قیمت جدید برنج، لوبیا و شکر؛ برنج هاشمی چقدر ارزان شد؟
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، از وفور کالا در بازار و کاهش قیمت برخی اقلام اساسی خبر داده است. براساس نرخهای اعلامشده، هر کیلوگرم برنج ایرانی در عمدهفروشیها با توجه به نوع، کیفیت، محل تولید و میزان شکستگی بین ۱۸۰ تا ۴۴۰ هزار تومان معامله میشود. برنج هندی نیز در محدوده ۲۴۰ تا ۲۶۵ هزار تومان و برنج پاکستانی بین ۱۸۵ تا ۲۷۰ هزار تومان قیمت دارد.
| کالا | قیمت عمدهفروشی هر کیلوگرم |
|---|---|
| برنج هاشمی | ۴۳۰ تا ۴۴۰ هزار تومان |
| انواع برنج ایرانی | ۱۸۰ تا ۴۴۰ هزار تومان |
| برنج هندی | ۲۴۰ تا ۲۶۵ هزار تومان |
| برنج پاکستانی | ۱۸۵ تا ۲۷۰ هزار تومان |
| لوبیا چیتی | ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان |
| شکر | ۹۷ تا ۱۰۰ هزار تومان |
| قند خردشده | حدود ۱۲۵ هزار تومان |
این قیمتها مربوط به بازار بنکداری و فروش عمده هستند و نباید با نرخ روی قفسه فروشگاه، محصول بستهبندیشده یا خرید اینترنتی مقایسه مستقیم شوند. رئیس اتحادیه حاشیه سود مجاز تا رسیدن کالا به مصرفکننده را حدود ۱۵ درصد اعلام کرده است، هرچند بستهبندی، برند، حمل و هزینههای جانبی میتوانند رقم نهایی را بیشتر کنند.
برنج هاشمی واقعاً چقدر ارزان شده است؟
قیمت هر کیلوگرم برنج هاشمی در مقطعی به حدود ۵۱۰ هزار تومان رسیده بود، اما اکنون در بازار عمدهفروشی بین ۴۳۰ تا ۴۴۰ هزار تومان اعلام میشود. این ارقام از کاهش ۷۰ تا ۸۰ هزار تومانی، معادل حدود ۱۴ تا ۱۶ درصد، حکایت دارند؛ بنابراین افت قیمت این محصول قابلتوجه است، اما با عنوان کلی کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی تمام انواع برنج یکسان نیست.
بررسی یک مرجع تخصصی فروش برنج در روز هفتم مرداد ۱۴۰۵ نیز نشان میدهد قیمت عمده طارم هاشمی ممتاز حدود ۳۶۹ هزار تومان و هاشمی آستانهاشرفیه حدود ۴۱۰ هزار تومان بوده است. در همان فهرست، قیمت مصرفکننده هاشمی آستانه به حدود ۵۱۰ هزار تومان میرسد؛ اختلافی که نشان میدهد نوع محصول، درجهبندی و شیوه عرضه میتواند فاصله زیادی میان نرخ عمده و خرده ایجاد کند.
در هفتههای قبل نیز دامنه قیمت عمده برنج ایرانی حدود ۲۹۰ تا ۴۸۰ هزار تومان گزارش شده بود. مقایسه این نرخ با محدوده فعلی ۱۸۰ تا ۴۴۰ هزار تومان، جهت کاهشی بازار را تأیید میکند؛ بااینحال، کف ۱۸۰ هزار تومانی احتمالاً مربوط به ارقام اقتصادیتر، پرمحصول، شکسته یا کیفیتهای پایینتر است و نباید آن را قیمت برنج ممتاز هاشمی یا طارم تلقی کرد.
قیمت مصرفکننده برنج چقدر باید باشد؟
با افزودن ۱۵ درصد سود اعلامی، قیمت نظری هر کیلوگرم برنج هاشمی ۴۳۰ تا ۴۴۰ هزار تومانی برای مصرفکننده باید حدود ۴۹۴ تا ۵۰۶ هزار تومان باشد. بر همین مبنا، برنج هندی میتواند در محدوده تقریبی ۲۷۶ تا ۳۰۵ هزار تومان و برنج پاکستانی حدود ۲۱۳ تا ۳۱۱ هزار تومان به دست خریدار برسد.
این محاسبه برای کالای فلهای و شبکه توزیع متعارف است. محصولاتی که با بستهبندیهای کوچک، برندهای مشهور، کنترل کیفی، هزینه تبلیغات یا ارسال اینترنتی عرضه میشوند، ممکن است نرخ بالاتری داشته باشند. گزارشهای بازار نیز نشان میدهد هزینههای جانبی کالاهای بستهبندیشده گاهی قیمت نهایی را ۲۵ تا ۳۰ درصد بالاتر از نرخ بنکداری قرار میدهد.
بنابراین مصرفکننده هنگام مقایسه قیمتها باید نام رقم برنج، سال برداشت، درصد شکستگی، کشت اول یا دوم بودن و فلهای یا بستهبندی بودن محصول را بررسی کند. مقایسه یک برنج پرمحصول اقتصادی با هاشمی ممتاز کشت دوم، حتی اگر هر دو در گروه «برنج ایرانی» قرار بگیرند، تصویر نادرستی از بازار ایجاد میکند.
سقوط قیمت لوبیا چیتی از ۵۰۰ هزار تومان
کاهش قیمت در بازار حبوبات از برنج شدیدتر بوده است. قیمت لوبیا چیتی که در مقطعی به کیلویی ۵۰۰ هزار تومان رسیده بود، اکنون در بنکداریها بین ۲۷۵ تا ۳۳۰ هزار تومان اعلام میشود. این تغییر به معنای افتی حدود ۳۴ تا ۴۵ درصدی نسبت به نقطه اوج اعلامشده است.
در گزارشهای پیشین، افزایش واردات، نزدیکشدن به فصل برداشت و تمایل عرضهکنندگان به فروش سریعتر موجودی انبارها از عوامل کاهش قیمت حبوبات عنوان شده بود. گرمای هوا نیز میتواند نگهداری طولانی برخی حبوبات را دشوار کند و خطر تغییر رنگ یا افت کیفیت را افزایش دهد؛ در نتیجه فروشنده ترجیح میدهد کالا را سریعتر و حتی با حاشیه سود کمتر وارد بازار کند.
با اعمال سود ۱۵ درصدی، لوبیا چیتی فلهای باید تقریباً بین ۳۱۶ تا ۳۸۰ هزار تومان به مصرفکننده برسد. بااینحال، بررسیهای میدانی از فروشگاهها نشان دادهاند برخی حبوبات بستهبندیشده همچنان با فاصله زیادی از نرخ عمدهفروشی عرضه میشوند. این شکاف نشان میدهد کاهش قیمت هنوز بهطور یکنواخت از بنکداریها به تمام فروشگاهها منتقل نشده است.
قیمت جدید شکر و قند
نرخ هر کیلوگرم شکر در بنکداریها بین ۹۷ تا ۱۰۰ هزار تومان و قیمت قند خردشده حدود ۱۲۵ هزار تومان اعلام شده است. با احتساب ۱۵ درصد سود، قیمت نظری شکر فلهای برای مصرفکننده حدود ۱۱۲ تا ۱۱۵ هزار تومان و قند خردشده نزدیک به ۱۴۴ هزار تومان خواهد بود.
قیمت شکر در گزارشهای اوایل تیر حدود ۹۵ تا ۹۷ هزار تومان بود؛ بنابراین برخلاف برنج و لوبیا، شکر کاهش چشمگیری نداشته و بیشتر در محدوده ثبات یا افزایش جزئی قرار گرفته است. به همین دلیل، عبارت «کاهش قیمت کالاهای اساسی» را نباید به معنای ارزانشدن یکسان تمام اقلام سبد غذایی دانست.
چرا قیمت برنج و حبوبات کاهش یافت؟
کنگری افزایش عرضه، نزدیکشدن فصل برداشت و رقابت میان توزیعکنندگان را سه عامل اصلی کاهش قیمت معرفی کرده و گفته است حجم عرضه برخی کالاها حدود دو برابر تقاضاست. گزارشهای قبلی اتحادیه نیز از وفور برنج پاکستانی، افزایش واردات و رکود تقاضا در بازار خبر داده بودند.
کاهش قدرت خرید خانوارها نیز میتواند بخشی از مازاد عرضه را توضیح دهد. فراوانی کالا همیشه فقط نتیجه جهش تولید یا واردات نیست؛ گاهی تقاضا به دلیل بالا رفتن قیمتها کاهش پیدا میکند و موجودی بیشتری در انبار و بازار باقی میماند. در چنین شرایطی، فروشندگان برای آزادکردن نقدینگی ناچار میشوند حاشیه سود خود را کاهش دهند.
ادعای دو برابر بودن عرضه نسبت به تقاضا از سوی رئیس اتحادیه مطرح شده، اما در منابع بررسیشده آمار تفصیلی از حجم موجودی، فروش روزانه یا میزان تقاضای واقعی منتشر نشده است. بنابراین این نسبت را باید ارزیابی فعالان صنفی از وضعیت بازار دانست، نه یک آمار رسمی قابل حسابرسی.
حذف ارز ترجیحی واقعاً باعث ارزانی شد؟
رئیس اتحادیه بنکداران، حذف ارز ترجیحی را عاملی برای شکستن انحصار، افزایش تعداد عرضهکنندگان و رقابتیشدن بازار میداند. پس از حذف ارز ترجیحی برنج، تأمین ارز واردات این محصول به سازوکار مبادلهای منتقل شد و بخشی از الزامهای قبلی مربوط به سهمیهبندی و تحویل کالا به دولت موضوعیت خود را از دست داد. فعالان واردات معتقد بودند آزادترشدن تجارت، در صورت رفع موانع و افزایش واردکنندگان، میتواند عرضه را بالا ببرد و قیمت را رقابتی کند.
بااینحال، حذف ارز ترجیحی بهتنهایی تضمینکننده کاهش قیمت نیست. آزادسازی ارز معمولاً هزینه ریالی واردات را افزایش میدهد؛ اثر کاهشی تنها زمانی ظاهر میشود که رفع انحصار، واردات بیشتر و رقابت فروشندگان از افزایش هزینه ارز قویتر باشد. نرخ ارز، هزینه حملونقل، محدودیت ثبت سفارش و فصل ممنوعیت واردات نیز همچنان میتوانند بازار را تحت تأثیر قرار دهند.
کاهش فعلی را باید حاصل ترکیبی از وفور موجودی، رکود تقاضا، نزدیکشدن برداشت داخلی و رقابت واردکنندگان دانست. نسبتدادن تمام افت قیمت به یک تصمیم ارزی، بدون انتشار آمار واردات، موجودی و هزینه تمامشده، سادهسازی شرایط پیچیده بازار است.
آیا ارزانی به سفره خانوار میرسد؟
انتقال کاهش قیمت بنکداری به بازار مصرف معمولاً با تأخیر انجام میشود. فروشگاههایی که کالا را پیشتر با نرخ بالاتر خریدهاند، ابتدا موجودی قدیمی را میفروشند. محصولات بستهبندیشده نیز هزینه بیشتری نسبت به کالاهای فلهای دارند.
بااینحال، اگر قیمتهای عمدهفروشی برای چند هفته در سطح فعلی باقی بمانند، مصرفکنندگان باید کاهش نرخ را بهتدریج در فروشگاهها مشاهده کنند. تداوم فاصله غیرمتعارف میان بنکداری و خردهفروشی میتواند نشانه حاشیه سود بالا، ضعف رقابت محلی یا تأخیر در اصلاح قیمت برچسبها باشد.
چشمانداز کوتاهمدت برنج و حبوبات آرام و متمایل به کاهش است، اما استمرار این وضعیت به حجم برداشت داخلی، سیاست واردات و قدرت خرید مردم بستگی دارد. فعلاً مهمترین خبر این است که فشار افزایشی در مبدأ توزیع شکسته شده؛ مرحله بعدی، رسیدن همین کاهش به سبد خرید خانوارهاست.
