قیمت بنزین چهار نرخی می‌شود؟ جزئیات پیشنهاد جدید برای ۸ درصد مردم؛ دولت اجرای نرخ چهارم را تأیید نکرد

رضا نواز روز جمعه ۱۵ آبان ۱۴۰۵ در گفت‌وگویی با خبرگزاری ایسنا توضیح داد که مطرح شدن نرخ چهارم، به معنای تصمیم قطعی برای افزایش قیمت بنزین نیست.

او تأکید کرد صنف جایگاه‌داران اختیار تعیین قیمت یا سهمیه سوخت را ندارد و پیشنهاد اخیر صرفاً برای بررسی کارشناسی و طرح دغدغه‌های مصرف‌کنندگان ارائه شده است.

به گفته نواز، نرخ احتمالی چهارم نباید رقمی بسیار بالا داشته باشد؛ زیرا هدف پیشنهاد، درآمدزایی دولت نیست، بلکه فراهم کردن امکان سوخت‌گیری برای افرادی است که گاهی به بنزین بیشتری نیاز دارند.

نکته تعیین‌کننده این است که معاون رئیس‌جمهور در ششم آبان ۱۴۰۵، در واکنش به گمانه‌زنی‌های مربوط به نرخ چهارم، اعلام کرد چنین موضوعی در دستور کار دولت قرار ندارد و سیاست دولت بر اجرای تدریجی برنامه‌های مدیریت سوخت بدون ایجاد شوک قیمتی است.

بنابراین، تا زمان اعلام تصمیم جدید از سوی مراجع رسمی، نه قیمت نرخ چهارم مشخص است، نه سهمیه آن و نه زمان احتمالی اجرا.

قیمت بنزین در آبان ۱۴۰۵؛ سه نرخ فعلی چقدر است؟

برای بررسی پیشنهاد نرخ چهارم، ابتدا باید ساختار فعلی سهمیه‌بندی بنزین روشن شود.

بر اساس اعلام شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، نرخ سوم بنزین از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ افزایش یافت، اما دو نرخ سهمیه‌ای نخست برای خودروهای شخصی بدون تغییر باقی ماندند.

در ۱۱ استان مشمول طرح جدید، ۵۰ لیتر سهمیه نرخ سوم روی کارت‌های شخصی شارژ می‌شود تا دسترسی به سوخت با کاهش استفاده از کارت اضطراری جایگاه‌ها ادامه پیدا کند.

توجه به این نکته ضروری است که شرایط دسترسی به نرخ سوم برای تمام خودروها و استان‌ها یکسان نیست. همچنین جدول فوق به معنای تصویب یک پلکان چهارم نیست.

نرخ چهارم بنزین شامل چه کسانی می‌شود؟

بر اساس توضیحات رضا نواز، قرار نیست نرخ چهارم برای تمام رانندگان اعمال شود.

او برآورد کرده است که حدود ۹۲ درصد مردم می‌توانند نیاز خود را از طریق سه نرخ فعلی تأمین کنند و فقط حدود هشت درصد ممکن است یک یا چند بار در ماه به سوخت اضافی نیاز داشته باشند.

با این حال، این درصدها برآورد صنف جایگاه‌داران هستند و هنوز داده آماری تفصیلی درباره روش محاسبه، تعداد خودروها و حجم سوخت موردنیاز این گروه منتشر نشده است.

همچنین استفاده از عبارت «هشت درصد مردم» نباید به معنای شناسایی قطعی هشت درصد از جمعیت کشور به‌عنوان مصرف‌کننده نرخ چهارم تلقی شود.

نواز تأکید دارد که این گروه الزاماً مصرف‌کنندگان دائمی یا غیرمتعارف بنزین نیستند؛ ممکن است یک خانوار تنها در زمان سفر یا شرایط خاص به سوخت بیشتری نیاز پیدا کند.

حذف کارت سوخت جایگاه‌ها در ۱۱ استان؛ دلیل طرح پیشنهاد جدید

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های مطرح شدن نرخ چهارم، محدودیت دسترسی به کارت‌های اضطراری جایگاه‌های سوخت است.

کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، سوم آبان اعلام کرد کارت‌های اضطراری در ۱۱ استان جمع‌آوری شده‌اند.

این طرح استان‌های کرمان، سیستان‌وبلوچستان، خراسان جنوبی، هرمزگان، یزد، آذربایجان شرقی و غربی، خراسان رضوی و شمالی، اردبیل و کردستان را دربرمی‌گیرد.

هدف اعلام‌شده این اقدام، کاهش عرضه خارج از شبکه، سامان‌دهی مصرف و استفاده گسترده‌تر از کارت سوخت شخصی است.

با این حال، محدود شدن کارت‌های جایگاه می‌تواند برای رانندگان غیربومی، مسافران یا کسانی که کارت سوختشان در دسترس نیست، مشکلاتی ایجاد کند.

شرکت ملی پخش نیز بر ضرورت تسهیل سوخت‌گیری مسافران و خودروهای عبوری در استان‌های مشمول تأکید کرده است.

پیشنهاد نواز را می‌توان در همین چارچوب بررسی کرد: ایجاد مسیری برای دریافت سوخت مازاد، بدون وابسته کردن رانندگان به پیدا کردن کارت اضطراری.

چرا سخنگوی جایگاه‌داران با نرخ نجومی بنزین مخالف است؟

نواز معتقد است اگر نرخ چهارم با قیمت بسیار بالا تعریف شود، کارکرد اصلی پیشنهاد از بین می‌رود.

به گفته او، رانندگانی که به دلیل سفر یا افزایش موقت تردد ناگزیر به مصرف بیشتر هستند، نباید با هزینه‌ای نامتناسب مواجه شوند.

این موضوع به یکی از مسائل مهم سیاست‌گذاری سوخت مربوط می‌شود: تفاوت میان مصرف اختیاری بالا و مصرف ضروری.

برای مثال، راننده‌ای که روزانه مسیر طولانی محل کار تا خانه را طی می‌کند، ممکن است بیش از فردی که دسترسی مناسبی به حمل‌ونقل عمومی دارد بنزین مصرف کند.

همچنین تفاوت مصرف سوخت خودروها می‌تواند بر نیاز ماهانه رانندگان تأثیر بگذارد.

از این رو، تعیین نرخ بالاتر بدون توجه به شرایط خانوارها و نوع استفاده از خودرو ممکن است پیامدهای توزیعی متفاوتی داشته باشد.

در مقابل، طرفداران قیمت‌گذاری پلکانی معتقدند این روش می‌تواند انگیزه صرفه‌جویی ایجاد کند و فشار افزایش قیمت را از مصرف‌کنندگان کم‌مصرف دور نگه دارد.

آیا چهار نرخی شدن بنزین باعث افزایش تورم می‌شود؟

تأثیر احتمالی نرخ چهارم بر تورم به میزان افزایش قیمت، حجم سوخت مشمول و گروه‌های استفاده‌کننده وابسته است.

اگر این نرخ تنها بخش کوچکی از مصرف بنزین شخصی را دربرگیرد، اثر مستقیم آن بر هزینه سوخت همه خانوارها یکسان نخواهد بود.

اما اگر رانندگان حمل‌ونقل، خودروهای خدماتی یا مشاغل وابسته به تردد نیز با افزایش هزینه مواجه شوند، بخشی از فشار ممکن است به قیمت خدمات منتقل شود.

به همین دلیل، صرف برآورد استفاده هشت‌درصدی از نرخ چهارم، برای نتیجه‌گیری درباره کم‌اثر بودن آن بر تورم کافی نیست.

در مدل مورد پیشنهاد نواز، حفظ سهمیه‌های قبلی یکی از شروط مهم است. او پیش‌تر نیز بر توجه به خودروهای دارای کاربری خاص، از جمله تاکسی‌های اینترنتی، تأکید کرده بود.

آیا نرخ چهارم مشکل مصرف بالای بنزین را حل می‌کند؟

یکی از استدلال‌های موافقان قیمت‌گذاری پلکانی این است که مصرف‌کننده با مشاهده هزینه بالاتر در پله‌های بعدی، انگیزه بیشتری برای مدیریت مصرف پیدا می‌کند.

اما میزان موفقیت چنین سیاستی به امکان واقعی کاهش مصرف نیز بستگی دارد.

برای مثال، راننده‌ای که خودروی پرمصرف دارد یا در شهری با حمل‌ونقل عمومی محدود زندگی می‌کند، ممکن است حتی با افزایش قیمت نیز نتواند مصرف خود را به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

در مقابل، بهبود کیفیت خودروها، توسعه حمل‌ونقل عمومی، استفاده از سوخت‌های جایگزین و اصلاح شبکه توزیع می‌تواند به کاهش مصرف در بلندمدت کمک کند.

مدیرعامل شرکت ملی پخش در شهریور اعلام کرده بود مصرف روزانه بنزین کشور در مقاطعی به حدود ۱۴۵ میلیون لیتر رسیده و ظرفیت بلااستفاده‌ای نیز در شبکه CNG وجود دارد.

این ارقام نشان می‌دهد مدیریت مصرف، موضوعی فراتر از تعیین یک نرخ جدید است.

نرخ چهارم بنزین از چه زمانی اجرا می‌شود؟

در حال حاضر هیچ تاریخ رسمی برای اجرای نرخ چهارم بنزین اعلام نشده است.

همچنین عدد مشخصی برای قیمت احتمالی آن وجود ندارد.

سخنگوی جایگاه‌داران نیز در مصاحبه جدید خود صراحتاً گفته که تصمیم‌گیری درباره قیمت و سهمیه در اختیار صنف نیست و مشخص نیست دولت اساساً این پیشنهاد را بپذیرد.

از سوی دیگر، موضع رسمی اعلام‌شده دولت در ششم آبان، نبود برنامه برای تعیین نرخ چهارم بوده است.

بنابراین، هر خبری که از آغاز قطعی اجرای نرخ چهارم در تاریخی مشخص یا قیمت نهایی آن حکایت کند، تا زمان انتشار مصوبه و اطلاعیه رسمی نیازمند راستی‌آزمایی است.

جمع‌بندی؛ بنزین چهار نرخی شد یا هنوز در حد پیشنهاد است؟

بحث نرخ چهارم بنزین پس از تغییر قیمت نرخ سوم و اجرای محدودیت‌های جدید کارت سوخت در برخی استان‌ها مطرح شده است.

رضا نواز، سخنگوی صنف جایگاه‌های سوخت، معتقد است ایجاد پلکان تازه می‌تواند برای گروه محدودی از رانندگان که به سوخت مازاد نیاز دارند، امکان ادامه سوخت‌گیری فراهم کند.

او سهم احتمالی این گروه را حدود هشت درصد برآورد کرده و خواستار تعیین قیمتی متناسب شده است.

اما در مقابل، دولت پیش‌تر اعلام کرده که نرخ چهارم در دستور کار قرار ندارد.

نتیجه اصلی این است که بنزین در ۱۵ آبان ۱۴۰۵ همچنان بر اساس ساختار سه‌نرخی فعلی عرضه می‌شود و نرخ چهارم صرفاً یک پیشنهاد صنفی است؛ نه قیمت آن تعیین شده و نه اجرای آن به تصویب رسیده است.

در صورت بررسی دوباره این پیشنهاد، مهم‌ترین موضوعات تعیین‌کننده شامل حفظ سهمیه‌های موجود، دسترسی مسافران به سوخت، حمایت از رانندگان شاغل و ارزیابی آثار اقتصادی خواهد بود.

تا آن زمان، ملاک عمل رانندگان باید نرخ‌ها و ضوابط رسمی اعلام‌شده از سوی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی باشد.