جهش قیمت نفت پس از تنش در تنگه هرمز؛ برنت ۷۶ دلاری شد و ریسک جنگ دوباره به بازار برگشت
بازار نفت امروز بیش از آنکه از دادههای کلاسیک عرضه و تقاضا اثر بگیرد، از ریسک ژئوپلیتیکی فرمان گرفت. حملات تازه آمریکا به مواضعی در ایران، ادعای سنتکام درباره هدف قرار دادن سایتها و شناورها، حمله به کشتیها در نزدیکی تنگه هرمز و تصمیم وزارت خزانهداری آمریکا برای لغو مجوز فروش نفت ایران، همزمان یک پیام روشن به بازار دادند: احتمال اختلال در مسیرهای عرضه انرژی دوباره بالا رفته است.
در چنین شرایطی، معاملهگران معمولاً «پریمیوم ریسک» را به قیمت نفت اضافه میکنند. این پریمیوم یعنی مبلغی که بازار بهدلیل احتمال جنگ، تحریم، اختلال در حملونقل یا کمبود عرضه حاضر است روی قیمت پایه نفت بپردازد. جهش امروز برنت و WTI دقیقاً از همین جنس بود؛ نه فقط واکنش به کاهش واقعی عرضه، بلکه واکنش به ترس از کاهش عرضه در روزها و هفتههای آینده.
تنگه هرمز دوباره مرکز نگرانی بازار شد
تنگه هرمز مهمترین نقطه جغرافیایی این بحران است. این آبراه باریک، یکی از حیاتیترین مسیرهای صادرات نفت و گاز جهان است و هرگونه تهدید علیه عبور کشتیها از آن میتواند به سرعت بازار انرژی را ملتهب کند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده در سال ۲۰۲۴، روزانه بهطور میانگین حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز عبور کرده که معادل حدود یکپنجم مصرف جهانی مایعات نفتی بوده است.
اهمیت هرمز فقط به نفت خام محدود نیست. بخشی از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع نیز از این مسیر عبور میکند. بنابراین ناامنی در این آبراه میتواند هم بازار نفت، هم LNG، هم هزینه حملونقل و هم تورم انرژی را تحت فشار قرار دهد. به همین دلیل، حتی خبر تغییر مسیر چند نفتکش یا افزایش سطح هشدار دریایی برای بازار کافی است تا قیمتها بالا برود.
چهار نفتکش از عبور از هرمز منصرف شدند
یکی از مهمترین نشانههای عملی تشدید بحران، تغییر مسیر نفتکشها و حاملهای گاز بود. رویترز گزارش داده دستکم چهار نفتکش و کشتی حامل گاز از تلاش برای عبور از تنگه هرمز منصرف شدهاند؛ اتفاقی که پس از حملات تازه به کشتیها در نزدیکی این آبراه رخ داد. در این گزارش آمده که یک کشتی LNG قطری و یک نفتکش با پرچم عربستان سعودی آسیب دیدند و سطح تهدید برای کشتیهای عبوری به «شدید» افزایش یافت.
این اتفاق برای بازار نفت از دو جهت مهم است. نخست، تغییر مسیر یا توقف کشتیها میتواند عرضه فیزیکی را با تأخیر مواجه کند. دوم، حتی اگر نفت به مقصد برسد، هزینه بیمه، اجاره کشتی، ریسک حمل و نرخ تأمین مالی افزایش پیدا میکند. در نتیجه، بازار فقط کمبود بشکه را قیمتگذاری نمیکند؛ بلکه افزایش هزینه جابهجایی بشکهها را هم در نظر میگیرد.
لغو معافیت فروش نفت ایران چه اثری داشت؟
دومین محرک مهم بازار، تصمیم وزارت خزانهداری آمریکا درباره نفت ایران بود. دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، OFAC، اعلام کرد مجوز عمومی X مربوط به تولید، تحویل و فروش نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی با منشأ ایران را لغو کرده و مجوز X1 را جایگزین آن کرده است. بر اساس اطلاعیه رسمی، این تغییر از ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ اجرایی شده است.
مجوز قبلی که در ۲۲ ژوئن صادر شده بود، فروش نفت ایران را تا ۲۱ اوت ۲۰۲۶ مجاز میکرد، اما تصمیم تازه آمریکا این مسیر را کوتاه کرد و معاملات جدید را متوقف ساخت. رویترز نیز گزارش داد لغو این مجوز، دوره خروج از معاملات را تا ۱۷ ژوئیه کاهش داده و عملاً تحریمهای نفتی علیه ایران را دوباره فعال کرده است.
برای معاملهگران نفت، این تصمیم فقط یک اقدام حقوقی نیست. پیام آن این است که عرضه نفت ایران دوباره در معرض محدودیت، ریسک پرداخت، ریسک حملونقل و فشار ثانویه قرار گرفته است. همین مسئله باعث شد بازار نفت بلافاصله واکنش صعودی نشان دهد.
سنتکام، حملات آمریکا و اثر روانی بر بازار انرژی
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، اعلام کرده دور تازهای از حملات علیه اهدافی در ایران انجام شده است. در فضای بازار، چنین خبرهایی بیش از آنکه با جزئیات نظامی تحلیل شوند، از زاویه احتمال گسترش درگیری و تهدید عرضه انرژی ارزیابی میشوند. وقتی بازار احساس کند حملات محدود ممکن است به چرخه پاسخ و ضدپاسخ تبدیل شود، قیمت نفت سریعتر از سایر داراییها واکنش نشان میدهد.
این بار نیز همین اتفاق رخ داد. ترکیب حملات نظامی، حمله به کشتیها، تهدید تنگه هرمز و بازگشت محدودیتهای نفتی علیه ایران، یک بسته کامل از ریسک عرضه ایجاد کرد. در چنین شرایطی، فروشندگان نفت محتاطتر میشوند و خریداران نیز برای پوشش ریسک، موقعیتهای خود را زودتر تقویت میکنند.
چرا برنت و WTI هر دو جهش کردند؟
برنت بهعنوان شاخص جهانی نفت، معمولاً حساسیت بیشتری به بحرانهای خاورمیانه دارد. وقتی امنیت خلیج فارس تهدید میشود، برنت سریعتر از سایر شاخصها اثر میگیرد، چون قیمتگذاری بخش بزرگی از نفت صادراتی جهان به این شاخص وابسته است. رشد برنت به محدوده ۷۶ دلار نشان میدهد بازار در حال قیمتگذاری دوباره ریسک خاورمیانه است.
نفت WTI نیز اگرچه بیشتر به بازار داخلی آمریکا، ذخایر نفت خام، تولید شیل و ظرفیت پالایشی ایالات متحده وابسته است، اما در بحرانهای بزرگ جهانی از برنت جدا نمیماند. افزایش WTI به بالای ۷۲ دلار نشان میدهد بازار آمریکا نیز از پیامدهای تورمی و عرضهای بحران هرمز تأثیر گرفته است.
تورم انرژی و دردسر سیاسی برای دولت ترامپ
افزایش قیمت نفت فقط یک موضوع بورسی یا کالایی نیست؛ اثر مستقیم آن میتواند در قیمت بنزین، سوخت حملونقل، هزینه تولید و تورم عمومی دیده شود. رویترز در گزارشهای قبلی درباره جنگ ایران هشدار داده بود افزایش قیمت سوخت میتواند برای دونالد ترامپ و جمهوریخواهان در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر به یک ریسک سیاسی جدی تبدیل شود.
همین مسئله معادله واشنگتن را پیچیده میکند. از یک طرف، دولت ترامپ میخواهد با لغو مجوز فروش نفت ایران و حملات نظامی، فشار بر تهران را افزایش دهد. از طرف دیگر، اگر این سیاست به رشد شدید قیمت نفت و بنزین منجر شود، هزینه سیاسی آن در داخل آمریکا بالا خواهد رفت. بنابراین بازار نفت فقط به تحولات میدان جنگ نگاه نمیکند؛ رفتار سیاسی واشنگتن و ترس دولت از تورم انرژی نیز بخشی از معادله قیمتگذاری است.
آیا نفت وارد روند صعودی پایدار شده است؟
پاسخ قطعی هنوز زود است. جهش امروز میتواند آغاز یک موج صعودی تازه باشد، اما فقط در صورتی که بحران تنگه هرمز ادامه پیدا کند یا عرضه نفت ایران و کشورهای منطقه واقعاً محدود شود. اگر عبور کشتیها به سرعت عادی شود، تهدید دریایی کاهش پیدا کند و مسیر مذاکرات دوباره باز شود، بخشی از پریمیوم ریسک از قیمت نفت تخلیه خواهد شد.
اما اگر حملات به کشتیها ادامه یابد، سطح تهدید دریایی بالا بماند، نفتکشها از عبور از هرمز خودداری کنند یا تحریم نفتی ایران با سختگیری بیشتری اجرا شود، بازار میتواند قیمتهای بالاتری را آزمایش کند. در این سناریو، برنت ممکن است بالای ۷۶ دلار تثبیت شود و WTI نیز حمایت ۷۲ دلاری خود را حفظ کند.
سناریوهای پیش روی بازار نفت
سناریوی اول، کنترل سریع تنش است. در این حالت، مسیر کشتیها به حالت عادی بازمیگردد، بازار بخشی از ریسک جنگ را تخلیه میکند و نفت ممکن است از سطوح فعلی عقبنشینی کند.
سناریوی دوم، تداوم ناامنی محدود در هرمز است. در این وضعیت، تنگه بسته نمیشود، اما عبور کشتیها پرهزینهتر و کندتر میشود. این سناریو برای قیمت نفت حمایتی است، چون بازار ناچار میشود هزینه بیمه و ریسک را در قیمت لحاظ کند.
سناریوی سوم، تشدید مستقیم درگیری و اختلال جدی در حملونقل انرژی است. در این حالت، بازار میتواند با جهش سریعتری روبهرو شود؛ زیرا هرمز همچنان یکی از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان است.
جمعبندی؛ قیمت نفت فعلاً در اختیار هرمز است
رشد قیمت نفت در معاملات امروز فقط نتیجه یک خبر نبود؛ حاصل همزمان چند شوک بود: حملات تازه آمریکا به ایران، ادعای سنتکام درباره هدف قرار دادن دهها سایت و شناور، لغو مجوز فروش نفت ایران، حمله به کشتیها در نزدیکی تنگه هرمز و تغییر مسیر دستکم چهار نفتکش و حامل گاز. این مجموعه رخدادها باعث شد بازار دوباره ریسک جنگ و اختلال عرضه را وارد قیمت کند.
تا زمانی که سطح تهدید در تنگه هرمز پایین نیاید و وضعیت مجوزهای نفتی ایران روشنتر نشود، بازار نفت در وضعیت پرنوسان باقی میماند. برنت ۷۶ دلاری و WTI بالای ۷۲ دلار نشان میدهند معاملهگران فعلاً بحران را جدی گرفتهاند؛ اما جهت بعدی قیمتها را نه فقط آمار ذخایر نفت، بلکه اخبار امنیتی خلیج فارس تعیین خواهد کرد.