قیمت لاستیک و روغن موتور آزاد شد؛ پایان عرضه دولتی در راه است؟ جزئیات تصمیم جدید دولت و وضعیت بازار
بازار کالاهای مصرفی خودرو طی ماههای گذشته تحت تأثیر افزایش هزینههای تولید، مشکلات تخصیص ارز و محدودیت عرضه برخی محصولات، نوسانات قابلتوجهی را تجربه کرده است. در برخی مقاطع، فاصله میان قیمت مصوب کارخانه و نرخ فروش در بازار آزاد افزایش یافت و همین موضوع زمینه گسترش واسطهگری را فراهم کرد.
در واکنش به این شرایط، طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور از ابتدای آبانماه در تهران آغاز شد. در قالب این برنامه، ۱۵۰ واحد صنفی برای عرضه لاستیک و ۱۵۰ واحد برای ارائه خدمات تعویض روغن در نظر گرفته شدند.
گزارش میدانی که در جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ بازنشر شده، نشان میدهد اجرای این طرح توانسته بخشی از مشکلات بازار لاستیک را برطرف کند. با این حال، وضعیت عرضه روغن موتور و تأمین لاستیک رینگ ۱۴ همچنان نیازمند توجه بیشتری است.
افزایش ۳۰ تا ۳۳ درصدی قیمت لاستیک پس از آزادسازی نرخها
بررسی اطلاعیههای شرکتهای تایرسازی در سامانه کدال نشان میدهد نخستین آثار حذف قیمتگذاری دستوری در نرخ فروش کارخانهها نمایان شده است. چند تولیدکننده بزرگ لاستیک از چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ نسبت به اصلاح قیمت محصولات خود اقدام کردهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده از اطلاعیههای بورسی، کویر تایر میانگین قیمت محصولات رادیال سواری خود را ۳۳ درصد افزایش داده است. مجتمع صنایع لاستیک یزد، آرتاویل تایر و ایرانتایر نیز از افزایش حدود ۳۰ درصدی نرخ فروش محصولات مشمول خبر دادهاند.
|
شرکت تولیدکننده لاستیک |
میزان افزایش اعلامی نرخ فروش |
|---|---|
|
کویر تایر |
میانگین ۳۳ درصد |
|
لاستیک یزد |
حدود ۳۰ درصد |
|
آرتاویل تایر (گلدستون) |
حدود ۳۰ درصد |
|
ایرانتایر |
۳۰ درصد |
البته افزایش قیمت کارخانهای الزاماً به معنای افزایش مشابه قیمت در بازار آزاد نیست. در محصولاتی که پیشتر با اختلاف قیمت قابلتوجهی نسبت به نرخ کارخانه عرضه میشدند، بخشی از افزایش نرخ تولیدکننده ممکن است از طریق کاهش حاشیه سود واسطهها جبران شود.
مصوبه جدید دولت درباره قیمت لاستیک و روغن موتور چیست؟
ستاد تنظیم بازار در جلسه ۱۷ آبان ۱۴۰۵ به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، با خروج تایر و روغن موتور خودروهای سبک از شمول قیمتگذاری دستوری تا پایان سال موافقت کرد.
همچنین بر اساس مصوبه مورخ ۲۴ آبان، انجمن پالایشگاههای روغنسازی ایران در نامهای به تاریخ ۲۶ آبان، تغییر سازوکار قیمتگذاری روغن موتور بنزینی را به تولیدکنندگان ابلاغ کرد.
این تفکیک زمانی اهمیت دارد؛ زیرا بازدید میدانی ایسنا در ۲۳ آبان، پیش از ابلاغ اجرایی مربوط به روغن موتور، اما پس از اعلام اولیه تصمیم ستاد تنظیم بازار انجام شده است.
بر اساس سیاست جدید، تولیدکنندگان میتوانند نرخ فروش محصولات خود را متناسب با هزینهها و در چارچوب ضوابط مربوط اصلاح کنند. لاستیک خودروهای سنگین و روغن موتور دیزلی مشمول این تصمیم نیستند و توزیع آنها مطابق سازوکار قبلی ادامه خواهد یافت.
قیمت روغن موتور چقدر افزایش پیدا میکند؟
در بخش روغن موتور نیز شرکتهای نفت بهران، نفت پارس، نفت سپاهان و ایرانول امکان اصلاح نرخ محصولات بنزینی خود را بر اساس ضوابط جدید خواهند داشت.
با وجود این، در نامه انجمن پالایشگاههای روغنسازی درصد یکسانی برای افزایش قیمت تمام محصولات تعیین نشده است. بنابراین میزان تغییر قیمت میتواند بر اساس برند، سطح کیفی، گرانروی و حجم بستهبندی متفاوت باشد.
گزارشهای روز پنجشنبه ۲۸ آبان نیز از انتشار فهرست جدید قیمت محصولات بهران حکایت دارند. با این حال، برای تعیین میزان افزایش واقعی هر محصول باید قیمتنامههای جدید و قبلی همان محصول مقایسه شوند.
افزایش قیمت روغن موتور اهمیت ویژهای برای رانندگان تاکسی، خودروهای اینترنتی و افرادی دارد که به دلیل پیمایش بالا، در فواصل کوتاهتری به تعویض روغن نیاز دارند.
عرضه مستقیم لاستیک دولتی در تهران ادامه دارد؟
یکی از مهمترین ابهامات پس از آزادسازی قیمتها، وضعیت طرح عرضه مستقیم لاستیک و روغن موتور است. این طرح از ابتدا با هدف کاهش واسطهگری و تسهیل دسترسی مصرفکنندگان طراحی شده بود.
رضا عباسآبادی دانشور، رئیس کمیسیون تخصصی لاستیک و روغن خودرو اتاق اصناف ایران، در ۲۵ آبان از ادامه فعالیت ۳۰۰ واحد صنفی منتخب و ضرورت رعایت ضوابط عرضه خبر داده است.
در واقع، حذف قیمتگذاری دستوری و توقف عرضه مستقیم دو موضوع متفاوت هستند. امکان دارد عرضه مستقیم از کارخانه به واحدهای صنفی همچنان ادامه پیدا کند، اما قیمت محصولات بر اساس نرخهای جدید تعیین شود.
تا ۲۹ آبان ۱۴۰۵، در منابع بررسیشده اطلاعیه قطعی درباره توقف کامل طرح عرضه مستقیم منتشر نشده است. با این حال، جزئیات نحوه ادامه طرح با قیمتهای جدید همچنان نیازمند شفافسازی مسئولان است.
کاهش اختلاف قیمت لاستیک دولتی و بازار آزاد
یکی از دستاوردهای عرضه مستقیم در هفتههای گذشته، کاهش انگیزه خرید لاستیک با هدف فروش مجدد بوده است.
زمانی که اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد افزایش پیدا میکند، بخشی از تقاضا بهجای مصرف واقعی، با هدف کسب سود شکل میگیرد. چنین شرایطی میتواند کمبود مصنوعی ایجاد کند و دسترسی رانندگان به لاستیک را دشوارتر سازد.
گزارش میدانی ایسنا نشان میدهد افزایش عرضه باعث شده در برخی سایزها اختلاف قیمت بازار آزاد و نرخ مصوب از بین برود. حتی بعضی فروشندگان از عرضه محصولات با قیمت کمتر از نرخ مصوب پیشین خبر دادهاند.
این وضعیت نشان میدهد افزایش موجودی و رقابت میان فروشندگان میتواند در کنترل قیمت بازار نقشی مؤثرتر از محدودیتهای صرفاً قیمتی داشته باشد.
چرا لاستیک رینگ ۱۴ همچنان گران و کمیاب است؟
با وجود بهبود نسبی وضعیت بازار تایر، لاستیک رینگ ۱۴ همچنان یکی از محصولات پرتقاضا محسوب میشود.
افزایش تعداد خودروهایی مانند کوییک، ساینا، پژو ۲۰۶ و برخی نسخههای خانواده پژو پارس، الگوی مصرف تایر در کشور را تغییر داده است.
بر اساس اظهارات فروشندگان در گزارش میدانی ایسنا، اختلاف قیمت بازار آزاد و نرخ مصوب پیشین در برخی انواع لاستیک رینگ ۱۴ همچنان حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد بوده است.
رفع این مشکل نیازمند افزایش تولید متناسب با ترکیب واقعی خودروهای فعال در کشور است. افزایش کلی تولید لاستیک، بدون توجه به سایزهای پرمصرف، الزاماً به رفع کمبود تمام محصولات منجر نمیشود.
شرایط دریافت چهار حلقه لاستیک از مراکز عرضه مستقیم
بر اساس سازوکار اجراشده در طرح آبانماه، متقاضیان میتوانند با ارائه مدارک هویتی و مدارک خودرو به مراکز منتخب مراجعه کنند.
در گزارش میدانی ایسنا، امکان دریافت چهار حلقه لاستیک در یکی از واحدهای صنفی بررسیشده وجود داشته است. اطلاعات مربوط به عرضه نیز در سامانه جامع تجارت ثبت میشود تا امکان رصد توزیع و سوابق دریافت کالا فراهم باشد.
البته موجودی سایز موردنیاز و شرایط دریافت سهمیه باید پیش از مراجعه از واحد صنفی استعلام شود. همچنین احتمال تغییر محدودیتهای فروش پس از اجرای سیاست جدید قیمتگذاری وجود دارد.
فروش گالنی روغن موتور در طرح عرضه مستقیم ممنوع است
یکی از تفاوتهای طرح عرضه مستقیم روغن موتور با لاستیک، نحوه تحویل کالا به مصرفکننده است.
بر اساس اعلام مسئولان اتاق اصناف ایران، واحدهای تعویض روغن مشمول طرح باید روغن دریافتی را برای ارائه خدمات به خودروها مصرف کنند و اجازه فروش جداگانه گالنهای مشمول طرح را ندارند. این محدودیت با هدف جلوگیری از انتقال سهمیهها به شبکه واسطهگری اعمال شده است.
همچنین واحدهای منتخب موظفاند با نصب بنر مشخص، مشارکت خود در طرح را به اطلاع مشتریان برسانند.
فروش اجباری کالا؛ مانع اصلی توزیع روغن موتور
با وجود بهبود نسبی دسترسی به روغن موتور، تحمیل کالاهای کمتقاضا به واحدهای صنفی همچنان یکی از مشکلات شبکه توزیع است.
دریافت اجباری محصولاتی مانند ضدیخ یا روغن دنده در کنار روغن موتور پرمصرف، میتواند سرمایه در گردش واحدهای تعویض روغن را کاهش دهد و توان آنها برای خرید مجدد محصولات موردنیاز مشتریان را محدود کند.
حذف این رویه، در کنار تأمین منظم روغنهای پرمصرف، میتواند زمینه افزایش رقابت و کاهش هزینه توزیع را فراهم کند.
پیشبینی قیمت لاستیک و روغن موتور در آذر ۱۴۰۵
با توجه به افزایش نرخ فروش کارخانهها، احتمال رشد قیمت خردهفروشی برخی محصولات در آذرماه وجود دارد. با این حال، ادامه روند افزایشی به میزان تولید، تأمین ارز، موجودی انبارها و تقاضای مصرفی وابسته خواهد بود.
اگر تولیدکنندگان بتوانند عرضه محصولات پرمصرف را افزایش دهند، ممکن است اختلاف قیمت کارخانه و بازار کاهش پیدا کند و بخشی از فشار افزایشی مهار شود. در مقابل، ادامه مشکلات ارزی و افزایش هزینه مواد اولیه میتواند زمینه اصلاح مجدد قیمتها را فراهم کند.
در مجموع، افزایش ۳۰ تا ۳۳ درصدی نرخ کارخانهای برخی لاستیکها آغاز شده است، اما پایان عرضه مستقیم هنوز رسماً اعلام نشده است. موفقیت سیاست جدید دولت زمانی مشخص خواهد شد که افزایش تولید و کاهش واسطهگری بتواند فشار ناشی از گرانی لاستیک و روغن موتور بر بودجه خانوارها را کنترل کند.