افزایش قیمت قبض برق از آبان ۱۴۰۵؛ جزئیات هزینه جدید ۷ تا ۲۲ هزار تومانی و معافیت برخی خانوارها

افزایش هزینه قبض برق از آبان ۱۴۰۵، بار دیگر موضوع تعرفه انرژی و نحوه محاسبه هزینه مصرف خانوارها را به یکی از بحث‌های مهم اقتصادی تبدیل کرده است. بر اساس اعلام مسئولان صنعت برق، تغییرات جدید به دنبال افزایش نرخ سوخت تحویلی به نیروگاه‌ها و اصلاح سازوکار محاسبه هزینه تولید برق اعمال شده است.

احسان ذبیح‌زاده، سخنگوی صنعت برق، در توضیح این تصمیم اعلام کرده که تعرفه عمومی برق معمولاً سالانه و از ابتدای اردیبهشت بازنگری می‌شود، اما تغییر اخیر به مؤلفه هزینه سوخت نیروگاهی مربوط است؛ هزینه‌ای که بر اساس سطح مصرف مشترکان در قبوض لحاظ خواهد شد.

این تصمیم در شرایطی اجرایی شده که افزایش هزینه تولید انرژی، فشار بر منابع مالی صنعت برق و ضرورت توسعه نیروگاه‌های جدید، از چالش‌های مهم تأمین برق پایدار در کشور محسوب می‌شوند.

علت افزایش قیمت قبض برق در آبان ۱۴۰۵ چیست؟

مهم‌ترین عامل افزایش هزینه قبض برق، تغییر نرخ سوخت مصرفی نیروگاه‌های حرارتی است.

بر اساس آمار صنعت برق، بیش از ۹۰ درصد برق مورد نیاز کشور توسط نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌شود. این نیروگاه‌ها عمدتاً از گاز طبیعی استفاده می‌کنند و در برخی شرایط نیز گازوئیل یا مازوت به‌عنوان سوخت جایگزین به کار گرفته می‌شود.

وابستگی بالای تولید برق به سوخت‌های فسیلی باعث می‌شود تغییر نرخ سوخت، هزینه تمام‌شده تولید انرژی را تحت تأثیر قرار دهد.

در همین راستا، وزارت نفت نرخ گواهی سوخت نیروگاهی را تغییر داده و بر اساس مصوبه کارگروهی متشکل از وزارت نفت، وزارت نیرو، وزارت امور اقتصادی و دارایی و سازمان برنامه و بودجه، نحوه انتقال بخشی از این هزینه به قبوض مشترکان مشخص شده است.

این تصمیم در چارچوب مواد ۸ و ۹ برنامه موضوع ماده ۱۰ قانون مانع‌زدایی از توسعه صنعت برق اتخاذ شده و از ابتدای آبان ۱۴۰۵ مبنای محاسبه قرار گرفته است.

با وجود این، افزایش هزینه سوخت به معنای افزایش یکسان قبض تمام خانوارها نیست و میزان مصرف، مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده مبلغ پرداختی خواهد بود.

جدول افزایش هزینه قبض برق در آبان ۱۴۰۵

شرکت توانیر اعلام کرده که حدود ۹۰ درصد مشترکان خانگی کشور در دو گروه اصلی قرار دارند و هزینه ماهانه مربوط به سوخت نیروگاهی برای آنها به‌طور متوسط بین ۷ تا ۲۲ هزار تومان خواهد بود.

بر این اساس، خانوارهایی که مصرف برق خود را در محدوده استاندارد حفظ کنند، کمترین تأثیر را از افزایش هزینه جدید خواهند پذیرفت.

در مقابل، مشترکانی که چند برابر الگوی تعیین‌شده برق مصرف می‌کنند، با ضرایب بالاتری مواجه می‌شوند.

البته میزان دقیق هزینه برای گروه‌های پرمصرف، به مقدار مصرف و ضوابط تعرفه‌ای مربوط بستگی دارد و نمی‌توان برای تمام این مشترکان یک رقم ثابت اعلام کرد.

آیا قبض برق همه خانوارها فقط ۷ هزار تومان گران می‌شود؟

یکی از نکات مهم در اجرای مصوبه جدید، تفاوت میان هزینه سوخت نیروگاهی و مبلغ نهایی قبض برق است.

رقم ۷ هزار تومان که از سوی توانیر اعلام شده، متوسط هزینه ماهانه این مؤلفه برای خانوارهای دارای مصرف متناسب با الگو محسوب می‌شود.

بنابراین، این عدد نباید با کل مبلغ قبض برق اشتباه گرفته شود.

هزینه نهایی قبض همچنان به عواملی مانند میزان برق مصرف‌شده، تعرفه انرژی، شرایط اقلیمی و سایر اجزای قانونی صورت‌حساب بستگی دارد.

به همین دلیل ممکن است دو خانوار با مصرف متفاوت، هزینه سوخت یکسانی پرداخت نکنند؛ حتی اگر هر دو در یک شهر زندگی کنند.

همچنین افزایش متوسط ۷ هزار تومانی به معنای ثابت بودن این مبلغ برای تمام مشترکان کم‌مصرف نیست.

وضعیت قبض برق در مناطق گرمسیری چگونه خواهد بود؟

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های خانوارهای ساکن مناطق گرمسیری، احتمال افزایش شدید هزینه برق به دلیل استفاده طولانی‌مدت از وسایل سرمایشی است.

در استان‌هایی مانند خوزستان، بوشهر و هرمزگان، شرایط آب‌وهوایی به‌گونه‌ای است که استفاده از کولر و تجهیزات سرمایشی در بخش قابل‌توجهی از سال ضروری است.

به همین دلیل، الگوی مصرف برق در مناطق گرمسیری با مناطق معتدل کشور تفاوت دارد.

سخنگوی صنعت برق اعلام کرده که در تدوین شیوه‌نامه جدید، شرایط اقلیمی و تفاوت میزان مصرف مشترکان گرمسیری لحاظ شده است.

این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مصرف بالاتر برق در یک منطقه گرمسیری الزاماً به معنای مصرف غیراستاندارد نیست.

در نتیجه، اگر خانواری در محدوده الگوی تعیین‌شده برای منطقه خود برق مصرف کند، صرفاً به دلیل استفاده بیشتر از وسایل سرمایشی نباید در گروه مشترکان بسیار پرمصرف قرار گیرد.

با این حال، مصرف بالاتر از سقف اقلیمی می‌تواند موجب ورود مشترک به پله‌های تعرفه‌ای گران‌تر شود.

چه کسانی از پرداخت هزینه سوخت نیروگاهی معاف هستند؟

در مصوبه جدید، معافیت مشخصی برای برخی خانوارهای کم‌برخوردار در نظر گرفته شده است.

بر اساس توضیحات سخنگوی صنعت برق، مشترکان تحت پوشش دو نهاد حمایتی از پرداخت هزینه سوخت نیروگاهی معاف هستند:

• مددجویان واجد شرایط تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی

• مددجویان واجد شرایط تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور

این معافیت با هدف کاهش فشار هزینه‌های انرژی بر خانوارهای کم‌درآمد پیش‌بینی شده است.

نکته مهم آن است که معافیت اعلام‌شده به مؤلفه هزینه سوخت نیروگاهی مربوط می‌شود و لزوماً به معنای صفر شدن تمام اجزای قبض برق نیست.

به همین دلیل، خانوارهای مشمول باید سایر ضوابط تعرفه‌ای و حمایتی برق را نیز در نظر داشته باشند.

درآمد حاصل از افزایش قیمت برق کجا هزینه می‌شود؟

یکی از پرسش‌های مهم درباره مصوبه جدید این است که منابع حاصل از دریافت هزینه سوخت نیروگاهی چه کاربردی خواهد داشت.

بر اساس اعلام توانیر، این منابع قرار است در چند بخش اصلی صنعت برق استفاده شود.

نخستین بخش، تأمین هزینه‌های حمل‌ونقل سوخت به نیروگاه‌هاست. انتقال سوخت، به‌ویژه در دوره‌هایی که نیروگاه‌ها به سوخت مایع نیاز پیدا می‌کنند، هزینه قابل‌توجهی به همراه دارد.

بخش دیگر به توسعه ظرفیت تولید برق و تکمیل نیروگاه‌های سیکل ترکیبی اختصاص پیدا می‌کند.

نیروگاه‌های سیکل ترکیبی با استفاده از حرارت خروجی توربین‌های گازی برای تولید بخار و برق بیشتر، بهره‌وری مصرف سوخت را افزایش می‌دهند.

به این ترتیب، امکان تولید برق بیشتر بدون نیاز به افزایش متناسب مصرف سوخت فراهم می‌شود.

توانیر اعلام کرده توسعه این نیروگاه‌ها می‌تواند به کاهش فشار بر منابع سوخت و تقویت پایداری شبکه برق کمک کند.

البته تحقق این اهداف به نحوه تخصیص منابع، اجرای پروژه‌ها و شفافیت عملکرد دستگاه‌های مسئول وابسته است.

آیا افزایش تعرفه برق می‌تواند مشکل ناترازی انرژی را برطرف کند؟

یکی از چالش‌های ساختاری صنعت برق ایران، فاصله میان نیاز مصرف‌کنندگان و توان تأمین پایدار انرژی در دوره‌های اوج مصرف است.

افزایش تقاضا در فصل گرما، محدودیت سوخت در برخی دوره‌های سرد سال و ضرورت تعمیر و توسعه زیرساخت‌های تولید و انتقال برق، فشار قابل‌توجهی بر شبکه وارد می‌کند.

در چنین شرایطی، اصلاح تعرفه‌ها ممکن است از دو مسیر بر صنعت برق اثر بگذارد.

نخست، افزایش منابع مالی برای پوشش بخشی از هزینه‌های تولید و توسعه زیرساخت‌هاست.

دوم، ایجاد انگیزه اقتصادی برای کاهش مصرف غیرضروری در میان مشترکان پرمصرف است.

با این حال، افزایش هزینه قبض به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل ناترازی برق را برطرف کند.

برای دستیابی به تأمین پایدار، سرمایه‌گذاری در ظرفیت تولید، ارتقای بازده نیروگاه‌ها، کاهش تلفات شبکه و مدیریت مصرف نیز ضروری است.

از سوی دیگر، اثربخشی تعرفه‌های پلکانی به این بستگی دارد که تفاوت میان مصرف ضروری و مصرف مازاد به‌درستی در محاسبات لحاظ شود.

چگونه هزینه قبض برق را در ماه‌های آینده کاهش دهیم؟

با اجرای شیوه جدید محاسبه هزینه سوخت نیروگاهی، رعایت الگوی مصرف اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

خانوارها می‌توانند با بررسی میزان مصرف درج‌شده در قبض، آن را با الگوی تعیین‌شده برای منطقه و فصل مربوط مقایسه کنند.

استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، تنظیم مناسب دمای وسایل سرمایشی و گرمایشی برقی، سرویس دوره‌ای تجهیزات و جلوگیری از روشن ماندن غیرضروری وسایل، از راهکارهای مدیریت مصرف است.

همچنین مشترکان باید توجه داشته باشند که الگوی مصرف در فصل‌ها و مناطق مختلف یکسان نیست.

بنابراین، بررسی دقیق اطلاعات قبض و شناخت پله مصرف، می‌تواند از ورود ناخواسته خانوار به گروه‌های تعرفه‌ای بالاتر جلوگیری کند.

جمع‌بندی؛ قبض برق از آبان ۱۴۰۵ چقدر گران می‌شود؟

بررسی تازه‌ترین اظهارات توانیر و مقررات ابلاغ‌شده نشان می‌دهد که تغییر هزینه قبض برق از ابتدای آبان ۱۴۰۵ اجرایی شده و میزان تأثیر آن به سطح مصرف خانوار بستگی دارد.

حدود ۷۵ درصد مشترکان خانگی که مصرف آنها در محدوده الگو قرار دارد، به‌طور متوسط ماهانه ۷ هزار تومان بابت مؤلفه سوخت نیروگاهی پرداخت می‌کنند.

برای حدود ۱۵ درصد دیگر از مشترکان که مصرف آنها از الگو بیشتر است اما به ۱.۵ برابر آن نمی‌رسد، متوسط این هزینه حدود ۲۲ هزار تومان اعلام شده است.

در مقابل، مشترکان پرمصرف با ضرایب بالاتر مواجه خواهند شد. شرایط ویژه مناطق گرمسیری نیز در محاسبات لحاظ شده و مددجویان واجد شرایط کمیته امداد و بهزیستی از پرداخت این هزینه معاف هستند.

در مجموع، افزایش جدید قبض برق برای اغلب خانوارها محدود اعلام شده، اما تأثیر اصلی مصوبه بر مشترکان پرمصرف خواهد بود. با این حال، ارزیابی موفقیت این تصمیم نیازمند بررسی میزان درآمد حاصل، نحوه هزینه‌کرد منابع و اثر واقعی آن بر توسعه زیرساخت‌های صنعت برق است.