بازگشت آرامش به بازار تخممرغ پس از جهش قیمتی؛ از التهاب دوماهه تا کاهش معنادار نرخها
بازار تخممرغ در ماههای اخیر یکی از پرنوسانترین دورههای خود را پشت سر گذاشت؛ نوسانی که از اواخر پاییز آغاز شد و در زمستان به اوج رسید. افزایش سریع قیمت، این کالای پرمصرف را از یک گزینه اقتصادی در سبد غذایی خانوار به نمادی از نگرانیهای معیشتی تبدیل کرد. هرچند این التهاب دوام طولانی نداشت، اما بازتاب گسترده آن در رفتار مصرفکنندگان، خردهفروشان و حتی سیاستگذاران، اهمیت این محصول را در امنیت غذایی کشور بار دیگر برجسته ساخت. اکنون با عقبنشینی محسوس قیمتها، نگاهها به این پرسش دوخته شده که آیا بازار تخممرغ به ثبات پایدار رسیده یا کاهش اخیر تنها یک وقفه موقت در مسیر نوسان است.
شتاب افزایش قیمت و شکلگیری موج انتظارات تورمی
روند صعودی قیمت تخممرغ از حدود دو ماه پیش شتاب گرفت؛ مقطعی که همزمان با برخی تغییرات در سیاستهای حمایتی و افزایش نگرانیها درباره تامین نهادههای دامی بود. در این دوره، قیمت هر عدد تخممرغ در برخی مناطق شهری به ۱۸ تا ۲۰ هزار تومان رسید و بهای هر شانه ۳۰ عددی تا حدود ۵۷۰ هزار تومان افزایش یافت. این ارقام فاصله معناداری با میانگین قیمتهای پیشین داشت و باعث شد انتظارات تورمی به سرعت در بازار شکل بگیرد. افزایش قیمت، تنها یک واکنش ساده به هزینههای تولید نبود، بلکه حاصل ترکیب عوامل روانی، اخبار غیررسمی و نگرانی از تداوم گرانی بود که به سرعت به رفتار مصرفکننده منتقل شد.
رفتارهای هیجانی و تشدید تقاضای مقطعی
در روزهای ابتدایی جهش قیمت، فعالان بازار از شکلگیری رفتارهای هیجانی در سطح خردهفروشی و مصرفکننده خبر دادند. برخی خانوارها با تصور ادامهدار بودن افزایش قیمت، اقدام به خرید بیش از نیاز روزانه کردند و همین موضوع تقاضای مقطعی را بالا برد. این رفتار، هرچند کوتاهمدت، به تشدید فشار بر شبکه توزیع انجامید و به افزایش بیشتر قیمتها دامن زد. در چنین شرایطی، فاصله میان عرضه واقعی و تقاضای هیجانی، تصویری از کمبود ساختگی در بازار ایجاد کرد؛ تصویری که نقش مهمی در التهاب روانی بازار داشت.
روایت اتحادیهها از وضعیت تولید تخممرغ
در میانه این نوسانات، اتحادیهها و تشکلهای تولیدی تلاش کردند تصویری متفاوت از وضعیت بازار ارائه دهند. دبیرکل فدراسیون طیور ایران با تاکید بر ظرفیت تولید کشور اعلام کرد که از نظر میزان تولید، کمبودی در بازار تخممرغ وجود ندارد و مرغداریها توان پاسخگویی به نیاز داخلی را دارند. به گفته او، نوسانات قیمتی بیش از آنکه ریشه در کاهش تولید داشته باشد، ناشی از تغییرات انتظاری و برخی اختلالات مقطعی در شبکه توزیع بوده است. این اظهارات نشان میداد شکاف میان واقعیت تولید و برداشت عمومی از وضعیت بازار، یکی از عوامل اصلی بیثباتی قیمتها بوده است.
سیاست کالابرگ و تغییر مسیر تقاضا
همزمان با حذف ارز ترجیحی و اجرای سیاست کالابرگ الکترونیکی، بخشی از تقاضای بازار تخممرغ به سمت سازوکارهای رسمی هدایت شد. کارشناسان معتقدند این سیاست، علاوه بر شفافسازی مسیر توزیع، نقش مهمی در مهار تقاضای هیجانی ایفا کرد. وقتی مصرفکننده اطمینان یافت دسترسی به کالای اساسی از مسیرهای تعریفشده تضمین شده است، انگیزه برای خرید مازاد کاهش یافت. این تغییر رفتار، در کنار افزایش عرضه از سوی واحدهای تولیدی، به تدریج زمینه کاهش قیمت را فراهم ساخت و بازار را از فاز التهابی خارج کرد.
موضع وزارت جهاد کشاورزی و تاکید بر ثبات بازار
وزیر جهاد کشاورزی نیز با اشاره به وضعیت تولید کشور، اعلام کرد در حوزه تخممرغ نهتنها کمبودی وجود ندارد، بلکه در برخی مقاطع امکان صادرات نیز فراهم بوده است. او سیاست اصلی دولت را ایجاد ثبات در بازار و حمایت همزمان از تولیدکننده و مصرفکننده دانست و تاکید کرد اجازه استمرار نوسانات غیرمنطقی داده نخواهد شد. به گفته وزیر، مدیریت تامین نهادههای دامی و نظارت دقیق بر شبکه توزیع، مسیر بازار را به سمت تعادل سوق داده و از تکرار شوکهای قیمتی جلوگیری خواهد کرد. این موضعگیری، سیگنال مهمی به بازار ارسال کرد و در کاهش انتظارات تورمی بیتاثیر نبود.
مشاهدات میدانی و عقبنشینی قیمتها
اکنون بررسیهای میدانی از فروشگاههای زنجیرهای و خردهفروشیهای شهری حکایت از کاهش قابل توجه قیمت تخممرغ دارد. قیمت هر عدد تخممرغ به حدود ۱۳ هزار تومان رسیده و هر شانه ۳۰ عددی با نرخ تقریبی ۳۲۴ هزار تومان عرضه میشود. در صورت محاسبه دانهای، قیمت هر عدد تخممرغ در خرید شانهای به حدود ۱۰ هزار و ۸۰۰ تومان میرسد؛ رقمی که در مقایسه با نرخهای ۱۸ تا ۲۰ هزار تومانی ماه گذشته، کاهش معناداری را نشان میدهد. این تغییر، نشانهای روشن از افزایش عرضه و فروکش کردن التهاب تقاضاست.
روایت خردهفروشان از تغییر فضای بازار
فروشندگان میگویند روند نزولی قیمتها از چند روز گذشته آغاز شده و با افزایش تحویل بار از سوی مراکز پخش، ثبات بیشتری در بازار شکل گرفته است. به گفته یکی از خردهفروشان، در اوج گرانی، فروش کاهش یافته بود زیرا توان خرید مردم افت کرده بود، اما با پایین آمدن قیمت، تقاضا منطقیتر شده و بازار آرامتر شده است. فروشنده دیگری نیز تاکید میکند که در حال حاضر کمبودی در تامین وجود ندارد و بار بهصورت منظم تحویل میشود. این اظهارات نشان میدهد کاهش قیمت تنها یک عدد روی تابلو نیست، بلکه بازتاب تغییر واقعی در جریان عرضه و تقاضاست.
نگاه مصرفکنندگان و کاهش فشار معیشتی
برای بسیاری از خانوارها، تخممرغ یکی از اصلیترین اقلام پروتئینی و نسبتا مقرونبهصرفه محسوب میشود. افزایش ناگهانی قیمت این کالا، مستقیما هزینههای روزمره را تحت تاثیر قرار داد و فشار مضاعفی بر سبد غذایی خانوار وارد کرد. برخی شهروندان میگویند وقتی قیمت هر دانه به ۲۰ هزار تومان رسید، خرید شانهای برای خانوادههای پرجمعیت به چالشی جدی تبدیل شد. اکنون با کاهش قیمت، این فشار تا حدی کمتر شده و امکان برنامهریزی بهتر برای هزینههای غذایی فراهم آمده است. در عین حال، بسیاری بر این باورند که ثبات قیمت از خود کاهش قیمت مهمتر است و آرامش بازار نقش کلیدی در بازگشت اعتماد مصرفکننده دارد.
ثبات بازار تخممرغ و الزامات تداوم آن
کارشناسان اقتصادی تاکید میکنند که بازار تخممرغ به دلیل سهم بالای آن در سبد غذایی و حساسیت اجتماعی، نیازمند نظارت مستمر و سیاستگذاری دقیق است. تداوم روند کاهشی یا تثبیت قیمتها به عواملی چون تامین پایدار نهادههای دامی، مدیریت هزینههای تولید، شفافیت در شبکه توزیع و پرهیز از تصمیمات ناگهانی وابسته است. تجربه جهش اخیر نشان داد که حتی تغییرات کوتاهمدت در سیاستهای ارزی یا انتظارات تورمی میتواند به سرعت بر قیمت این کالای اساسی اثر بگذارد و بازار را دچار نوسان کند.
جمعبندی
آنچه امروز از بازار تخممرغ مخابره میشود، بازگشت نسبی آرامش پس از یک دوره التهاب قیمتی است؛ دورهای که هرچند کوتاه بود، اما زنگ هشداری جدی برای سیاستگذاران و فعالان بازار به شمار میرود. کاهش قیمتهای اخیر نتیجه همزمان افزایش عرضه، مدیریت تقاضا و ارسال سیگنالهای اطمینانبخش از سوی نهادهای رسمی است. با این حال، پایداری این وضعیت به تداوم سیاستهای حمایتی هوشمند، تامین مطمئن نهادهها و نظارت موثر بر بازار بستگی دارد. اگر این عوامل بهدرستی مدیریت شوند، تخممرغ میتواند بار دیگر جایگاه خود را بهعنوان یک کالای پایدار و قابل دسترس در سبد غذایی خانوار حفظ کند و بازار از چرخه نوسانات فرسایشی فاصله بگیرد.