وفور دام و تعدیل قیمت گوشت قرمز؛ بازار در آستانه ثبات پایدار
بازار گوشت قرمز ایران که در ماههای گذشته تحت تأثیر عوامل متعددی چون خشکسالی، نوسانات نهادههای دامی و انتظارات تورمی قرار داشت، اکنون نشانههای روشنی از بازگشت به تعادل را بروز میدهد. اظهارات اخیر منصور پوریان، رئیس شورای تأمین دام کشور، تصویری دقیق و مبتنی بر دادههای میدانی از وضعیت تولید، عرضه و قیمت دام و گوشت قرمز ارائه میدهد که بر اساس آن، نهتنها نگرانی جدی در حوزه تأمین وجود ندارد، بلکه مازاد نسبی دام آماده کشتار، شرایط بازار را به سمت رقابت و تعدیل قیمتها سوق داده است. این تحولات در آستانه ورود به فصل بهار، اهمیت مضاعفی پیدا میکند؛ فصلی که همواره با افزایش طبیعی عرضه دام همراه بوده و میتواند نقش تعیینکنندهای در تثبیت بازار ایفا کند.
پایش میدانی و تصویر واقعی از ذخایر دام سبک کشور
بر اساس توضیحات رئیس شورای تأمین دام کشور، آمارهای ارائهشده حاصل ارتباطات میدانی و جمعآوری اطلاعات از حدود ۶۳۰ مرکز فعال در استانهای مختلف است؛ مراکزی که هر یک دارای شبکه توزیع و نظام پایش مستقل هستند و دادههای آنها مبنای تصمیمسازی در سطح ملی قرار میگیرد. نتیجه این پایش گسترده نشان میدهد که در حال حاضر حدود ۴۴ میلیون و ۶۳۰ هزار رأس دام سبک پرواری آماده کشتار در کشور وجود دارد؛ عددی که صرفاً برههای پرواری را شامل میشود و سایر دامها مانند میش و بز را در بر نمیگیرد.
این حجم از دام سبک، در مقایسه با متوسط کشتار ماهانه کشور که حدود ۷۰۰ هزار رأس برآورد میشود، نشاندهنده فاصله معنادار میان ظرفیت تولید و نیاز مصرفی است. به بیان دیگر، حتی بدون در نظر گرفتن زایشهای جدید و افزایش عرضه فصلی، ذخایر فعلی دام سبک پاسخگوی چندین ماه مصرف کشور بوده و از منظر تأمین، وضعیت کاملاً نرمال و حتی مطلوب ارزیابی میشود.
وضعیت دام سنگین و مازاد گوسالههای آماده کشتار
تصویر ارائهشده از بخش دام سنگین نیز مؤید همین شرایط باثبات است. طبق اعلام منصور پوریان، در حال حاضر حدود ۳۷۵ هزار رأس گوساله آماده کشتار در کشور موجود است؛ در حالی که نیاز ماهانه کشور در بالاترین سطح خود، بین ۴۵ تا ۵۰ هزار رأس برآورد میشود. این اختلاف چشمگیر میان عرضه و تقاضا، بیانگر انباشت دام پرواری در واحدهای تولیدی و صنعتی است.
نکته قابل توجه آن است که وزن بسیاری از این دامها از مرز ۵۰۰ کیلوگرم عبور کرده و این مسئله نشاندهنده تأخیر در کشتار به دلیل شرایط بازار و انتظار تولیدکنندگان برای بهبود قیمتها در ماههای گذشته است. با این حال، تداوم این وضعیت از منظر اقتصادی و مدیریتی قابل استمرار نیست و همین موضوع، یکی از عوامل افزایش عرضه و شکلگیری رقابت قیمتی در بازار گوشت قرمز به شمار میرود.
بهار، فصل افزایش عرضه و نقش زایشهای موفق امسال
نزدیکی به فصل بهار، همواره بهعنوان یک متغیر مهم در بازار دام سبک شناخته میشود. پوریان با اشاره به شرایط اقلیمی و تولیدی سال جاری تأکید میکند که زایشهای دام در بسیاری از مناطق کشور، بهویژه غرب، جنوبغرب، فلات مرکزی و برخی نواحی دامخیز دیگر، وضعیت مناسبی داشته است. این زایشها به معنای ورود تدریجی حجم قابل توجهی از برههای آماده عرضه به بازار در ماههای پیشروست.
از سوی دیگر، کاهش اثرات خشکسالی سال گذشته و بهبود نسبی وضعیت مراتع، فشار هزینهای بر دامداران را تا حدی کاهش داده و امکان عرضه منطقیتر دام را فراهم کرده است. مجموع این عوامل، چشمانداز روشنی از افزایش عرضه طبیعی و کاهش تنشهای قیمتی در بازار داخلی ترسیم میکند؛ چشماندازی که در صورت مدیریت صحیح، میتواند به ثبات پایدار منجر شود.
واردات هدفمند و نقش آن در تنظیم بازار گوشت قرمز
در کنار تولید داخلی، سیاست واردات نیز بهعنوان یکی از ابزارهای تنظیم بازار، نقش فعالی در ماههای اخیر ایفا کرده است. رئیس شورای تأمین دام کشور با اشاره به روند جاری واردات گوشت و دام زنده، از شرایط بسیار مناسب این فرآیند خبر میدهد. بخشی از محمولهها وارد کشور شده، بخشی کشتار شده و بخشی دیگر در روزهای آینده به بازار تزریق خواهد شد.
این واردات از استانهای مرزی مختلف انجام میشود و علاوه بر تأمین بازار مصرف، موجب فعال شدن کشتارگاههای مرزی و ایجاد تحرک در زنجیره تأمین شده است. لاشهها بهصورت گرم و منظم وارد بازار میشوند و گوشتهای منجمد نیز با نظارت کامل بهداشتی و به شکل سازمانیافته در اختیار مصرفکنندگان قرار میگیرند. این نظم در عرضه، از شکلگیری شوکهای مقطعی قیمتی جلوگیری کرده و به تعدیل انتظارات تورمی کمک میکند.
تأثیر همزمان عرضه داخلی و وارداتی بر کاهش فشار قیمتی
همافزایی میان تولید داخلی بالا و واردات هدفمند، نتیجهای مشخص در بازار داشته است. به گفته پوریان، این روند باعث شده هم در بازار دام زنده و هم در بازار لاشه و گوشت منجمد، فشار قیمتی کاهش یابد. دامداران که در ماههای گذشته با محدودیت در فروش مواجه بودند، اکنون با باز شدن مسیر عرضه و شکلگیری رقابت، ناگزیر به تعدیل قیمتها شدهاند.
از سوی دیگر، مصرفکنندگان نیز نشانههای این تغییر را بهوضوح لمس میکنند. افزایش تنوع کالاهای همنوع در بازار، امکان مقایسه قیمت و کیفیت را فراهم کرده و فضای انحصاری پیشین را تا حد زیادی از بین برده است. این شرایط، بهطور طبیعی به نفع مصرفکننده نهایی تمام میشود و قدرت چانهزنی بازار را افزایش میدهد.
شکلگیری رقابت قیمتی و عقبنشینی نرخها
یکی از مهمترین تحولات اخیر، شکلگیری رقابت قیمتی در بازار گوشت قرمز است؛ موضوعی که تا هفتههای گذشته عملاً وجود نداشت. رئیس شورای تأمین دام کشور با اشاره به این تغییر میگوید که بازار از حالت ایستایی خارج شده و کالاهای همنوع برای جذب مشتری ناچار به رقابت شدهاند.
نمونه بارز این روند را میتوان در بخش گوشت منجمد گوسفندی مشاهده کرد. قیمتهایی که پیشتر تا حدود یک میلیون تومان افزایش یافته بود، اکنون به محدوده ۷۵۰ هزار تومان رسیده است. این کاهش قابل توجه، نه حاصل یک تصمیم دستوری، بلکه نتیجه طبیعی افزایش عرضه، واردات منظم و شکستن فضای انتظاری در بازار است؛ روندی که در صورت تداوم، میتواند به تثبیت قیمتها در سطوح منطقیتر منجر شود.
چشمانداز بازار گوشت قرمز در ماههای آینده
با کنار هم قرار دادن دادههای موجود، میتوان گفت بازار گوشت قرمز کشور در مقطع حساسی قرار دارد. وفور دام سبک و سنگین، افزایش عرضه فصلی در بهار، واردات کنترلشده و شکلگیری رقابت قیمتی، همگی عواملی هستند که احتمال بروز نوسانات شدید قیمتی را کاهش میدهند. البته استمرار این وضعیت، نیازمند مدیریت هوشمندانه زنجیره تولید تا مصرف، نظارت بر توزیع و پرهیز از تصمیمات مقطعی و هیجانی است.
در صورتی که سیاستهای تنظیم بازار با تکیه بر دادههای واقعی و پایش مستمر ادامه یابد، میتوان انتظار داشت که گوشت قرمز از یک کالای پرتنش به کالایی با ثبات نسبی تبدیل شود؛ ثباتی که هم به نفع تولیدکننده است و هم امنیت غذایی مصرفکننده را تقویت میکند.
جمعبندی
اظهارات رئیس شورای تأمین دام کشور نشان میدهد که برخلاف برخی نگرانیها، بازار گوشت قرمز ایران از منظر تأمین در وضعیت مطلوبی قرار دارد. وجود دهها میلیون رأس دام سبک پرواری، مازاد دام سنگین آماده کشتار، افزایش عرضه بهاری و واردات هدفمند، مجموعهای از عوامل را شکل داده که به تعدیل قیمتها و بازگشت رقابت به بازار انجامیده است. کاهش قیمت گوشت منجمد گوسفندی از حدود یک میلیون تومان به ۷۵۰ هزار تومان، نشانهای عینی از این تغییر مسیر است. اگر این روند با نظارت مستمر و سیاستگذاری دقیق همراه شود، میتوان امیدوار بود که ثبات فعلی به یک وضعیت پایدار تبدیل شده و فشار هزینهای از دوش خانوارها برداشته شود.
پوریان با اشاره به شکلگیری رقابت قیمتی در بازار گفت: تا هفته گذشته عملاً رقابتی در بخش قیمت وجود نداشت، اما در حال حاضر شاهد شکلگیری رقابت میان کالاهای همنوع هستیم. در بخش گوشت منجمد گوسفندی، قیمتها که تا حدود یک میلیون تومان نیز افزایش یافته بود، اکنون به محدوده ۷۵۰ هزار تومان رسیده است.