قیمت مرغ در آستانه تغییر؛ دولت وارد بازار شد / پایان مرغ ۲۷۰ هزار تومانی؟
روحالله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی، از فعال شدن دوباره سازوکار خرید تضمینی و حمایتی مرغ در هفته جاری خبر داده است. او گفته در برخی روزهای دو هفته گذشته مرغ با قیمتی پایینتر از نرخ ارشادی و حتی کمتر از هزینه تمامشده تولید از مرغداران خریداری شده و به همین دلیل دولت تصمیم گرفته برای جلوگیری از زیان تولیدکنندگان وارد بازار شود.
این تصمیم از آن جهت اهمیت دارد که طی هفتههای اخیر جهت بازار مرغ به شکل محسوسی تغییر کرده است. در حالی که قیمت هر کیلو مرغ در مقاطعی به نزدیکی ۴۰۰ هزار تومان رسیده بود، گزارشهای میدانی اخیر از فروش مرغ کامل در محدوده ۲۷۰ هزار تومان حکایت دارد. در برخی نقاط نیز ران مرغ تا حدود ۲۰۰ هزار تومان عرضه شده است.
رصد بازار کالاهای اساسی در هفته منتهی به ۱۲ شهریور نیز قیمت مرغ بستهبندی یک کیلوگرمی را حدود ۲۸۵ هزار تومان ثبت کرده بود. بنابراین حتی با در نظر گرفتن تفاوت قیمت در مناطق مختلف، بستهبندی و شبکه توزیع، جهت کلی بازار طی هفتههای اخیر نزولی بوده است.
چرا قیمت مرغ از ۴۰۰ هزار تومان عقب نشست؟
کاهش اخیر قیمت مرغ را نمیتوان فقط به یک عامل نسبت داد. وزارت جهاد کشاورزی از کاهش مقطعی مصرف و تحقق نیافتن صادرات پیشبینیشده به عنوان دو عامل برهم خوردن تعادل بازار نام برده است.
زحمتکش تأکید کرده که از نگاه وزارتخانه «تولید مازاد بر نیاز کشور» وجود ندارد، اما الگوی مصرف در مقاطع مختلف تغییر میکند و در پایان مرداد و شهریور معمولاً حجم محصولی که باید جذب بازار شود افزایش مییابد. از طرف دیگر، صادراتی که قرار بود بخشی از این عرضه را از بازار داخلی خارج کند، به اندازه پیشبینیها محقق نشده است.
نتیجه چنین وضعیتی روشن است؛ حتی اگر تولید سالانه از نظر آماری بیش از نیاز کشور نباشد، در یک بازه زمانی کوتاه ممکن است مقدار عرضه روزانه از تقاضای موثر بیشتر شود. همین اتفاق قیمت مرغ زنده در مرغداری و سپس قیمت محصول در بازار را تحت فشار قرار میدهد.
بنابراین اصطلاح دقیقتر برای وضعیت فعلی، فشار عرضه مقطعی است، نه لزوماً مازاد ساختاری تولید در کل سال.
خرید تضمینی چگونه قیمت مرغ را تغییر میدهد؟
خرید حمایتی دولت عملاً بخشی از عرضهای را که باید در بازار آزاد فروخته شود جذب میکند. شرکت پشتیبانی امور دام در چنین طرحهایی مرغ را خریداری، منجمد و به ذخایر منتقل میکند؛ سازوکاری که پیش از این نیز برای جلوگیری از زیان مرغداران اجرا شده است. برای نمونه، در اردیبهشت امسال وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرده بود ۸۰ هزار تن مرغ از تولیدکنندگان خریداری و ذخیره شده است.
منطق اقتصادی این سیاست این است که وقتی مرغدار برای فروش محصول خود یک خریدار جایگزین مانند دولت داشته باشد، مجبور نیست مرغ را با هر قیمتی به بازار عرضه کند.
در نتیجه فشار فروش کاهش پیدا میکند و احتمال افت بیشتر قیمت پایین میآید.
این همان دلیلی است که اظهارات معاون وزیر درباره خرید تضمینی را میتوان یک سیگنال جدید برای قیمت مرغ دانست.
با این حال، خرید حمایتی الزاماً به معنای گران شدن فوری مرغ برای مصرفکننده نیست. میزان خرید دولت، نرخ خرید، حجم عرضه روزانه، تقاضای خانوار و صادرات همگی مشخص میکنند که این سیاست فقط جلوی کاهش بیشتر قیمت را بگیرد یا بازار را وارد مسیر افزایشی کند.
صادرات مرغ؛ دومین ابزار دولت برای کنترل عرضه داخلی
سیاست دیگری که میتواند روی بازار اثر بگذارد، ادامه صادرات است.
معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی پیشتر اعلام کرده بود سیاست جدید وزارتخانه حرکت به سمت صادرات مستمر مرغ است؛ البته صدور مجوز باید به گونهای باشد که تنظیم بازار داخلی آسیب نبیند. هدف این سیاست آن است که در دورههایی که مصرف داخلی کاهش پیدا میکند، بخشی از تولید به بازارهای خارجی هدایت شود و تولیدکننده مجبور به فروش با زیان نشود.
اما در هفتههای اخیر صادرات طبق انتظار وزارتخانه پیش نرفته است.
زحمتکش یکی از مشکلات صادرات مرغ ایران را قطع و وصل شدن صادرات در سالهای گذشته دانسته است. به گفته او، بازارهای خارجی زمانی قراردادهای پایدار میبندند که از استمرار تامین کالا مطمئن باشند؛ در حالی که سیاستهای متغیر صادراتی در گذشته اعتماد برخی بازارهای همسایه را کاهش داده است.
اگر طی هفتههای آینده هم خرید حمایتی دولت افزایش پیدا کند و هم صادرات سرعت بگیرد، حجم مرغ در دسترس بازار داخلی کمتر میشود و احتمال بازگشت قیمت از کفهای اخیر افزایش خواهد یافت.
آیا مرغ ۲۷۰ هزار تومانی گران میشود؟
در کوتاهمدت، محتملترین اثر خرید تضمینی کاهش فشار نزولی بازار است.
قیمت مرغ پس از عقبنشینی سنگین از محدودههای نزدیک به ۴۰۰ هزار تومان اکنون به سطحی رسیده که وزارت جهاد کشاورزی آن را در برخی روزها پایینتر از هزینه تولید میداند. ادامه چنین شرایطی برای صنعت مرغداری پایدار نیست؛ زیرا اگر مرغدار به طور مداوم زیان کند، انگیزه جوجهریزی دوره بعد کاهش مییابد و چند هفته بعد بازار با کاهش عرضه مواجه خواهد شد.
وزارت جهاد کشاورزی نیز پیشتر اعلام کرده بود در صورت تامین نهادهها برنامه افزایش جوجهریزی دنبال میشود و تداوم تولید میتواند به کنترل قیمت مرغ کمک کند.
به همین دلیل دولت اکنون میان دو هدف قرار گرفته است: مرغ نباید آنقدر ارزان شود که تولیدکننده زیان سنگین ببیند و از تولید خارج شود، اما قیمت نیز نباید آنقدر افزایش پیدا کند که قدرت خرید مصرفکننده آسیب ببیند.
خرید حمایتی در واقع تلاشی برای ایجاد یک کف قیمتی قابل قبول در این محدوده است.
تکمیل ذخایر استراتژیک هم مانع مهمی بود
نکته قابل توجه این است که خرید تضمینی مرغ در دو هفته گذشته به دلیل تکمیل بودن ذخایر استراتژیک متوقف شده بود. حالا وزارت جهاد کشاورزی تصمیم گرفته با وجود وضعیت ذخایر، این ابزار را دوباره برای تنظیم بازار فعال کند.
این تغییر سیاست نشان میدهد نگرانی سیاستگذار از زیان مرغداران افزایش یافته است.
در واقع زمانی که ذخایر کافی است، انگیزه دولت برای خرید محصول جدید کمتر میشود؛ اما اگر قیمت تولیدکننده به زیر هزینه تمامشده سقوط کند، عدم مداخله میتواند زمینه کاهش تولید در ماههای بعد را فراهم کند.
از این منظر، خرید فعلی فقط یک تصمیم برای تنظیم قیمت امروز نیست، بلکه اقدامی برای جلوگیری از ایجاد کمبود در دورههای آینده نیز محسوب میشود.
قیمت مرغ به کدام سمت میرود؟
با آغاز خرید حمایتی، احتمال ادامه سقوط تند قیمت مرغ نسبت به هفتههای قبل کمتر شده است. اگر دولت مقدار قابل توجهی مرغ از بازار جمعآوری کند و همزمان صادرات نیز افزایش یابد، تعادل عرضه و تقاضا میتواند به نفع تولیدکننده تغییر کند و قیمتها از کف فعلی فاصله بگیرند.
اما هنوز نمیتوان از بازگشت قطعی مرغ به محدوده ۴۰۰ هزار تومان صحبت کرد.
ذخایر استراتژیک کشور تکمیل گزارش شده، تولید ادامه دارد و وزارت جهاد کشاورزی نیز صراحتاً اعلام کرده هدفش این است که مصرفکننده به دلیل کمبود با افزایش قیمت مواجه نشود. این وزارتخانه در عین حال پیشبینی کرده تا پایان سال در تأمین مرغ، تخممرغ و گوشت قرمز مشکل جدی وجود نداشته باشد.
بنابراین در شرایط فعلی، توقف ریزش و بازگشت نسبی قیمتها سناریوی منطقیتری از یک جهش ناگهانی است.
بازار مرغ در نقطه حساس؛ حمایت از مرغدار بدون فشار به سفره مردم
تحولات این هفته میتواند نقطه تغییر مسیر بازار مرغ باشد. مرغی که چند هفته قبل در آستانه ۴۰۰ هزار تومان قرار داشت، اکنون در برخی گزارشهای میدانی تا محدوده ۲۷۰ هزار تومان عقبنشینی کرده و دولت معتقد است قیمت در بعضی روزها حتی هزینه تولید را نیز پوشش نمیدهد.
آغاز خرید تضمینی، ذخیرهسازی بخشی از محصول و تلاش برای توسعه صادرات سه ابزاری هستند که میتوانند عرضه آزاد را کاهش دهند و از زیان بیشتر تولیدکنندگان جلوگیری کنند.
اما موفقیت این سیاست به ایجاد یک تعادل دشوار وابسته است. اگر حمایت از مرغداران بیش از اندازه عرضه بازار مصرف را محدود کند، نتیجه میتواند دوباره افزایش شدید قیمت باشد؛ در مقابل، ادامه فروش زیر قیمت تمامشده نیز خطر کاهش جوجهریزی و کمبود در ماههای آینده را به همراه دارد.
به همین دلیل قیمت مرغ در روزهای آینده بیش از هر چیز به حجم خرید حمایتی دولت و میزان تحقق صادرات وابسته خواهد بود. اگر این دو عامل تقویت شوند، مرغ ۲۷۰ هزار تومانی ممکن است دوام زیادی نداشته باشد؛ اما فعلاً نشانهای قطعی از بازگشت جهشهای سنگین قبلی دیده نمیشود.