آیا بورس در صورت وقوع جنگ دوباره تعطیل میشود؟ هشدار مهم رئیس سازمان بورس درباره توقف معاملات
حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ در گفتوگو با اقتصادآنلاین به یکی از مهمترین نگرانیهای سهامداران درباره آینده بازار سرمایه پاسخ داد.
او با اشاره به احتمال وقوع جنگ و تأثیر آن بر فعالیت بورس تأکید کرد که رویکرد اصلی نهاد ناظر، جلوگیری از تعطیلی معاملات است. با این حال، به گفته صیدی، اگر ابعاد درگیریها به اندازهای گسترده شود که عملکرد سامانههای معاملاتی یا امکان قیمتگذاری صحیح داراییها مختل شود، توقف فعالیت بازار سرمایه میتواند ضرورت پیدا کند.
این اظهارات نشان میدهد که از نگاه رئیس سازمان بورس، وقوع جنگ بهتنهایی به معنای تعطیلی قطعی بازار سهام نیست. در واقع، معیار اصلی تصمیمگیری، میزان اختلالی است که شرایط بحرانی بر عملکرد بازار، شفافیت اطلاعات و امکان انجام معاملات ایجاد میکند.
به بیان دیگر، ممکن است در شرایطی که ریسکهای سیاسی و امنیتی افزایش یافته، اما زیرساختهای معاملاتی همچنان فعال هستند، بورس به فعالیت خود ادامه دهد. در مقابل، اگر شرایط به گونهای تغییر کند که تعیین ارزش سهام یا اجرای منظم سفارشهای خرید و فروش با مشکل اساسی مواجه شود، سازمان بورس ممکن است تصمیم به توقف معاملات بگیرد.
نکته مهم این است که اظهارات صیدی به معنای صدور دستور جدید برای تعطیلی بورس نیست، بلکه او درباره شرایط احتمالی تصمیمگیری در یک وضعیت بحرانی توضیح داده است.
تجربه جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان چه تأثیری بر تصمیمات سازمان بورس دارد؟
یکی از بخشهای مهم سخنان رئیس سازمان بورس، اشاره به تجربه مدیریت بازار سرمایه در دو دوره درگیری نظامی گذشته است. صیدی معتقد است اتفاقات این دورهها سبب شده هم سهامداران و هم مدیران بازار سرمایه آمادگی بیشتری برای مواجهه با شرایط اضطراری داشته باشند.
در جریان جنگ ۱۲ روزه، توقف معاملات و سپس بازگشایی بازار سهام به یکی از موضوعات مهم اقتصادی تبدیل شد. سازمان بورس در آن دوره تلاش کرد میان حفاظت از دارایی سرمایهگذاران و ضرورت حفظ امکان نقدشوندگی تعادل برقرار کند.
در تجربه جنگ رمضان نیز که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، سازمان بورس معاملات بازار سهام را متوقف کرد. صیدی پیشتر توضیح داده بود که پس از آغاز درگیریها، برنامهریزی برای بازگشایی بازار با توجه به میزان شفافیت اطلاعات شرکتها و شرایط نقدشوندگی انجام شده است.
به گفته رئیس سازمان بورس، در این دوره برخی بازارها و ابزارهای مالی زودتر به چرخه فعالیت بازگشتند، اما بازگشایی بازار سهام به بررسی دقیقتری نیاز داشت.
این تجربه نشان میدهد که مدیریت بحران در بورس صرفاً به تصمیم درباره باز یا بسته بودن معاملات محدود نمیشود، بلکه نوع دارایی، میزان اطلاعات در دسترس سرمایهگذاران و وضعیت عملیاتی شرکتها نیز اهمیت دارد.
چرا توقف معاملات بورس در شرایط جنگی مطرح میشود؟
بازار سرمایه برای عملکرد صحیح به مجموعهای از زیرساختهای فنی، مالی و اطلاعاتی وابسته است. سامانههای معاملاتی، کارگزاریها، شبکه بانکی، فرآیند تسویه و سامانه افشای اطلاعات شرکتها باید بتوانند در شرایط مختلف به فعالیت خود ادامه دهند.
اگر درگیری نظامی موجب اختلال گسترده در این زیرساختها شود، امکان اجرای منظم معاملات و تسویه تعهدات ممکن است با مشکل مواجه شود.
از سوی دیگر، قیمت سهام بر اساس انتظارات سرمایهگذاران از سودآوری و آینده شرکتها شکل میگیرد. در شرایط بحرانی، ممکن است برخی شرکتهای بورسی با توقف تولید، آسیب به تأسیسات یا محدودیت فعالیت روبهرو شوند.
چنانچه اطلاعات کافی درباره آثار این اتفاقات منتشر نشود، سرمایهگذاران نمیتوانند ارزش داراییها را با اطمینان نسبی ارزیابی کنند. چنین وضعیتی میتواند به افزایش رفتارهای هیجانی و تشدید نوسانات منجر شود.
با این حال، تعطیلی بورس نیز بدون هزینه نیست. زمانی که معاملات متوقف میشود، سهامداران امکان فروش داراییهای خود و تبدیل آنها به وجه نقد را از دست میدهند.
بنابراین، تصمیمگیری در شرایط اضطراری نیازمند ایجاد تعادل میان دو هدف مهم است؛ جلوگیری از شکلگیری معاملات نامنظم و حفظ دسترسی سرمایهگذاران به نقدینگی.
قانون درباره تعطیلی بورس در شرایط اضطراری چه میگوید؟
موضوع توقف معاملات بازار سرمایه دارای چارچوب قانونی مشخصی است و تصمیمگیری درباره آن تنها بر اساس شرایط روانی بازار انجام نمیشود.
مطابق ماده ۳۲ قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران، سازمان بورس اختیار دارد در صورت تشخیص شرایط اضطراری، معاملات بورسها را حداکثر برای سه روز کاری متوقف کند. ادامه توقف پس از این مدت، به تصویب شورای عالی بورس نیاز دارد.
همچنین در دستورالعمل اجرایی شرایط اضطراری، مواردی مانند اختلال جدی در سامانههای معاملاتی و تسویه، نبود شفافیت اطلاعاتی و وقوع رویدادهای بحرانی مؤثر بر فعالیت بازار بهعنوان شرایط قابل بررسی برای توقف معاملات مطرح شدهاند.
بر این اساس، وقوع جنگ بهخودیخود الزام قانونی برای تعطیلی تمام معاملات ایجاد نمیکند، بلکه میزان تأثیر بحران بر عملکرد بازار و حقوق سرمایهگذاران اهمیت تعیینکنندهای دارد.
آیا امکان ادامه فعالیت بورس در جنگ جدید وجود دارد؟
اظهارات صیدی در حالی مطرح شده که حسن رضاییپور، دبیرکل کانون کارگزاران بورس و اوراق بهادار، روز سهشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ احتمال تعطیلی مجدد بورس در شرایط فعلی را پایین ارزیابی کرده بود.
رضاییپور تأکید کرده است که تا زمانی که شبکه بانکی و فعالیتهای عادی اقتصادی دچار اختلال جدی نشوند، بازار سرمایه میتواند به فعالیت خود ادامه دهد.
او همچنین افزایش هماهنگی میان سازمان بورس، کارگزاریها و سایر نهادهای مالی را از دستاوردهای تجربه مدیریت بحران در دورههای گذشته دانسته است.
این دو موضع الزاماً متناقض نیستند؛ زیرا هر دو بر ادامه فعالیت بازار در صورت فراهم بودن شرایط تأکید دارند و توقف معاملات را به وضعیت عملیاتی بازار وابسته میدانند.
با این وجود، آمادگی نهادهای مالی بهتنهایی نمیتواند تمام آثار احتمالی یک بحران گسترده را از بین ببرد. تصمیم نهایی درباره ادامه معاملات به شرایط واقعی در زمان وقوع رویداد بستگی خواهد داشت.
تعطیلی احتمالی بورس چه تأثیری بر دارایی سهامداران دارد؟
یکی از مهمترین نگرانیهای سرمایهگذاران در زمان افزایش تنشهای سیاسی و نظامی، وضعیت داراییهای بورسی است.
توقف معاملات به معنای حذف سهام از پرتفوی سرمایهگذاران نیست. مالکیت سهام در حسابهای بورسی باقی میماند، اما امکان معامله داراییهای مشمول توقف تا زمان بازگشایی وجود نخواهد داشت.
نکته مهم دیگر این است که تعطیلی بازار الزاماً مانع تغییر ارزش اقتصادی شرکتها نمیشود. حتی اگر معاملات برای مدتی متوقف باشند، وضعیت تولید، درآمد، هزینهها و داراییهای شرکتهای بورسی ممکن است تغییر کند.
در نتیجه، پس از بازگشایی، قیمت سهام میتواند تحت تأثیر اطلاعات جدید، وضعیت اقتصاد و انتظارات سرمایهگذاران با نوسان مواجه شود.
از سوی دیگر، تعطیلی طولانیمدت میتواند برای افرادی که به نقدینگی نیاز فوری دارند، محدودیت ایجاد کند. به همین دلیل، موضوع نقدشوندگی در کنار حفاظت از داراییها یکی از مهمترین ملاحظات مدیریت بازار سرمایه است.
پیام صیدی درباره جنگ؛ تأکید بر آمادگی و پایان درگیریها
رئیس سازمان بورس در پایان اظهارات خود با اشاره به شعر قیصر امینپور، بر امید به پیروزی بر جنگ تأکید کرد.
این بخش از سخنان صیدی نشان میدهد که او در کنار تشریح برنامههای مدیریت شرایط بحرانی، به اهمیت عبور از وضعیت جنگی نیز اشاره داشته است.
از منظر اقتصادی، کاهش نااطمینانیهای سیاسی و امنیتی میتواند به بهبود امکان برنامهریزی شرکتها، افزایش شفافیت و کاهش ریسک تصمیمگیری سرمایهگذاران کمک کند.
با این حال، نمیتوان صرفاً بر اساس یک اظهارنظر درباره شرایط جنگی، مسیر آینده شاخص بورس یا رفتار سرمایهگذاران را پیشبینی کرد.
بورس تهران در صورت تشدید تنشها چه سرنوشتی خواهد داشت؟
برآیند اظهارات رئیس سازمان بورس نشان میدهد که ادامه فعالیت بازار سرمایه همچنان اولویت نهاد ناظر است و تعطیلی معاملات بهعنوان راهکاری برای مواجهه با اختلالات جدی مطرح میشود.
در صورتی که زیرساختهای معاملاتی فعال باشند، اطلاعات شرکتها بهدرستی منتشر شود و امکان انجام معاملات منظم وجود داشته باشد، مبنای اعلامشده از سوی صیدی ادامه فعالیت بورس است.
در مقابل، اگر شرایط بحرانی به اختلال گسترده در سامانهها یا فرآیند قیمتگذاری منجر شود، توقف معاملات میتواند در چارچوب مقررات بررسی و اجرا شود.
در مجموع، سخنان حجتالله صیدی در ۲۷ آبان ۱۴۰۵ نه خبر تعطیلی بورس است و نه تضمینی برای باز ماندن همیشگی بازار در شرایط جنگی. پیام اصلی رئیس سازمان بورس این است که تصمیمگیری درباره توقف معاملات باید متناسب با گستردگی بحران، وضعیت زیرساختها و امکان قیمتگذاری شفاف انجام شود.
برای سهامداران نیز مهمترین موضوع، پیگیری اطلاعیههای رسمی سازمان بورس و پرهیز از تلقی اظهارات سناریومحور بهعنوان تصمیم اجرایی قطعی است.