شده از سوی مسئولان، قرار است باقی‌مانده مطالبات خرید تضمینی تا پایان مهرماه ۱۴۰۵ تسویه شود.
با این حال، تا آخرین اعلام رسمی بررسی‌شده، پرداخت کامل تمام مطالبات تأیید نشده است.
این تأخیر برای کشاورزان فقط به معنای دریافت دیرهنگام درآمد نیست.
گندمکار پس از پایان برداشت باید هزینه آماده‌سازی زمین، خرید بذر، تهیه کود و سایر نهاده‌ها را برای سال جدید پرداخت کند.
اگر پول محصول قبلی به‌موقع دریافت نشود، ممکن است ناچار به استفاده از تسهیلات، خرید اعتباری نهاده‌ها یا کاهش هزینه‌های تولید شود.
هر یک از این تصمیم‌ها می‌تواند بر بازده اقتصادی مزرعه اثر بگذارد.
تأخیر در اعلام قیمت خرید تضمینی برخلاف زمان‌بندی قانون است؟
قانون تضمین خرید محصولات اساسی کشاورزی برای تعیین نرخ‌ها زمان‌بندی مشخصی پیش‌بینی کرده است.
بر اساس اصلاحات سال ۱۳۹۹، جلسات شورای قیمت‌گذاری باید دست‌کم سه ماه پیش از آغاز سال زراعی برگزار شود و قیمت‌ها حداکثر تا پایان تیرماه تعیین شوند.
همچنین قیمت‌های مصوب باید حداکثر یک هفته پس از تصویب ابلاغ و اعلام عمومی شوند.
این مقررات در متن قانون تضمین خرید محصولات اساسی کشاورزی درج شده است.
در شرایطی که سال زراعی جدید آغاز شده، ادامه بلاتکلیفی قیمت‌ها با زمان‌بندی مقرر در قانون فاصله دارد.
این تأخیر می‌تواند بر تصمیم کشاورزان برای انتخاب محصول، سطح زیرکشت و حجم سرمایه‌گذاری اثر بگذارد.
کشاورزی که از قیمت احتمالی فروش گندم مطمئن نیست، نمی‌تواند با اطمینان درباره هزینه تولید و سود مورد انتظار خود تصمیم بگیرد.
هشدار درباره کشت پاییزه؛ بارندگی‌ها چه خطری ایجاد می‌کنند؟
یکی دیگر از نگرانی‌های مطرح‌شده از سوی بوربور، همزمانی مشکلات تأمین نهاده با آغاز بارندگی‌های پاییزه است.
در بسیاری از مناطق کشور، زمان آماده‌سازی زمین و کشت گندم اهمیت زیادی دارد.
اگر کشاورز به دلیل کمبود نقدینگی یا تأخیر در تهیه کود و بذر نتواند عملیات کشت را در زمان مناسب انجام دهد، ممکن است با محدودیت‌های جوی روبه‌رو شود.
بارندگی شدید می‌تواند تردد ماشین‌آلات و آماده‌سازی زمین را دشوار کند. از سوی دیگر، تأخیر در کاشت در برخی اقلیم‌ها ممکن است دوره رشد مناسب گیاه را کوتاه کند.
البته تأثیر بارندگی در تمام مناطق یکسان نیست و به نوع کشت، وضعیت خاک و شرایط اقلیمی بستگی دارد.
به همین دلیل، هشدار درباره احتمال اختلال در کشت پاییزه باید جدی گرفته شود، اما کاهش قطعی تولید گندم سال آینده هنوز قابل اثبات نیست.
تأثیر بحران گندم بر قیمت آرد و نان
گندم یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی کشور و ماده اولیه اصلی تولید آرد و نان است.
اگر مشکلات مربوط به کشت، تأمین نهاده و نقدینگی در بلندمدت ادامه پیدا کند و به کاهش محصول منجر شود، تأمین گندم داخلی می‌تواند با فشار بیشتری مواجه شود.
در چنین شرایطی، احتمال افزایش نیاز به واردات یا حمایت مالی بیشتر دولت وجود خواهد داشت.
با این حال، افزایش قیمت پیشنهادی خرید تضمینی گندم الزاماً به معنای افزایش فوری قیمت نان نیست؛ زیرا قیمت آرد و نان تحت تأثیر سیاست‌های یارانه‌ای و تصمیم‌های تنظیم بازار نیز قرار دارد.
بنابراین در شرایط فعلی نمی‌توان تنها بر اساس پیشنهاد ۸۵ هزار تومانی گندم، درباره افزایش قیمت نان در سال آینده نتیجه‌گیری کرد.
پیش‌بینی وضعیت تولید گندم در سال ۱۴۰۶
آینده کشت گندم به چند تصمیم مهم در هفته‌های پیش رو وابسته است.
در سناریوی نخست، اگر باقی‌مانده مطالبات کشاورزان پرداخت شود، قیمت خرید تضمینی به‌موقع ابلاغ شود و توزیع کود بهبود یابد، بخشی از نگرانی‌های تولیدکنندگان کاهش خواهد یافت.
در سناریوی دوم، ادامه تأخیر در پرداخت‌ها و محدودیت نهاده‌ها می‌تواند هزینه تأمین مالی را افزایش دهد و برنامه کشت برخی کشاورزان را تحت فشار قرار دهد.
در سناریوی سوم، نامساعد شدن شرایط جوی همزمان با تأخیر در آماده‌سازی زمین ممکن است در بعضی مناطق موجب عقب افتادن زمان کشت شود.
با این حال، تعیین میزان اثر هر سناریو بر تولید سال ۱۴۰۶ نیازمند آمار سطح زیرکشت، میزان بارندگی، عملکرد مزارع و وضعیت تأمین نهاده در ماه‌های آینده است.
جمع‌بندی؛ سه تصمیم مهم برای نجات کشت پاییزه
بازار گندم در آغاز سال زراعی ۱۴۰۵-۱۴۰۶ با شرایطی حساس مواجه شده است. از یک سو، پیشنهاد خرید تضمینی هر کیلو گندم با نرخ ۸۵ هزار تومان مطرح شده و از سوی دیگر، هزینه برخی کودهای شیمیایی تا چند برابر افزایش یافته است.
همزمان، با وجود پرداخت بیش از ۳۹۰ هزار میلیارد تومان از مطالبات گندمکاران، تسویه کامل هنوز انجام نشده و کشاورزان برای خرید نهاده‌های کشت جدید به منابع مالی نیاز دارند.
مهم‌ترین اولویت‌ها در شرایط فعلی، پرداخت باقی‌مانده مطالبات، تعیین و اعلام رسمی نرخ خرید تضمینی محصولات اساسی و تأمین به‌موقع کود و بذر است.
اگر این مسائل پیش از عبور از پنجره مناسب کشت در مناطق مختلف حل شوند، امکان کاهش ریسک تولید وجود خواهد داشت.
اما ادامه بلاتکلیفی می‌تواند هزینه تولید را افزایش دهد و برنامه‌ریزی برای برداشت گندم در سال ۱۴۰۶ را دشوارتر کند.