شوک تازه قیمت لبنیات در آذر ۱۴۰۵؛ شیر بطری ۱۸۰ هزار تومان شد / چرا شیر دوباره گران شد؟
بازار محصولات لبنی در نخستین روز آذرماه ۱۴۰۵ با موج تازهای از افزایش قیمت مواجه شده است. مصرفکنندگانی که طی هفتههای گذشته شاهد افزایش تدریجی قیمت شیر، ماست و سایر فرآوردههای لبنی بودند، اکنون برای خرید برخی محصولات باید هزینه بیشتری پرداخت کنند.
افزایش مجدد قیمت شیر در شرایطی اتفاق افتاده که صنایع لبنی پیش از تصویب نرخ جدید شیر خام نیز قیمت برخی محصولات خود را افزایش داده بودند. این موضوع اکنون پرسشهایی درباره مبنای قیمتگذاری، نحوه نظارت بر بازار لبنیات و سهم واقعی افزایش هزینههای تولید در گرانی محصولات ایجاد کرده است.
قیمت شیر امروز یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ چقدر شد؟
بررسیهای میدانی منتشرشده از فروشگاههای منطقه ۱۹ تهران نشان میدهد قیمت برخی انواع شیر بطری با افزایش محسوسی همراه شده است.
قیمت شیر ۹۰۰ گرمی یکی از برندهای لبنی از ۱۶۰ هزار تومان به ۱۸۰ هزار تومان رسیده است. محصول برند دیگری که پیشتر ۱۵۴ هزار تومان قیمت داشت، اکنون با نرخ ۱۷۴ هزار تومان عرضه میشود. همچنین قیمت یکی دیگر از محصولات از ۱۳۶ هزار تومان به ۱۴۵ هزار تومان افزایش یافته است.
محاسبه تغییرات این قیمتها نشان میدهد میزان افزایش بهای محصولات بررسیشده بین حدود ۶.۶ تا ۱۳ درصد بوده است؛ بنابراین افزایش قیمت در تمام برندها یکسان نیست.
البته نرخ ۱۸۰ هزار تومانی مربوط به برخی محصولات و فروشگاههای بررسیشده است و نمیتوان آن را به تمام انواع شیر موجود در بازار تعمیم داد.
قیمت جدید شیر خام در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
کارگروه تنظیم بازار وزارت جهاد کشاورزی در جلسه چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵، قیمت هر کیلوگرم شیر خام استاندارد درب دامداری را از ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان به ۶۸ هزار تومان افزایش داد.
بر اساس اعلام انجمن صنایع لبنی ایران، نرخ جدید برای شیر خام با چربی پایه ۳.۲ درصد تعیین شده است و به ازای هر یکدهم درصد افزایش یا کاهش چربی، مبلغ ۸۵۰ تومان به قیمت محصول اضافه یا از آن کسر میشود.
همچنین مقرر شده است نرخ جدید شیر خام یک هفته پس از ابلاغ کتبی مصوبه برای دامداران و کارخانههای لبنی لازمالاجرا باشد.
به این ترتیب، قیمت مصوب شیر خام حدود ۱۲.۴ درصد افزایش یافته است؛ اما مسئله اصلی، افزایش قیمت محصولات نهایی پیش از اجرای نرخ جدید و پس از گرانیهای قبلی است.
چرا قیمت شیر پیش از اجرای مصوبه جدید افزایش یافت؟
یکی از مهمترین ابهامات بازار لبنیات، فاصله زمانی میان تصویب نرخ جدید شیر خام و افزایش قیمت محصولات در شبکه خردهفروشی است.
صنایع لبنی طی هفتههای گذشته نیز در انتظار اصلاح نرخ خرید شیر خام بودند و برخی محصولات پیش از نهایی شدن مصوبه تنظیم بازار گران شده بودند.
افزایش هزینه بستهبندی، دستمزد نیروی انسانی، حملونقل، انرژی و تأمین قطعات و تجهیزات صنعتی از جمله عواملی هستند که میتوانند بر هزینه تولید محصولات لبنی اثر بگذارند.
با وجود این، مشخص نیست افزایش اخیر قیمت شیر بطری دقیقاً بر اساس کدام هزینهها محاسبه شده است. پاسخ به این پرسش مستلزم انتشار جزئیات قیمت تمامشده محصولات از سوی تولیدکنندگان و بررسی مستندات آنها توسط نهادهای نظارتی است.
آیا افزایش ۱۲.۵ درصدی قیمت شیر منطقی است؟
بر اساس برآورد مطرحشده در گزارشهای اخیر، شیر خام حدود ۶۰ درصد هزینه تولید محصولات لبنی را تشکیل میدهد؛ البته این نسبت بسته به نوع محصول و فرآیند تولید متفاوت است.
اگر سهم شیر خام از هزینه تولید یک محصول ۶۰ درصد باشد و سایر هزینهها ثابت بمانند، افزایش ۱۲.۴ درصدی قیمت شیر خام باید هزینه تمامشده تولید آن محصول را حدود ۷.۴ درصد افزایش دهد.
بنابراین، رشد بیش از ۱۲ درصدی قیمت نهایی برخی محصولات را نمیتوان صرفاً با استناد به تغییر نرخ شیر خام توضیح داد.
البته این محاسبه تقریبی است و برای تعیین قیمت منطقی هر محصول باید سایر هزینههای تولید، بستهبندی، توزیع و حاشیه سود نیز بررسی شوند.
آنچه اهمیت دارد، جلوگیری از محاسبه دوباره هزینههایی است که احتمالاً در افزایش قیمتهای قبلی لحاظ شدهاند.
هزینه خرید شیر برای خانوارها چقدر شد؟
افزایش قیمت شیر به ۱۸۰ هزار تومان میتواند هزینه سبد غذایی خانوارها را به شکل محسوسی تغییر دهد.
خانوادهای که روزانه یک بطری شیر با این قیمت خریداری کند، در یک ماه ۳۰ روزه باید پنج میلیون و ۴۰۰ هزار تومان فقط برای خرید شیر هزینه کند.
این مبلغ بدون احتساب هزینه خرید ماست، پنیر، کره و سایر محصولات لبنی است. همچنین افزایش ۲۰ هزار تومانی قیمت هر بطری، هزینه ماهانه چنین خانواری را نسبت به قبل ۶۰۰ هزار تومان افزایش میدهد.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از درآمد خانوارها صرف اجاره مسکن و خرید کالاهای ضروری میشود، افزایش قیمت مواد غذایی میتواند مصرف محصولات لبنی را بیش از گذشته محدود کند.
کاهش نگرانکننده سرانه مصرف شیر در ایران
گرانی لبنیات تنها یک مسئله اقتصادی نیست و میتواند به یکی از چالشهای مهم سلامت عمومی تبدیل شود.
در گزارشهای اخیر، سرانه مصرف شیر در ایران نزدیک به ۵۰ کیلوگرم اعلام شده است. همچنین محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع فرآوردههای لبنی ایران، پیشتر از کاهش ۱۰ تا ۱۵ درصدی سرانه مصرف شیر و لبنیات در یک سال گذشته خبر داده بود.
البته آمار مصرف شیر و مجموع فرآوردههای لبنی با یکدیگر متفاوت است و مقایسه سرانه مصرف ایران با سایر کشورها باید بر اساس شاخصهای یکسان انجام شود.
تداوم افزایش قیمتها میتواند خانوارهای کمدرآمد را به کاهش دفعات خرید لبنیات وادار کند؛ اتفاقی که احتمال دریافت ناکافی برخی مواد مغذی ضروری را افزایش میدهد.
گرانی لبنیات چه تأثیری بر سلامت مردم دارد؟
شیر و محصولات لبنی از منابع مهم تأمین کلسیم و پروتئین در رژیم غذایی محسوب میشوند. کاهش مصرف این محصولات، در صورتی که با منابع غذایی مناسب جبران نشود، میتواند سلامت استخوانها و وضعیت تغذیهای افراد را تحت تأثیر قرار دهد.
کودکان، نوجوانان و سالمندان از جمله گروههایی هستند که تأمین کافی مواد مغذی برای آنها اهمیت ویژهای دارد.
با این حال، مشکلاتی مانند پوسیدگی دندان را نمیتوان صرفاً به کاهش مصرف شیر نسبت داد. سازمان جهانی بهداشت مصرف قندهای آزاد را از مهمترین عوامل خطر پوسیدگی دندان معرفی میکند.
در چنین شرایطی، حمایت از دسترسی خانوارها به مواد غذایی سالم میتواند علاوه بر آثار معیشتی، از افزایش هزینههای درمانی در بلندمدت نیز جلوگیری کند.
آیا قیمت لبنیات در آذرماه دوباره افزایش مییابد؟
با توجه به تصویب نرخ جدید شیر خام، احتمال افزایش قیمت برخی فرآوردههای لبنی در هفتههای آینده همچنان وجود دارد.
ماست، پنیر و سایر محصولات وابسته به شیر خام نیز ممکن است تحت تأثیر افزایش هزینه تأمین مواد اولیه قرار گیرند. با این حال، میزان تغییر قیمت هر محصول به ترکیب هزینههای تولید و تصمیمات نهادهای مسئول تنظیم بازار بستگی خواهد داشت.
از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مردم میتواند به محدود شدن تقاضا و کاهش فروش کارخانههای لبنی منجر شود. در این صورت، افزایش قیمتها علاوه بر مصرفکنندگان، تولیدکنندگان را نیز با چالش مواجه خواهد کرد.
تا زمان تنظیم این گزارش، جزئیات هزینه تولید برندهای مورد اشاره و نرخنامه رسمی جدید تمام محصولات لبنی در منابع بررسیشده یافت نشده است.
در مجموع، بازار لبنیات در آذرماه ۱۴۰۵ بیش از هر زمان دیگری به شفافیت قیمتگذاری، نظارت مؤثر بر شبکه توزیع و سیاستهای حمایتی برای مصرفکنندگان نیاز دارد. ادامه افزایش قیمت شیر بدون تقویت قدرت خرید خانوارها میتواند سفره مردم را کوچکتر کرده و دسترسی به یکی از مهمترین گروههای غذایی را دشوارتر کند.