قیمت گوشت قرمز آرام گرفت؛ ماهیچه گوسفندی ۲ میلیون تومان، بازار تا کی باثبات میماند؟
بازار گوشت قرمز در روزهای پایانی تیر ۱۴۰۵ برخلاف بسیاری از بازارهای کالایی، با شوک قیمتی تازهای مواجه نشده است. قیمتها اگرچه همچنان در سطوح بسیار بالا قرار دارند، در مقایسه با هفتههای گذشته تغییر شدیدی نداشتهاند و گزارشهای میدانی نیز از ادامه عادی عرضه گوشت گوسفندی و گوساله حکایت دارند.
رئیس شورای تأمین دام کشور نیز وضعیت تأمین را مناسب توصیف کرده و گفته است با وجود افزایش مصرف در مناسبتهای مذهبی و شرایط خاص کشور، کمبودی در بازار مشاهده نمیشود و در صورت استمرار عرضه، انتظار جهش قابلتوجه قیمتها وجود ندارد.
ثبات فعلی نتیجه همزمان چند عامل است؛ افزایش عرضه دام آماده کشتار، مدیریت ذخایر، ورود گوشت به شبکه توزیع و کاهش قدرت خرید بخشی از مصرفکنندگان. ترکیب این عوامل باعث شده فروشندگان در شرایط فعلی امکان افزایش سریع قیمتها را نداشته باشند.
قیمت گوشت قرمز امروز چقدر است؟
بررسی نرخهای خردهفروشی نشان میدهد قیمت قطعات مختلف گوشت، بسته به نوع دام، میزان استخوان، کیفیت، شیوه بستهبندی و محل عرضه تفاوت زیادی دارد. در برخی فروشگاهها و مراکز عرضه، قیمتهای زیر برای هر کیلوگرم ثبت شده است:
| نوع گوشت | قیمت هر کیلوگرم |
|---|---|
| گوشت آبگوشتی گوسفندی | یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان |
| ماهیچه گوسفندی | دو میلیون و ۴۰ هزار تومان |
| جگر، دل و قلوه گوسفندی | یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان |
| گوشت خورشتی گوسفندی | دو میلیون و ۳۰۰ هزار تومان |
| گوشت خورشتی گوساله | یک میلیون و ۹۵۵ هزار تومان |
| ماهیچه گوساله | دو میلیون تومان |
نرخهای منتشرشده در روزهای اخیر نیز همین دامنه قیمتی را تأیید میکنند. برای نمونه، ماهیچه گوسفندی در برخی فهرستهای بازار حدود دو میلیون و ۴۰ هزار تومان و گوشت خورشتی گوسفندی تا دو میلیون و ۳۰۰ هزار تومان قیمتگذاری شده است.
با این حال، نمیتوان یک قیمت واحد را برای تمام بازار اعلام کرد. تازهترین نرخنامه میادین میوه و ترهبار تهران نشان میدهد قیمت ماهیچه گوساله، بسته به عرضه شرکتی یا بستهبندی در محل، اختلاف قابلتوجهی دارد. قیمت قطعات گوشت گوسفندی نیز با توجه به نوع برش و بستهبندی تغییر میکند.
بنابراین، اختلاف میان قیمت فروشگاههای زنجیرهای، قصابیها، میادین و فروشگاههای اینترنتی لزوماً نشانه افزایش یا کاهش روزانه قیمت نیست و ممکن است از تفاوت کیفیت، درصد استخوان و هزینه بستهبندی ناشی شود.
چرا قیمت گوشت قرمز فعلاً افزایش نمییابد؟
یکی از مهمترین عوامل آرامش بازار، افزایش عرضه دام به کشتارگاههاست. بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، در اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۳۷ هزار و ۱۹۴ تن گوشت قرمز در کشتارگاههای رسمی کشور عرضه شد. این میزان نسبت به فروردین حدود ۱۰ درصد افزایش داشت و در مقایسه با اردیبهشت سال گذشته نیز تغییر محسوسی نشان نداد.
گوشت گاو و گوساله با سهم ۵۶.۹ درصدی، بیشترین بخش عرضه رسمی گوشت قرمز را تشکیل داده است. سهم گوشت گوسفند و بره نیز به ۳۴.۱ درصد رسیده است. این ترکیب نشان میدهد بازار از نظر تأمین گوشت سنگین شرایط نسبتاً مناسبی دارد؛ هرچند عرضه گوشت گوسفندی نسبت به سال قبل اندکی کاهش یافته است.
رئیس شورای تأمین دام کشور جمعیت دام سبک ایران را حدود ۶۸ میلیون رأس اعلام کرده و نیاز سالانه کشور به دام سبک کشتاری را، حتی در بالاترین سطح مصرف، حدود هشت میلیون رأس دانسته است. این ارقام از نظر تئوریک نشان میدهند کمبود دام زنده عامل اصلی قیمتهای بالای فعلی نیست.
همچنین اعلام شده بود که در یک دوره ۴۵ روزه، حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار رأس دام سبک و نزدیک به ۲۳۰ هزار رأس گوساله روانه کشتارگاهها میشوند. تحقق این برنامه میتواند عرضه را تقویت و فشار افزایشی قیمت را محدود کند.
کاهش تقاضا؛ عامل پنهان ثبات بازار
ثبات قیمت گوشت فقط نتیجه افزایش عرضه نیست. کاهش قدرت خرید خانوارها نیز نقش مهمی در کنترل بازار دارد. هنگامی که قیمت یک کیلو گوشت خورشتی یا ماهیچه به محدوده دو میلیون تومان میرسد، بخشی از خانوارها مقدار خرید خود را کاهش میدهند یا به محصولاتی مانند مرغ، تخممرغ و حبوبات روی میآورند.
در چنین وضعیتی، فروشندگان حتی با افزایش هزینههای خود نمیتوانند تمام افزایش قیمت را به مصرفکننده منتقل کنند؛ زیرا بالا بردن نرخ ممکن است به افت بیشتر فروش منجر شود. به همین دلیل، بازار میتواند از نظر قیمت «باثبات» باشد، اما از نظر حجم مصرف خانوار شرایط مطلوبی نداشته باشد.
برآورد یکی از فعالان حوزه دامپروری نشان میدهد سرانه مصرف گوشت قرمز در ایران حدود هشت تا ۱۰ کیلوگرم در سال است. این میزان پایین مصرف سبب میشود هر افزایش قیمت، تقاضای خانوار را سریعتر تحت تأثیر قرار دهد.
از همین رو، آرامش فعلی بازار را نباید الزاماً نشانه افزایش رفاه مصرفکنندگان دانست. قیمتها ثابت ماندهاند، اما سطح قیمت برای بخش قابلتوجهی از جامعه همچنان سنگین است.
چرا قیمت دام کاهش یافته اما گوشت ارزان نشده است؟
یکی از ابهامهای مهم بازار، فاصله میان قیمت دام زنده و گوشت در خردهفروشی است. گزارشها از کاهش قیمت دام سبک و افزایش عرضه خبر میدهند، اما این افت هنوز بهطور کامل در قیمت نهایی گوشت دیده نمیشود.
گوشت پس از خروج دام از دامداری باید مراحل حمل، کشتار، قطعهبندی، سردخانه، بستهبندی و توزیع را طی کند. هزینه نیروی انسانی، اجاره، برق، حملونقل، ضایعات و سود حلقههای مختلف نیز به قیمت نهایی اضافه میشود.
البته فعالان صنعت بستهبندی میگویند سهم خود بستهبندی در قیمت نهایی گوشت ناچیز است و نمیتوان افزایش نرخ بازار را فقط به هزینه ظروف و محصولات پتروشیمی نسبت داد.
به نظر میرسد کاهش پایدار قیمت زمانی اتفاق میافتد که افت نرخ دام برای چند هفته ادامه داشته باشد، هزینه حملونقل و نهادهها کنترل شود و رقابت بیشتری در شبکه توزیع شکل بگیرد. کاهش موقت قیمت دام، بدون اصلاح سایر هزینهها، معمولاً اثر محدودی بر نرخ خردهفروشی دارد.
چه عواملی ثبات بازار گوشت را تهدید میکنند؟
مهمترین خطر پیش روی بازار، افزایش هزینه نهادههای دامی است. خوراک دام بخش بزرگی از هزینه تولید را تشکیل میدهد و هر اختلال در واردات، تخصیص ارز یا توزیع نهاده میتواند هزینه دامدار را بالا ببرد.
نوسان نرخ ارز نیز بهطور مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت خوراک دام، دارو، واکسن، تجهیزات و حملونقل اثر میگذارد. تداوم درگیریهای نظامی یا اختلال در مسیرهای وارداتی میتواند هزینه تأمین را افزایش دهد؛ هرچند مسئولان صنفی گفتهاند بازار تاکنون با کمبود جدی مواجه نشده است.
افزایش ناگهانی تقاضا در مناسبتها، خشکسالی، کمبود علوفه و بالا رفتن هزینه نگهداری دام نیز از دیگر ریسکهای بازار هستند. اگر دامداران به دلیل افزایش هزینهها دام مولد را زودتر از موعد روانه کشتارگاه کنند، عرضه در کوتاهمدت زیاد میشود، اما تولید ماههای آینده آسیب میبیند.
آیا قیمت گوشت قرمز کاهش مییابد؟
با توجه به حجم فعلی دام، افزایش عرضه به کشتارگاهها و ضعف تقاضای مصرفی، احتمال جهش شدید قیمت گوشت در کوتاهمدت پایین به نظر میرسد. این ارزیابی مشروط به آن است که بازار نهادههای دامی، مسیرهای حملونقل و نرخ ارز با شوک تازهای مواجه نشوند.
با این حال، انتظار کاهش سریع و سراسری قیمت نیز چندان واقعبینانه نیست. نرخ فعلی گوشت نتیجه مجموعهای از هزینهها در تمام زنجیره تولید تا توزیع است و برای ارزانشدن آن باید قیمت تمامشده تولید کاهش پیدا کند.
بازار گوشت قرمز اکنون در مرحلهای قرار دارد که میتوان آن را «ثبات در سطح قیمتی بالا» توصیف کرد. عرضه کافی از افزایش ناگهانی قیمت جلوگیری کرده و کاهش تقاضا نیز قدرت مانور فروشندگان را محدود ساخته است؛ اما تا زمانی که هزینه تولید و توزیع پایین نیاید، آرامش بازار لزوماً به معنای بازگشت گوشت به سبد منظم خانوارها نخواهد بود.