حذف کالابرگ در آبان ۱۴۰۵ جنجالی شد؛ چه کسانی از فهرست یارانه حذف می‌شوند؟ | معیارهای جدید و نحوه اعتراض
بازنگری در فهرست مشمولان کالابرگ الکترونیکی به یکی از موضوعات مهم سیاست‌های رفاهی دولت تبدیل شده است. هدف اعلام‌شده این تغییرات، شناسایی دقیق‌تر خانوارهای نیازمند و تخصیص منابع حمایتی متناسب با وضعیت اقتصادی آنهاست.
حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور، روز جمعه ۲۲ آبان اعلام کرد توزیع یکسان منابع میان تمام گروه‌های درآمدی، رویکرد مناسبی برای حمایت معیشتی نیست.
به گفته وی، خانواری که از درآمد و دارایی کافی برخوردار است، شرایط یکسانی با خانواده‌های کم‌درآمد، افراد دارای معلولیت یا ساکنان مناطق محروم ندارد و منابع محدود دولت باید ابتدا صرف حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر شود.
این رویکرد به معنای حرکت دولت از حمایت فراگیر به سمت حمایت متناسب با نیاز اقتصادی است؛ بااین‌حال، جزئیات حذف نهایی مشمولان همچنان با اختلاف‌نظر حقوقی و اجرایی مواجه است.
مخالفت مجلس با حذف کالابرگ خانوارها
در مقابل رویکرد دولت، کمیسیون اجتماعی مجلس با حذف افراد از فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ مخالفت کرده است.
فضل‌الله رنجبر، سخنگوی این کمیسیون، پس از نشست با وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام کرد کمیسیون با حذف مشمولان موافق نیست و قرار است این موضوع به‌صورت رسمی به سران قوا منعکس شود.
وی همچنین از بررسی طرح افزایش اعتبار کالابرگ برای حداکثر ۴۴ میلیون نفر خبر داد؛ موضوعی که درباره دامنه اجرا و جزئیات آن همچنان باید به تصمیم‌های نهایی دولت توجه کرد.
اختلاف دیدگاه دولت و مجلس عمدتاً به نحوه توزیع منابع مربوط است. دولت بر اولویت‌بندی خانوارها بر اساس نیاز تأکید دارد، در حالی که دیدگاه مطرح‌شده در کمیسیون اجتماعی مجلس بر حفظ پوشش گسترده‌تر حمایت معیشتی استوار است.
دیوان محاسبات حذف خانوارها از کالابرگ را فاقد مجوز دانست
یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر، ورود دیوان محاسبات به بررسی مبنای قانونی حذف مشمولان است.
این نهاد در ۱۷ آبان اعلام کرد بر اساس جدول شماره ۱۴ قانون بودجه سال ۱۴۰۵، مبلغ ۹۹۶ هزار میلیارد تومان برای طرح کالابرگ الکترونیکی پیش‌بینی شده، اما به اعتقاد دیوان، حکم مشخصی برای حذف مشمولان از طریق آزمون وسع در احکام بودجه وجود ندارد.
دیوان محاسبات همچنین استناد به آیین‌نامه‌های مرتبط با مواد ۲۸ و ۷۳ قانون برنامه هفتم را برای حذف مشمولان کالابرگ کافی ندانسته و بررسی نحوه اجرای طرح را در دستور کار قرار داده است.
این موضع به معنای صدور حکم قضایی نهایی برای توقف تمام حذف‌ها نیست، بلکه نشان‌دهنده اختلاف‌نظر درباره مبنای قانونی اقدامات اجرایی دولت است.
در نتیجه، تا زمان روشن شدن نتیجه بررسی‌های نظارتی، نباید بازنگری فهرست مشمولان را به معنای تعیین تکلیف قطعی وضعیت تمام خانوارها دانست.
چه کسانی از کالابرگ آبان ۱۴۰۵ حذف می‌شوند؟
بر اساس توضیحات یعقوب اندایش، معاون رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در مرحله نخست بازنگری حدود یک میلیون خانوار در فهرست حذف قرار گرفته‌اند.
بااین‌حال، قرار گرفتن در فهرست حذف اولیه الزاماً به معنای قطع دائمی کالابرگ نیست و خانوارهای معترض می‌توانند درخواست بررسی مجدد ثبت کنند.
همچنین ایمان زنگنه، سخنگوی معاونت رفاه، اعلام کرده است کمتر از ۱۰ درصد خانوارها در گروه بازنگری قرار دارند و ادعاهای مربوط به حذف ده‌ها میلیون نفر، با آمار اعلامی این وزارتخانه مطابقت ندارد.
بنابراین باید میان خانوارهای حذف‌شده در مرحله نخست، گروه‌های در حال بررسی و افرادی که هنوز زمان شارژ اعتبارشان فرا نرسیده است، تفاوت قائل شد.
معیارهای جدید حذف کالابرگ؛ خودرو و مسکن چقدر ارزش داشته باشند؟
شیوه‌نامه شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها که در ۲۱ مهر ۱۴۰۵ ابلاغ شده، شاخص‌های مشخصی برای طبقه‌بندی خانوارها در گروه‌های وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین تعیین کرده است.
بر اساس این مصوبه، مجموع ارزش زمین‌های مسکونی بیش از ۵۰ میلیارد تومان، ارزش هر واحد مسکونی یا قطعه زمین غیرمسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان و مجموع ارزش خودروهای سواری و وانت دوکابین دارای پلاک شخصی بیش از ۷ میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان از معیارهای شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی بالا محسوب می‌شود.
همچنین قرار گرفتن در میان پنج درصد خانوارهای دارای بیشترین مصرف انرژی، پنج درصد دارندگان بالاترین ارزش دارایی بورسی، دو و نیم درصد دارندگان بالاترین مانده تسهیلات بانکی و داشتن کارت بازرگانی از دیگر معیارهای تعیین‌شده است.
حضور نداشتن در کشور برای بیش از ۱۸۳ روز در طول یک سال نیز در متن شیوه‌نامه به‌عنوان یکی از شاخص‌ها ذکر شده است.
البته این معیارها مربوط به طبقه‌بندی وسع اقتصادی هستند و با توجه به اختلاف حقوقی موجود، نباید تمام آنها را به معنای اجرای قطعی حذف از کالابرگ دانست.
سقف درآمدی دریافت کالابرگ در آبان ۱۴۰۵ چقدر است؟
در کنار دارایی‌ها، میزان درآمد خانوار نیز در ارزیابی جدید مورد توجه قرار گرفته است.
یعقوب اندایش اعلام کرده است سقف درآمدی برای خانوارهای یک تا سه نفره کمتر از ۲۰ میلیون تومان و برای خانوار چهار نفره کمتر از ۲۷ میلیون تومان در نظر گرفته شده است. به ازای هر عضو اضافه نیز هفت میلیون تومان به این سقف افزوده می‌شود.
بر این اساس، سقف اعلامی برای خانوار پنج نفره ۳۴ میلیون تومان خواهد بود.
بااین‌حال، درآمد تنها معیار سنجش نیست. اطلاعات مربوط به تراکنش‌های بانکی، مالکیت املاک و خودرو و سایر منابع درآمدی نیز در ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوار نقش دارند.
نکته مهم این است که این سقف‌ها در اظهارات معاون وزیر مطرح شده‌اند و نحوه اعمال آنها باید در کنار متن مصوبات اجرایی و نتیجه بررسی‌های قانونی تفسیر شود.
افزایش ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ شامل چه کسانی می‌شود؟
هم‌زمان با تغییر معیارهای مشمولیت، موضوع افزایش اعتبار کالابرگ نیز مطرح شده است.
فضل‌الله رنجبر، سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، پیش‌تر اعلام کرده بود افزایش اعتبار برای حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر مورد بررسی قرار دارد و میزان افزایش می‌تواند متناسب با وضعیت اقتصادی خانوارها متفاوت باشد.
در گزارش‌های جدید نیز از افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار برای بخشی از خانوارهای کم‌درآمد سخن گفته شده است.
بااین‌حال، درباره دامنه اجرا و وضعیت قطعی همه مشمولان باید میان اعتبار افزایش‌یافته، اعتبار پایه و برنامه‌های در حال بررسی تفاوت گذاشت.
از منظر معیشتی نیز صرف افزایش مبلغ کالابرگ کافی نیست. اگر قیمت کالاهای اساسی با سرعت بیشتری رشد کند، قدرت خرید واقعی خانوارها ممکن است همچنان کاهش یابد.
بنابراین معیار موفقیت طرح، تنها افزایش مبلغ اسمی اعتبار نیست، بلکه میزان کالاهایی است که خانوار می‌تواند با آن تهیه کند.
نحوه اعتراض به حذف کالابرگ در سامانه حمایت
برای خانوارهایی که اعتبار کالابرگ آنها پس از رسیدن موعد شارژ نشده است، امکان ثبت درخواست بازبینی پیش‌بینی شده است.
طبق راهنمای منتشرشده به نقل از وزارت تعاون، سرپرست خانوار ابتدا باید با سیم‌کارت متعلق به خود، کد دستوری *500*1463# را شماره‌گیری کند.
پس از انتخاب گزینه دریافت کد ورود حمایت و وارد کردن کد ملی، در صورت فراهم بودن امکان ثبت اعتراض، کد موقت ۱۲ رقمی صادر می‌شود.
سپس متقاضی می‌تواند از طریق سامانه سامانه حمایت وارد شود، پرسشنامه اطلاعات اقتصادی خانوار را تکمیل و درخواست بازبینی خود را ثبت کند.
در صورت پذیرش اعتراض، امکان بازگشت خانوار به فهرست مشمولان وجود دارد.
زمان اعتراض به قطع کالابرگ در آبان و آذر ۱۴۰۵
برنامه اعلام‌شده برای پیگیری وضعیت خانوارها بر اساس رقم پایانی کد ملی سرپرست تنظیم شده است.
سرپرستانی که رقم پایانی کد ملی آنها صفر، یک یا دو است، از ۱۵ آبان امکان پیگیری داشته‌اند. این زمان برای ارقام سه تا شش از ۲۵ آبان و برای ارقام هفت تا ۹ از پنجم آذر تعیین شده است.
بنابراین شارژ نشدن اعتبار پیش از رسیدن نوبت اعلام‌شده، لزوماً به معنای حذف خانوار نیست.
همچنین بررسی اعتراض‌ها ممکن است حداقل یک ماه زمان ببرد و هدف اعلامی وزارت تعاون، تعیین تکلیف پرونده‌ها تا ۱۵ دی ۱۴۰۵ است.
متقاضیان باید از ورود اطلاعات شخصی در لینک‌های ناشناس خودداری کنند؛ زیرا طبق اطلاع‌رسانی‌های منتشرشده، پیامک دارای لینک برای ثبت اعتراض کالابرگ ارسال نمی‌شود.
جمع‌بندی؛ سرنوشت کالابرگ خانوارها چه خواهد شد؟
تحولات کالابرگ الکترونیکی در آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد دولت به دنبال هدفمندتر کردن حمایت‌های معیشتی و افزایش سهم گروه‌های کم‌درآمد است. در مقابل، مخالفت کمیسیون اجتماعی مجلس و ایراد دیوان محاسبات به مبنای قانونی حذف خانوارها، اجرای این سیاست را با پرسش‌های مهمی روبه‌رو کرده است.
در شرایط فعلی، معیارهای جدید درآمد و دارایی اعلام شده، حدود یک میلیون خانوار در مرحله نخست حذف قرار گرفته‌اند و سازوکار اعتراض نیز فعال شده است.
بااین‌حال، حذف نهایی تمام خانوارهای در حال بازنگری قطعی نیست و وضعیت مشمولیت آنها به نتیجه بررسی اطلاعات اقتصادی، رسیدگی به اعتراض‌ها و تعیین تکلیف اختلاف‌های قانونی وابسته خواهد بود.
برای خانوارهایی که اعتبارشان شارژ نشده، مهم‌ترین اقدام بررسی موعد اعلام‌شده و پیگیری وضعیت از طریق سامانه حمایت است. در سطح کلان نیز موفقیت سیاست جدید به دقت شناسایی مشمولان، شفافیت معیارها و حفظ قدرت خرید واقعی خانوارها بستگی خواهد داشت.