بورس زیر ضرب ریسک سیاسی؛ شاخص ۱۰۸ هزار واحد ریخت / اصلاح موقت یا آغاز موج نزولی؟
بورس امروز شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ یکی از منفیترین روزهای هفتههای اخیر خود را پشت سر گذاشت. دادههای نهایی بازار، افت ۱۰۸ هزار و ۸۸۹ واحدی شاخص کل و قرارگرفتن آن در سطح ۷ میلیون و ۴۴۸ هزار و ۸۴۳ واحد را تأیید میکنند.
این افت بعد از چند هفته رشد قابلتوجه رخ داد؛ شاخص کل تنها در سهشنبه ۲۴ شهریور ۱۲۸ هزار واحد رشد کرده و برای نخستین بار به محدوده ۷.۵ میلیون واحد رسیده بود. همان روز حدود ۷.۳ همت پول حقیقی وارد بازار شد.
به همین دلیل، معاملات امروز را باید همزمان حاصل افزایش ریسک سیاسی و ذخیره سود پس از یک دوره صعود سریع دانست.
چرا بورس امروز ۱۰۸ هزار واحد ریخت؟
مهمترین تفاوت معاملات امروز با هفته قبل، افزایش نااطمینانی بیرونی بود.
تحولات منطقه در روزهای اخیر همچنان پرتنش باقی مانده است. رویترز روز جمعه از ادامه اختلالهای مرتبط با درگیری ایران و آمریکا، نااطمینانی در تردد از تنگه هرمز و تنشهای تازه میان عربستان و حوثیها خبر داد. قیمت نفت برنت نیز با وجود عقبنشینی روز جمعه همچنان بالاتر از ۱۰۴ دلار قرار داشت.
آسوشیتدپرس نیز در گزارش ۱۸ سپتامبر از ادعای ایران درباره هدف قرار دادن یک نفتکش در تنگه هرمز و تداوم اختلال در کشتیرانی منطقه خبر داد.
نمیتوان تمام افت امروز بورس تهران را به یک خبر مشخص نسبت داد، اما چنین فضایی بهطور طبیعی «صرف ریسک» سرمایهگذاران را افزایش میدهد. در این شرایط، بسیاری از معاملهگران بهجای تحلیل سودآوری شرکتها ترجیح میدهند ابتدا میزان نااطمینانی سیاسی را کاهش دهند؛ رفتاری که نتیجه آن افزایش عرضه در اکثر صنایع است.
۷۹ درصد بازار منفی؛ ریزش فقط کار شاخصسازها نبود
نکته مهم معاملات امروز این است که فشار فروش تنها در چند نماد بزرگ متمرکز نبود.
از مجموع نمادهای معاملهشده، ۷۴۳ نماد منفی و تنها ۲۰۱ نماد مثبت بودند؛ یعنی نزدیک به ۷۹ درصد بازار در محدوده منفی قرار گرفت.
همچنین ۶۱۲ نماد بیش از دو درصد افت کردند و میانگین تغییر قیمت کل نمادها به منفی ۱.۵۵ درصد رسید.
این ارقام با افت بیش از ۲۹ هزار واحدی شاخص هموزن نیز همخوانی دارد. شاخص هموزن که وضعیت شرکتهای کوچک و متوسط را بهتر نشان میدهد، از مرز دو میلیون واحد عقب نشست و در سطح یک میلیون و ۹۸۶ هزار واحد ایستاد.
گزارشهای نهایی بازار نیز از منفیبودن بیش از سهچهارم نمادها حکایت دارند.
بنابراین نمیتوان افت امروز را صرفاً «اصلاح چند سهم بزرگ» دانست؛ فشار فروش گسترده بوده است.
یک هشدار از چهارشنبه وجود داشت
جالب اینکه نشانهای از کاهش قدرت بازار پیش از تعطیلات نیز دیده میشد.
در معاملات چهارشنبه ۲۵ شهریور، شاخص کل با رشد بیش از ۳۵ هزار واحدی به حدود ۷ میلیون و ۵۵۷ هزار واحد رسید، اما شاخص هموزن همزمان هزار و ۳۲۱ واحد کاهش یافت. در پایان آن روز نیز تنها حدود ۵۱ درصد بازار مثبت بود.
این واگرایی اهمیت زیادی دارد.
وقتی شاخص کل با اتکا به چند شرکت بزرگ رشد میکند اما شاخص هموزن عقب مینشیند، به این معنی است که قدرت تقاضا در تمام بازار توزیع نشده است. در نتیجه، بازار در برابر یک شوک خبری آسیبپذیرتر میشود.
ریسکهای آخر هفته دقیقاً در چنین شرایطی به بازار امروز برخورد کردند.
خروج ۶.۱ همت پول حقیقی؛ مهمترین زنگ خطر بازار
یکی از سنگینترین آمار امروز، خروج حدود ۶.۱ هزار میلیارد تومان پول حقیقی از معاملات خرد بود.
برای مقایسه، ارزش معاملات خرد امروز حدود ۴۶.۴ تا ۴۶.۶ همت گزارش شده است؛ یک منبع معاملاتی رقم ۴۶ هزار و ۴۲۷ میلیارد تومان را ثبت کرده است.
بنابراین میزان خروج پول حقیقی معادل حدود ۱۳ درصد ارزش کل معاملات خرد روز بوده؛ نسبتی که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
در روزهای عادی، منفیشدن شاخص همراه با ارزش معاملات پایین ممکن است صرفاً ناشی از نبود خریدار باشد. اما امروز حجم معاملات حدود ۸۸.۶ میلیارد سهم و ارزش معاملات در سطح بالایی قرار داشت.
این یعنی فروشنده وجود داشت و مهمتر از آن، معامله نیز انجام میشد.
از همین منظر بازار امروز یک نکته مثبت پنهان هم دارد: هنوز نقدشوندگی بهطور کامل خشک نشده است.
قدرت فروشندگان تقریباً دو برابر خریداران شد
سرانه خرید حقیقی امروز حدود ۷۸ میلیون تومان و سرانه فروش حقیقی حدود ۱۴۷ میلیون تومان ثبت شد.
نسبت این دو عدد نشان میدهد قدرت سرانه فروش تقریباً ۱.۹ برابر خرید بوده است.
این شاخص یکی از روشنترین نشانههای غلبه هیجان فروش است؛ یعنی نهتنها تعداد فروشندگان بالا بود، بلکه متوسط سفارش فروش هر معاملهگر حقیقی نیز بهمراتب بزرگتر از خریدها ثبت شد.
همزمان در پایان بازار ارزش سفارشهای فروش حدود ۱۶.۵ همت و سفارشهای خرید تنها ۹.۴ همت بود.
به عبارت دیگر، حتی در دقایق پایانی نیز عرضه حدود ۷.۱ همت بیشتر از تقاضای ثبتشده باقی ماند.
۵۰۵ صف فروش مقابل ۱۳۳ صف خرید
آمار صفها نیز تصویر مشابهی ارائه میدهد.
در پایان معاملات، ۵۰۵ نماد صف فروش داشتند، در حالی که تعداد صفهای خرید فقط ۱۳۳ نماد بود.
یعنی تعداد صفهای فروش نزدیک به ۳.۸ برابر صفهای خرید بوده است.
این نسبت برای بازار فردا اهمیت زیادی دارد. اگر بخش قابل توجهی از این صفها در پیشگشایش یکشنبه باقی بمانند، معاملات احتمالاً با فشار فروش آغاز خواهد شد. در مقابل، اگر اخبار سیاسی آرامتر شود و ارزش سفارشهای فروش کاهش پیدا کند، همین صفها میتوانند در نیمه نخست بازار جمع شوند.
کدام صنایع بیشتر معامله شدند؟
فلزات اساسی، محصولات شیمیایی و بانکها امروز در صدر صنایع از نظر ارزش معاملات قرار داشتند.
فلزات اساسی، بانک و شرکتهای چندرشتهای بیشترین حجم معاملات را ثبت کردند و گروههای شیمیایی، فلزات اساسی و بانکی نیز از نظر تعداد معامله در صدر بودند.
در جریان ورود پول حقیقی، گروههای شیمیایی، سرمایهگذاری و فراکابی وضعیت بهتری داشتند؛ در مقابل صندوقهای درآمد ثابت، فلزات اساسی و فرآوردههای نفتی با خروج بیشتری از پول حقیقی روبهرو شدند.
در سطح نمادها نیز شپدیس، تابان و وساپا در میان نمادهای دارای بیشترین ورود پول قرار گرفتند و فخوز، زیتون و شپنا بیشترین خروج را تجربه کردند.
همین پراکندگی نشان میدهد حتی در یک بازار بسیار منفی، جریان پول بهطور کامل متوقف نشده و بخشی از سرمایه میان صنایع جابهجا شده است.
آیا ریزش عمیق بورس شروع شده است؟
هنوز برای چنین نتیجهای زود است.
افت امروز سنگین بود و نشانههای رفتاری بازار نیز منفی هستند: خروج ۶.۱ همت پول حقیقی، ۵۰۵ صف فروش، قدرت فروش تقریباً دو برابر خرید و از دست رفتن مرز دو میلیون واحدی شاخص هموزن.
اما در مقابل، ارزش معاملات خرد بالاتر از ۴۶ همت است.
این سطح از ارزش معامله نشان میدهد بازار هنوز فعال است و عرضهها در بسیاری از نمادها خریدار دارند. معمولاً یکی از علائم خطرناکتر برای شروع یک رکود عمیق، ترکیب افت قیمت با سقوط شدید ارزش معاملات و قفلشدن طولانی نمادها در صف فروش است.
فعلاً این شرایط بهطور کامل شکل نگرفته است.
نکته دوم اینکه بازار پیش از افت امروز رشد سریعی داشته است. شاخص از محدوده ۷.۲۶ میلیون واحد در ۲۱ شهریور به بالای ۷.۵ میلیون واحد در ۲۴ و ۲۵ شهریور رسید.
بنابراین بخشی از عرضه امروز را میتوان به شناسایی سود نیز نسبت داد.
پیشبینی بورس یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵
مسیر بورس فردا بیش از هر چیز به اخبار سیاسی و رفتار صفهای فروش در پیشگشایش وابسته خواهد بود.
اگر نااطمینانی منطقهای در همین سطح باقی بماند و صفهای فروش امروز با قدرت به فردا منتقل شوند، احتمال ادامه فشار عرضه و آزمایش محدودههای پایینتر شاخص وجود دارد.
در سناریوی دوم، اگر خبر منفی تازهای منتشر نشود، ارزش بالای معاملات امروز میتواند زمینه جذب عرضهها را فراهم کند. در این وضعیت احتمال دارد بازار ابتدا منفی باز شود اما بهتدریج بخشی از صفها جمع شوند.
سناریوی سوم و مثبتتر زمانی فعال میشود که کاهش ملموسی در ریسکهای سیاسی مشاهده شود؛ در آن صورت بخشی از پولی که امروز با رفتار احتیاطی خارج شد میتواند دوباره به بازار برگردد.
بنابراین افت ۱۰۸ هزار واحدی امروز جدی است، اما هنوز نمیتوان آن را نشانه قطعی پایان روند صعودی بورس دانست. مهمترین آزمون بازار در معاملات یکشنبه نه خود عدد شاخص، بلکه نحوه جمعشدن صفهای فروش، میزان خروج یا بازگشت پول حقیقی و حفظ ارزش معاملات در سطوح بالا خواهد بود. اگر پول حقیقی همچنان با شدت خارج شود و ارزش معاملات نیز کاهش کند، اصلاح میتواند عمیقتر شود؛ اما اگر عرضهها در همان ساعات ابتدایی جذب شوند، ریزش امروز بیشتر به یک شوک سیستماتیک و اصلاح پس از رشد سریع شباهت خواهد داشت.
