شوک قیمت تخم‌مرغ به سفره مردم؛ شانه‌ای ۸۰۰ هزار تومان با وجود مازاد تولید!/ علت گرانی چیست؟
بازار تخم‌مرغ در هفته‌های اخیر با شرایط متفاوتی روبه‌رو شده است. از یک طرف، مصرف‌کنندگان از افزایش قیمت یکی از مهم‌ترین منابع پروتئینی سبد غذایی خود گلایه دارند و از طرف دیگر، تولیدکنندگان معتقدند افزایش هزینه‌های تولید، ادامه فعالیت اقتصادی آنها را دشوار کرده است.
به گزارش خبرگزاری مهر در روز یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵، محمد مرادی، مدیرعامل اتحادیه مرکزی مرغداران مرغ تخم‌گذار میهن، اعلام کرده است که تولید تخم‌مرغ کشور نه‌تنها پاسخگوی نیاز داخلی است، بلکه ماهانه حدود ۱۰ هزار تن مازاد نیز وجود دارد. با این حال، رشد هزینه خوراک طیور، نوسانات ارز و محدودیت‌های مالی باعث شده قیمت تمام‌شده این محصول افزایش پیدا کند.
بررسی گزارش‌های بازار نشان می‌دهد مشکل فعلی تخم‌مرغ را نمی‌توان صرفاً به کمبود یا افزایش تقاضا نسبت داد؛ زیرا ساختار هزینه تولید و تفاوت قیمت در حلقه‌های توزیع نیز نقش مهمی در تعیین مبلغ پرداختی مصرف‌کننده دارند.
قیمت تخم‌مرغ امروز ۲۴ آبان ۱۴۰۵؛ شانه ۸۰۰ هزار تومانی از کجا آمد؟
یکی از مهم‌ترین موضوعات بازار، رسیدن قیمت برخی شانه‌های تخم‌مرغ به محدوده ۸۰۰ هزار تومان است. بررسی میدانی منتشرشده از بازار تهران در هشتم آبان نشان می‌داد هر شانه ۳۰ عددی تخم‌مرغ با نرخ‌هایی بین ۵۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان عرضه می‌شود.
در همان گزارش، قیمت تخم‌مرغ فله‌ای در میادین میوه و تره‌بار حدود ۲۸۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم و قیمت بسته‌های ۳۰ عددی در برخی مراکز حدود ۵۵۰ هزار تومان اعلام شده بود.
این اختلاف نشان می‌دهد قیمت تخم‌مرغ در همه فروشگاه‌ها یکسان نیست. محل عرضه، وزن محصول، بسته‌بندی، برند و هزینه‌های توزیع می‌توانند بر نرخ نهایی تأثیر بگذارند.
برای مثال، اگر وزن یک شانه تخم‌مرغ دو کیلوگرم باشد، قیمت ۸۰۰ هزار تومانی آن معادل کیلویی ۴۰۰ هزار تومان خواهد بود. در مقابل، شانه دو کیلوگرمی با قیمت ۵۵۰ هزار تومان، معادل کیلویی ۲۷۵ هزار تومان محاسبه می‌شود.
بنابراین، برای مقایسه دقیق قیمت‌ها باید علاوه بر تعداد تخم‌مرغ، وزن واقعی محصول نیز بررسی شود. همچنین نرخ ۸۰۰ هزار تومانی، قیمت مشاهده‌شده در برخی مراکز فروش است و نمی‌توان آن را نرخ یکسان تمام بازار کشور دانست.
چرا قیمت تخم‌مرغ با وجود مازاد تولید افزایش یافته است؟
یکی از پرسش‌های اصلی مصرف‌کنندگان این است که چرا محصولی با تولید مازاد باید افزایش قیمت داشته باشد؟
محمد مرادی در پاسخ به این پرسش، افزایش هزینه تولید را مهم‌ترین عامل گرانی معرفی کرده است. به گفته او، کشور با کمبود تخم‌مرغ مواجه نیست و میزان تولید فعلی تقریباً مشابه سال گذشته است.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی اتحادیه، تولید ماهانه تخم‌مرغ به حدود ۱۱۵ هزار تن می‌رسد، در حالی که مصرف داخلی در این فصل نزدیک به ۱۰۵ هزار تن برآورد می‌شود. به این ترتیب، حدود ۱۰ هزار تن محصول مازاد باقی می‌ماند.
این میزان معادل نزدیک به ۹ درصد تولید ماهانه است و نشان می‌دهد از منظر آمار کلی، ظرفیت تولید بیشتر از مصرف داخلی برآورد شده است.
با این حال، مازاد تولید الزاماً به معنای کاهش قیمت خرده‌فروشی نیست. زمانی که هزینه نهاده‌ها، حمل‌ونقل، بسته‌بندی و تأمین مالی افزایش پیدا کند، حتی فراوانی محصول نیز ممکن است نتواند تمام فشارهای افزایشی را خنثی کند.
بهای تمام‌شده تخم‌مرغ به کیلویی ۳۳۷ هزار تومان رسید
مهم‌ترین بخش اظهارات مدیرعامل اتحادیه مرغداران میهن، اعلام هزینه جدید تولید تخم‌مرغ است. مرادی گفته است بهای تمام‌شده هر کیلوگرم تخم‌مرغ در واحدهای مرغداری به ۳۳۷ هزار تومان رسیده است.
این رقم، برآورد اعلامی اتحادیه از هزینه تولید است و نباید با قیمت فروش قطعی مرغداری یا نرخ مصرف‌کننده اشتباه گرفته شود.
برای درک اهمیت این عدد می‌توان آن را با قیمت‌های ماه‌های گذشته مقایسه کرد. حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن، در ۱۱ آبان اعلام کرده بود که تخم‌مرغ در مرغداری‌ها با نرخ کیلویی ۲۳۰ تا ۲۴۰ هزار تومان عرضه می‌شود و تولیدکنندگان به ازای هر کیلوگرم بین ۸۰ تا ۱۰۰ هزار تومان زیان می‌بینند.
این اختلاف نشان می‌دهد ممکن است قیمت دریافتی تولیدکننده کمتر از هزینه واقعی تولید باشد؛ حتی زمانی که مصرف‌کننده محصول را با قیمت بالا خریداری می‌کند.
در صورت تداوم چنین شرایطی، تولیدکنندگان ممکن است برای تأمین خوراک طیور، پرداخت دستمزدها و ادامه فعالیت با مشکلات نقدینگی مواجه شوند.
تأثیر افزایش نرخ ارز و قیمت نهاده‌های دامی بر گرانی تخم‌مرغ
بخش مهمی از هزینه تولید تخم‌مرغ به خوراک مرغ‌های تخم‌گذار اختصاص دارد. ذرت و کنجاله سویا از مهم‌ترین مواد تشکیل‌دهنده جیره غذایی طیور هستند و تغییر قیمت آنها می‌تواند هزینه تولید را تحت تأثیر قرار دهد.
مرادی با اشاره به تغییر سیاست‌های ارزی از دی‌ماه ۱۴۰۴ گفته است که افزایش نرخ ارز مورد استفاده برای تأمین نهاده‌ها، فشار مالی قابل توجهی بر مرغداران وارد کرده است.
این موضوع در گزارش‌های دیگر نیز مورد توجه قرار گرفته است. کاشانی در ۱۱ آبان اعلام کرده بود که قیمت نهاده‌هایی مانند ذرت و کنجاله سویا طی دو ماه گذشته بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش داشته و هزینه دارو و ویتامین‌های مورد استفاده نیز رشد کرده است.
نوسانات نرخ ارز علاوه بر قیمت خوراک، می‌تواند هزینه واردات تجهیزات، مکمل‌های غذایی، دارو و سایر ملزومات تولید را افزایش دهد.
با این حال، میزان دقیق تأثیر نرخ ارز بر قیمت نهایی تخم‌مرغ به سهم نهاده‌های وارداتی، نرخ واقعی خرید مواد اولیه و ساختار هزینه هر واحد تولیدی بستگی دارد.
توقف صادرات تخم‌مرغ؛ چرا مرغداران با محدودیت مخالف‌اند؟
یکی دیگر از موضوعات مورد اختلاف، محدودیت صادرات تخم‌مرغ است. مدیرعامل اتحادیه مرغداران میهن معتقد است زمانی که تولید داخلی بیش از نیاز مصرف‌کنندگان است، توقف صادرات نمی‌تواند راهکار مناسبی برای حمایت از بازار باشد.
به گفته مرادی، بازارهای اصلی صادرات تخم‌مرغ ایران شامل عراق، افغانستان و کشورهای حوزه خلیج فارس هستند. نزدیکی جغرافیایی این کشورها اهمیت دارد؛ زیرا تخم‌مرغ محصولی حساس است و حمل‌ونقل و نگهداری آن به شرایط مناسب نیاز دارد.
از منظر اقتصادی، صادرات مازاد می‌تواند به تولیدکنندگان در فروش محصول و تأمین نقدینگی کمک کند. در مقابل، محدود شدن صادرات ممکن است فشار عرضه را در بازار داخلی افزایش دهد و قیمت دریافتی مرغداران را کاهش دهد.
البته تصمیم‌گیری درباره صادرات باید براساس آمار واقعی تولید، ذخایر، مصرف فصلی و روند قیمت داخلی انجام شود؛ زیرا کاهش عرضه داخلی در صورت رشد ناگهانی تقاضا نیز می‌تواند قیمت مصرف‌کننده را تحت تأثیر قرار دهد.
چرا تخم‌مرغ باید در سبد کالابرگ الکترونیکی تقویت شود؟
مرادی در بخش دیگری از اظهارات خود بر ضرورت حمایت مستقیم از قدرت خرید مصرف‌کنندگان تأکید کرده است. او معتقد است حمایت از خانوارها و حمایت از مرغداران باید از دو مسیر مستقل دنبال شود.
تخم‌مرغ به دلیل ارزش غذایی، سهولت تهیه و کاربرد گسترده در وعده‌های غذایی، یکی از منابع مهم پروتئین برای خانواده‌هاست. افزایش قیمت این محصول می‌تواند فشار بیشتری بر خانوارهای کم‌درآمد وارد کند.
از این منظر، افزایش پوشش حمایتی تخم‌مرغ در کالابرگ الکترونیکی یا سایر بسته‌های غذایی می‌تواند به حفظ دسترسی خانوارها کمک کند.
با این حال، چنین سیاستی نیازمند تأمین منابع مالی و طراحی دقیق سازوکار توزیع است تا حمایت به مصرف‌کننده نهایی برسد و به افزایش غیرضروری هزینه‌های واسطه‌گری منجر نشود.
قیمت‌گذاری دستوری تخم‌مرغ چه تأثیری بر تولید دارد؟
یکی از محورهای انتقاد اتحادیه مرغداران، نحوه مداخله دولت در بازار تخم‌مرغ است. مرادی اعلام کرده است که در حال حاضر نرخ مصوب ثابت به شکل گذشته وجود ندارد، اما کنترل قیمت از طریق هماهنگی میان اتحادیه، وزارت جهاد کشاورزی و ستاد تنظیم بازار انجام می‌شود.
از نگاه تولیدکنندگان، تعیین نرخ فروش بدون توجه به هزینه واقعی تولید می‌تواند زیان واحدهای مرغداری را افزایش دهد.
در مقابل، سیاست‌گذار نیز با مسئله حفظ قدرت خرید مردم مواجه است. بنابراین چالش اصلی، ایجاد تعادل میان قیمت قابل پرداخت برای مصرف‌کننده و درآمد مورد نیاز تولیدکننده برای ادامه فعالیت است.
اگر این تعادل برقرار نشود، احتمال کاهش سرمایه‌گذاری، تعویق جایگزینی گله‌های تخم‌گذار و افت ظرفیت تولید در ماه‌های آینده وجود خواهد داشت.
پیش‌بینی قیمت تخم‌مرغ در روزهای آینده؛ ارزانی در راه است؟
چشم‌انداز قیمت تخم‌مرغ در هفته‌های آینده به چند عامل وابسته است. روند نرخ ارز، هزینه نهاده‌های دامی، وضعیت صادرات، میزان تولید و قدرت خرید خانوارها از مهم‌ترین متغیرهای تعیین‌کننده خواهند بود.
در صورتی که قیمت نهاده‌ها تثبیت شود و هزینه‌های تولید کاهش یابد، امکان تعدیل قیمت تخم‌مرغ وجود دارد. همچنین افزایش شفافیت در زنجیره توزیع می‌تواند به کاهش اختلاف قیمت میان مراکز فروش کمک کند.
در مقابل، ادامه رشد هزینه خوراک طیور و افزایش مشکلات نقدینگی مرغداران می‌تواند فشار افزایشی بر قیمت‌ها را حفظ کند.
نکته مهم آن است که صنعت مرغ تخم‌گذار نسبت به بسیاری از فعالیت‌های کوتاه‌دوره دام و طیور، به زمان بیشتری برای تغییر ظرفیت تولید نیاز دارد. مرادی هشدار داده است که آثار تصمیمات مدیریتی در این صنعت ممکن است شش تا هفت ماه بعد آشکار شود.
بنابراین، نمی‌توان تنها براساس وجود مازاد تولید فعلی، کاهش قطعی قیمت تخم‌مرغ در روزهای آینده را پیش‌بینی کرد.
جمع‌بندی؛ آینده بازار تخم‌مرغ به کدام سمت می‌رود؟
بررسی وضعیت بازار تخم‌مرغ در آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد افزایش قیمت این محصول تنها نتیجه تغییر عرضه و تقاضا نیست. رشد هزینه نهاده‌های دامی، نوسانات نرخ ارز، محدودیت‌های صادراتی و مشکلات تأمین مالی، مجموعه عواملی هستند که بر هزینه تولید و قیمت نهایی اثر می‌گذارند.
در حالی که تولیدکنندگان از مازاد ماهانه ۱۰ هزار تنی خبر می‌دهند، برخی مصرف‌کنندگان همچنان با قیمت‌های نزدیک به ۸۰۰ هزار تومان برای هر شانه تخم‌مرغ مواجه هستند. این اختلاف نشان می‌دهد بررسی زنجیره تولید تا خرده‌فروشی برای شناخت ریشه‌های گرانی اهمیت دارد.
در مجموع، کاهش پایدار قیمت تخم‌مرغ به ثبات هزینه تولید، بهبود نظام توزیع و حفظ ظرفیت مرغداری‌ها وابسته است. حمایت هدفمند از مصرف‌کنندگان در کنار تأمین سرمایه در گردش تولیدکنندگان می‌تواند بخشی از فشار موجود را کاهش دهد؛ اما تا زمانی که هزینه نهاده‌ها و شرایط اقتصادی بی‌ثبات باشد، نمی‌توان از بازگشت قطعی قیمت تخم‌مرغ به سطوح پایین‌تر سخن گفت.
