هشدار برای بازار خودرو در پاییز ۱۴۰۵؛ دلار ۲۳۰ هزار تومانی هنوز تخلیه نشده | موج تازه گرانی در راه است؟
بازار خودرو ایران در شرایطی به پایان تابستان نزدیک میشود که دو نیروی متضاد بر آن فشار وارد میکنند. از یک طرف، رشد نرخ ارز، افزایش هزینه تولید، محدودیتهای وارداتی و نگرانی درباره عرضه، سیگنال افزایشی به قیمتها میدهند؛ از طرف دیگر، کاهش شدید قدرت خرید خانوارها باعث شده حجم معاملات واقعی پایین بماند.
بابک صدرایی، کارشناس بازار خودرو، پیشتر هشدار داده بود تثبیت دلار بالاتر از ۲۰۰ هزار تومان میتواند با فاصله زمانی خود را در قیمت خودرو نشان دهد و در صورت ادامه محدودیت عرضه، احتمال افزایش محسوس نرخها در پاییز بیشتر خواهد شد.
نکته مهم اینجاست که این هشدار اکنون وارد مرحله جدیتری شده است؛ زیرا نرخ دلار نهتنها بالای ۲۰۰ هزار تومان تثبیت شده، بلکه در معاملات امروز سهشنبه ۲۴ شهریور، در محدوده ۲۲۹ هزار و ۷۹۰ تومان قرار دارد. دلار امروز حدود ۰.۶۵ درصد کاهش داشته، اما همچنان فاصله زیادی با مرز ۲۰۰ هزار تومانی مورد اشاره کارشناسان دارد.
دلار ۲۳۰ هزار تومانی چه زمانی به قیمت خودرو منتقل میشود؟
بازار خودرو برخلاف طلا و ارز معمولاً واکنش لحظهای به دلار ندارد. افزایش نرخ ارز ابتدا هزینه واردات قطعات، مواد اولیه، خودروهای مونتاژی و محصولات وارداتی را بالا میبرد و سپس با فاصله زمانی در قیمت کارخانه و بازار آزاد منعکس میشود.
صدرایی نیز معتقد است همین وقفه زمانی باعث شده افزایش شدید ارز هنوز بهطور کامل در بازار خودرو تخلیه نشود. او تأکید کرده بود شاید تا پایان شهریور جهش شدیدی رخ ندهد، اما اگر شرایط در پاییز مدیریت نشود، احتمال افزایش محسوس قیمت خودرو بالا میرود.
دادههای روز بازار نیز این وضعیت دوگانه را تأیید میکند. بررسی قیمت خودرو در ۲۴ شهریور نشان میدهد بعد از دو روز کاهش، بخشی از محصولات بار دیگر افزایش قیمت محدودی را تجربه کردهاند، اما شدت رشد نسبت به موجهای قبلی پایینتر بوده است. بنابراین هنوز نمیتوان از یک جهش سراسری صحبت کرد.
چرا بازار خودرو با وجود دلار گران همچنان در رکود است؟
مهمترین سد مقابل افزایش سریع قیمت خودرو، قدرت خرید مصرفکننده است.
قیمت بسیاری از خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی طی ماههای گذشته به سطوحی رسیده که بخش بزرگی از متقاضیان واقعی توان ورود به بازار را ندارند. در نتیجه ممکن است قیمتهای پیشنهادی فروشندگان بالا برود، اما تعداد معاملات واقعی به همان نسبت افزایش پیدا نکند.
این همان وضعیتی است که میتوان آن را «تورم همراه با رکود» دانست؛ یعنی قیمت دارایی بالا میرود اما رونق خریدوفروش ایجاد نمیشود.
بازار خودرو در چنین شرایطی میتواند برای مدتی در برابر افزایش دلار مقاومت کند، اما اگر هزینه جایگزینی خودرو و قیمت کارخانه بالا برود، فروشندگان بازار آزاد نیز به تدریج نرخهای پیشنهادی خود را افزایش خواهند داد.
عرضه خودرو؛ دومین ریسک بزرگ بازار پاییز
پس از دلار، میزان عرضه مهمترین متغیر تعیینکننده بازار است. اگر عرضه خودروهای داخلی، مونتاژی و وارداتی به اندازه کافی افزایش پیدا کند، بخشی از فشار ناشی از نرخ ارز خنثی خواهد شد.
آمار واردات دستکم نشان میدهد ورود خودروهای خارجی نسبت به سال گذشته افزایش یافته است. در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۲۵ هزار دستگاه خودرو به ارزش ۶۹۳ میلیون دلار وارد کشور شده؛ تعداد واردات نسبت به حدود ۱۹ هزار دستگاه مدت مشابه سال قبل نزدیک به ۳۲ درصد افزایش داشته است.
با این حال حجم واردات در مقایسه با کل بازار ایران هنوز محدود است و نمیتواند به تنهایی روند قیمت همه خودروها را تغییر دهد.
خودروهای دستدوم وارداتی بازار را ارزان میکنند؟
یکی از مهمترین امیدهای خریداران، واردات خودروهای کارکرده است؛ اما شواهد فعلی نشان میدهد این طرح هنوز در مقیاسی نیست که بتوان از آن انتظار ریزش سراسری قیمتها را داشت.
وزارت صمت در چهارم شهریور اعلام کرد حدود هزار دستگاه خودروی کارکرده ثبت سفارش شده و ۷۰۰ دستگاه نیز در مسیر ورود به ایران قرار دارند.
صدرایی نیز معتقد است حتی اگر به جای ۲۰ هزار خودرو، در عمل ۱۰ تا ۱۵ هزار دستگاه خودروی دستدوم وارد شود، این تعداد در برابر تقاضای سالانه حدود یکونیم میلیون دستگاه بسیار کوچک است و نمیتواند بازار را به شکل شدیدی نزولی کند.
در بهترین سناریو، واردات خودروهای کارکرده میتواند سرعت افزایش قیمتها را کاهش دهد یا در بخش خودروهای وارداتی رقابت بیشتری ایجاد کند؛ اما برای ایجاد افت جدی، علاوه بر تعداد خودرو، قیمت تمامشده، تعرفه، نرخ ارز و نحوه عرضه نیز اهمیت دارد.
یک تغییر مهم؛ افزایش قیمت بنزین دیگر «احتمال» نیست
یکی از نکاتی که نسبت به زمان مطرح شدن تحلیل اولیه بازار تغییر کرده، قیمت بنزین است.
در اظهارات قبلی درباره احتمال افزایش نرخ بنزین صحبت شده بود، اما از بامداد ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ نرخ سوم بنزین عملاً از پنج هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یافته است. نرخهای اول و دوم، یعنی بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی و سهمیههای آنها بدون تغییر باقی ماندهاند.
این تغییر میتواند در میانمدت وزن مصرف سوخت را در تصمیم خریداران افزایش دهد. خودروهای هیبریدی، برقی و بنزینی کممصرف در صورت تداوم افزایش هزینه سوخت، ممکن است برای بخشی از بازار جذابتر شوند.
البته چون حدود ۸۵ درصد نیاز سوختی طبق اعلام رسمی همچنان از سهمیههای نرخ اول و دوم تأمین میشود، اثر این افزایش بر رفتار خریداران احتمالاً تدریجی خواهد بود، نه ناگهانی.
پول از طلا و دلار دوباره وارد خودرو میشود؟
عامل دیگری که میتواند پاییز بازار خودرو را متفاوت کند، رفتار سرمایهگذاران است.
در دورههای جهش ارز و طلا، بخشی از نقدینگی از بازار خودرو خارج میشود و به سمت دلار و سکه حرکت میکند؛ زیرا این بازارها نقدشوندگی بالاتری دارند و سریعتر به تحولات سیاسی واکنش نشان میدهند.
اما اگر دلار و طلا پس از یک دوره جهش وارد فاز تثبیت شوند، بخشی از سرمایه میتواند دوباره به خودرو بازگردد. این اتفاق زمانی مهمتر خواهد بود که فضای بازار خودرو با «انتظار گرانی» همراه شود.
در این سناریو، تقاضای مصرفی با تقاضای سرمایهای و فعالیت دلالان ترکیب میشود و میتواند در یک بازه کوتاه موجب افزایش قیمت شود؛ حتی اگر حجم معاملات پس از آن دوباره کاهش پیدا کند.
پیشبینی قیمت خودرو در پاییز ۱۴۰۵
با اطلاعات فعلی، سناریوی کاهش شدید قیمت خودرو نسبت به سناریوی ثبات یا رشد تدریجی، پشتوانه کمتری دارد.
دلار امروز حوالی ۲۳۰ هزار تومان است و عملاً بالاتر از سطح ۲۰۰ هزار تومانی قرار دارد که پیشتر بهعنوان مرز حساس بازار خودرو مطرح شده بود.
از سوی دیگر، اگرچه واردات خودرو در پنجماهه سال افزایش داشته، تعداد خودروهای کارکردهای که تاکنون وارد مرحله عملیاتی شدهاند بسیار محدود است.
در نتیجه، اگر دلار در محدوده فعلی یا بالاتر باقی بماند و عرضه نتواند متناسب با نیاز بازار افزایش یابد، احتمال رشد قیمت خودرو در مهر و آبان بیشتر خواهد شد.
اما یک عامل مانع جهش بیوقفه است: قدرت خرید. بازار امروز ظرفیت پذیرش هر سطحی از افزایش قیمت را ندارد. بنابراین سناریوی محتملتر میتواند افزایش پلکانی قیمت همراه با تداوم رکود معاملات باشد.
بازار خودرو در آستانه یک پاییز حساس
در مجموع، بازار خودرو در پایان شهریور در نقطه حساسی قرار گرفته است. دلار از مرز هشدار ۲۰۰ هزار تومان عبور کرده و امروز حدود ۲۳۰ هزار تومان معامله میشود، افزایش نرخ سوم بنزین نیز از ۱۷ شهریور اجرایی شده و واردات خودروهای کارکرده هنوز در مقیاس محدودی قرار دارد.
در مقابل، ضعف قدرت خرید مانع شکلگیری یک موج سریع و گسترده خرید شده است.
بنابراین محتملترین تصویر برای بازار فعلی، «رکود همراه با فشار افزایشی قیمت» است. اگر شرایط ارزی در پاییز تغییر نکند و عرضه تقویت نشود، بخشی از رشد دلار که تاکنون در قیمت خودرو تخلیه نشده میتواند در ماههای آینده وارد بازار شود.
در چنین شرایطی، سه متغیر تعیینکننده مسیر خودرو در پاییز ۱۴۰۵ خواهند بود: قیمت دلار، میزان واقعی عرضه خودرو و قدرت خرید مصرفکنندگان. هر تغییری در این سه عامل میتواند بازار را از رکود فعلی به سمت موج جدید افزایش قیمت یا، در سناریوی خوشبینانهتر، ثبات طولانیتر سوق دهد.
